Η Επανάσταση πριν την 25η Μαρτίου 1821: Πώς ξεκίνησε ο Αγώνας για την Ελευθερία

Η 25η Μαρτίου 1821 έχει καθιερωθεί, για συμβολικούς κυρίως λόγους, ως ημέρα έναρξης της Ελληνικής Επανάστασης και ως ημέρα που ο Παλαιών Πατρών Γερμανός ύψωσε το λάβαρο της ελευθερίας στην Αγία Λαύρα, όμως πλέον είναι γνωστό ότι αυτά δεν ισχύουν.

Ήδη ο Σπυρίδων Τρικούπης, πατέρας του Χαρίλαου Τρικούπη, που πήρε μέρος στην Επανάσταση είχε γράψει την πραγματικότητα. Πριν την 25η Μαρτίου 1821 πάντως έλαβαν χώρα, ιδιαίτερα στην περιοχή της Αχαΐας γεγονότα που θα λέγαμε ότι αποτελούσαν το πρελούδιο της έναρξης της Επανάστασης. Ας δούμε αναλυτικότερα τα γεγονότα αυτά.

Η συγκέντρωση των Αρχιερέων και προκρίτων στην Τριπολιτσά

Μετά την μυστική συνέλευση (σύσκεψη) της Βοστίτσας (Αιγίου) στις 26-29 Ιανουαρίου 1821 στο αρχοντικό του Ανδρέα Λόντου, παρά τις διαφωνίες για το πότε θα ξεκινούσε η Επανάσταση ήταν πασίδηλο ότι η ώρα του ξεσηκωμού πλησίαζε. Στη Βόρεια Αχαΐα και τα Καλάβρυτα είχαν αρχίσει οι προετοιμασίες. Στους Τούρκους έφτασαν κάποιες πληροφορίες που τους ανησύχησαν. Μάλιστα, δεν έλειψαν και οι Έλληνες που τους ενημέρωναν για τα σχέδια των συμπατριωτών τους. Ευτυχής συγκυρία για την Επανάσταση ήταν η απουσία του σκληροτράχηλου, αιμοσταγούς Χουρσίτ πασά από τον Μοριά. Ο Χουρσίτ είχε διοριστεί «μόρα βαλεσί» (πασάς της Πελοποννήσου), τον Νοέμβριο του 1820, με έδρα την Τριπολιτσά. Εκείνο το χρονικό διάστημα είχε επαναστατήσει ο Αλή πασάς των Ιωαννίνων και η Πύλη θεώρησε ότι ο πλέον κατάλληλος να καταστείλει την εξέγερσή του ήταν ο Χουρσίτ. Αφού έλαβε διαβεβαιώσεις από τους πρόκριτους ότι δεν υπάρχει καμία πρόθεση των ραγιάδων να επαναστατήσουν, ο Χουρσίτ αναχώρησε στις 6 Ιανουαρίου 1821 για τα Γιάννενα. Ως καϊμακάμης (τοποτηρητής) έμεινε στην Τριπολιτσά (Τρίπολη), ο Μεχμέτ Σαλίχ με 1.000 Αλβανούς.

Τα γεγονότα που πλέον έδειχναν ξεκάθαρα ότι οι Έλληνες είχαν αποφασίσει να επαναστατήσουν διαδέχονταν το ένα το άλλο. Προδόθηκαν η παραγωγή μεγάλης ποσότητας μπαρουτιού στους μπαρουτόμυλους των Σπηλιωτόπουλων, στη Δημητσάνα, η σύσκεψη της Βοστίτσας, αλλά και η άφιξη του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη στον Μοριά. Ο καϊμακάμης ζήτησε οδηγίες από τον Χουρσίτ. Σύντομα ήρθε από τα Γιάννενα ο τεφτερχαγιάς του πασά, που μετέφερε εντολή προς τον καϊμακάμη να θανατώσει τους Αρχιερείς, τους πρόκριτους και τους εμπόρους που έδειχναν ότι ετοιμάζονταν να επαναστατήσουν. Παράλληλα διατάχθηκε να καλέσει στην Τριπολιτσά και τους υπόλοιπους Αρχιερείς, τους πρόκριτους και τους επιφανείς άνδρες όλων των πόλεων και να τους φυλακίσει. Ο σουλτάνος γνώριζε πλέον τα μυστικά της Φιλικής Εταιρείας, καθώς έφτασαν στα χέρια του τα έγγραφα του «αποστόλου» της Εταιρείας, Δημητρίου Ιπάτρου (ή Υπάτρου), που είχε στείλει ο Αλέξανδρος Υψηλάντης προς τον Αλή πασά και δολοφονήθηκε στη Μακεδονία κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες τον Δεκέμβριο του 1820 ή τον Ιανουάριο του 1821. Επίσης, τη Φιλική Εταιρεία είχε προδώσει στην Πύλη ο Ασημάκης Θεοδώρου, αλλά και ο Αλή πασάς, που πάντως αρχικά αντιμετωπίστηκε επιφυλακτικά λόγω της εξέγερσής του.

Μόλις οι ταχυδρόμοι του καϊμακάμη παρέδωσαν τις επιστολές προς τους επιφανείς Έλληνες δημιουργήθηκε αναταραχή. Τελικά πήγαν στην Τριπολιτσά αρκετοί Αρχιερείς και προεστοί. Όχι όμως ο Παλαιών Πατρών Γερμανός, ο Ανδρέας Ζαΐμης, ο Σωτήρης Θεοχαρόπουλος, ο Σωτήρης Χαραλάμπης , ο Ανδρέας Λόντος, ο Επίσκοπος Κερνίκης Προκόπιος και ο Παναγιώτης Κρεββατάς, όλοι καταγόμενοι από την Αχαΐα. Ήταν σχεδόν βέβαιο, πως μόλις έφταναν στην Τριπολιτσά αφού είχε μαθευτεί η σύσκεψη της Βοστίτσας, θα θανατώνονταν. Αυτό έγινε σίγουρο μετά από γράμμα του Γεωργίου Μπηλίδα, που έμενε στην Τριπολιτσά και τους ενημέρωνε ότι αν πάνε στην πόλη, θα δολοφονηθούν. Έστειλαν έτσι μόνο τον Ανδρέα Καλαμογδάρτη που δεν είχε μυηθεί στην Εταιρεία.

Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός, προσποιούμενος ότι πάσχει από ρευματισμούς έμεινε στην Αγία Λαύρα, όπου έσπευσαν και πρόκριτοι. Νέα επιστολή όμως από τον καϊμακάμη τους ζητούσε να μεταβούν στην Τριπολιτσά. Βλέποντας ότι δεν είχαν άλλα περιθώρια ξεκίνησαν για την, τότε, πρωτεύουσα του Μοριά. Με ένα ευφυές τέχνασμα, ένα πλαστό γράμμα, με το οποίο «ενημερώνονταν» ότι θα θανατωθούν αν πάνε στην Τριπολιτσά κατάφεραν να κερδίσουν χρόνο. Το γράμμα που είχαν συντάξει οι ίδιοι, τους το παρέδωσε ένας έμπιστός τους από το χωρίο Σούβαρδο κι ενώ με τη συνοδεία ανθρώπων του καϊμακάμη κατευθύνονταν προς τα Καλάβρυτα (9 Μαρτίου 1821).

Η συγκέντρωση στην Μονή Αγίας Λαύρας-Η απόφαση για τον ξεσηκωμό - Οι πρώτες συμπλοκές

Με πρόφαση όσα ανέφερε η πλαστή επιστολή τους, κληρικοί και πρόκριτοι δεν πήγαν στην Τριπολιτσά. Ήταν πλέον βέβαιο όμως, ότι θα συλληφθούν και θα θανατωθούν. Στις 10 Μαρτίου 1821 συγκεντρώθηκαν στη Μονή Αγίας Λαύρας, για να λάβουν τις τελικές αποφάσεις. Εκεί έδωσαν το παρόν, ο Παλαιών Πατρών Γερμανός, ο Ασημάκης Ζαΐμης, ο Ασημάκης Φωτήλας, ο Σωτήρης Θεοχαρόπουλος, ο Παναγιώτης Φωτήλας, ο Σωτήρης Χαραλάμπης, ο Ανδρέας Λόντος, ο Ανδρέας Ζαΐμης και ο Επίσκοπος Κερνίκης Προκόπιος. Γνωρίζοντας πλέον ότι δεν είχαν περιθώρια για άλλη αναβολή αποφάσισαν να διασκορπιστούν σε διάφορες περιοχές και να στρατολογήσουν άνδρες. Ο Γερμανός πήγε στη μονή Χρυσοποδαρίτισσας, ο Προκόπιος και ο Ανδρέας Ζαΐμης στα Νεζερά, ο Ασημάκης Ζαΐμης και ο Ασημάκης Φωτήλας στην Κερπινή, ο Σωτήρης Θεοχαρόπουλος στη Ζαρούχλα, ο Παναγιώτης Φωτήλας στο Λιβάρτζι και ο Ανδρέας Λόντος στο Διακοφτό. Συνεννοήθηκαν ότι τελικά θα συγκεντρώνονταν στη Μονή Ομπλού, όπου θα σχημάτιζαν στρατόπεδο, από το οποίο θα κινούνταν προς την Πάτρα.

Ο Σωτήρης Χαραλάμπης ήταν από τους πλέον αποφασισμένους, για άμεση έναρξη του Αγώνα. Στις 16 Μαρτίου, ο Νικόλαος Σολιώτης, ο Κορδής και άλλοι, μετά από εντολή του χτύπησαν στο Αγρίδι τους «γυφτοχαρατζήδες και τρεις γραμματοφόρους» (Δ. Κόκκινος) του καϊμακάμη της Τριπολιτσάς προς τον Χουρσίτ πασά. Χαρατζής, ήταν ο φοροεισπράκτορας και γραμματοφόροι οι ταχυδρόμοι. Ο Ασημάκης Ζαΐμης, με τον Ασημάκη Φωτήλα αποφάσισαν επίσης να δραστηριοποιηθούν. Πληροφορήθηκαν από τον σωματοφύλακα του Φωτήλα, Χονδρογιάννη, παλιό κλέφτη, ότι την επόμενη θα αναχωρούσε για την Τριπολιτσά ο Λαλαίος (Αλβανός, από τον Λάλα Ηλείας) Σεϊδής σπαχής, που μετέφερε χρήματα των Τούρκων. Ο Χονδρογιάννης, μαζί με τον Πετιώτη, που βρισκόταν εκεί είπαν στον Φωτήλα ότι αν είχαν την έγκρισή του, θα τον χτυπούσαν για να πάρουν τα χρήματα που ανήκαν στους Έλληνες. «Στην ευχή μου παιδιά» είπε ο Φωτήλας… Την επόμενη μέρα Χονδρογιάννης, Λαμπρούλιας, Ντόλκας και Δημόπουλος έστησαν ενέδρα στον Σεϊδή, στη Χελωνοσπηλιά. Όμως αυτός κατάφερε να ξεφύγει.

Την ίδια ώρα σχεδόν είχε ξεκινήσει για την Τριπολιτσά ο βοεβόδας των Καλαβρύτων, Ιμπραήμ Αρναούτογλους. Και αυτός όμως δέχτηκε επίθεση όταν κατευθυνόταν προς το Ντάρα (σήμερα Δάρας Αρκαδίας) από Έλληνες που είχαν στήσει ενέδρα. Οι ένοπλοι δολοφόνησαν δύο συνοδούς του. Έντρομος ο Αρναούτογλους επέστρεψε στα Καλάβρυτα. Στη Γορτυνία της Αρκαδίας πληροφορήθηκαν τα γεγονότα και κινήθηκαν άμεσα. Στις 20 Μαρτίου ο Γεώργιος και ο Δημήτριος Πλαπούτας, στη Λιοδώρα της Καρύταινας ξεσήκωσαν τους κατοίκους της περιφέρειας και στις 21 Μαρτίου περίπου 800 άνδρες συγκεντρώθηκαν στο Μπέτσι με σκοπό να χτυπήσουν τους Λαλαίους που βρίσκονταν εκεί. Στο μεταξύ, οι Δεληγιανναίοι κήρυξαν την Επανάσταση στην πατρίδα τους τα Λαγκάδια και επιτέθηκαν εναντίον των Τούρκων που βρίσκονταν εκεί, ενώθηκαν εναντίον των Τούρκων που κατοικούσαν εκεί και στις 22 Μαρτίου, επικεφαλής 400 ανδρών πήγαν στο Ρένεσι και μαζί με τους Πλαπουταίους ανάγκασαν τους Λαλαίους και τους Καρυτινούς Τούρκους να φύγουν από εκεί. Στο μεταξύ, στα Καλάβρυτα, οι εξελίξεις ήταν πολύ γρήγορες. Στις 21 Μαρτίου συγκεντρώθηκαν στην Αγία Λαύρα, ο Σ. Θεοχαρόπουλος, ο Ν. Σολιώτης, ο Ι. Παπαδόπουλος και οι Πετμεζαίοι (Βασίλειος και Νικόλαος) και αφού πήραν ένα παλιό κανόνι του μοναστηριού και με σημαία τη χρυσοκέντητη εικόνα της Κοίμησης της Θεοτόκου, που υπήρχε στην Ωραία Πύλη της μονής την οποία τοποθέτησαν σ ένα κοντάρι, επιτέθηκαν στα Καλάβρυτα. Η πολιορκία της κωμόπολης δεν κράτησε πολύ. Ο Αρναούτογλους με τους άλλους Τούρκους αναγκάστηκαν να παραδοθούν ή σφαγιάστηκαν κατά την επίθεση.

Τα γεγονότα της Πάτρας και οι πρώτοι νεκροί

Τα πλέον όμως συγκλονιστικά γεγονότα έγιναν στην Πάτρα. Οι Τούρκοι της πόλης έχοντας πληροφορηθεί όλα όσα είχαν γίνει στην Αγία Λαύρα και τα Καλάβρυτα κατάλαβαν ότι αυτή τη φορά η ελληνική εξέγερση ήταν οργανωμένη. Την 21η Μαρτίου κλείστηκαν με τις οικογένειές τους στο φρούριο της πόλης. Παράλληλα αναζητούσαν όσους προκρίτους είχαν μείνει στην πόλη αλλά και τον μεγαλέμπορο Ιωάννη Παπαδιαμαντόπουλο, εκ των κορυφαίων Φιλικών, που όμως είχε στείλει την οικογένειά του στην Ανκόνα της Ιταλίας. Παράλληλα, οι Έλληνες της Πάτρας βλέποντας τις κινήσεις των Τούρκων οργάνωσαν πολιτοφυλακή για την άμυνά τους.

Το βράδυ της 21ης Μαρτίου, περίπου 150 Τούρκοι από τη φρουρά του κάστρου του Ρίου ειδοποιημένοι από τους ομοεθνείς τους πήγαν σε ένα ρακοπωλείο, στην ενορία της Αγίας Τριάδας (σημερινή πλατεία Ομονοίας). Αφού μέθυσαν σκότωσαν τον ρακοπώλη και έβαλαν φωτιά στο οίκημα. Η φωτιά επεκτάθηκε στα γειτονικά σπίτια. Εξαγριωμένοι και μεθυσμένοι οι Τούρκοι αναζητούσαν τον Ιωάννη Παπαδιαμαντόπουλο στο σπίτι του. Δεν τον βρήκαν όμως, καθώς εκεί είχε μείνει μόνο ένας φύλακας. Αφού τον σκότωσαν, έβαλαν φωτιά στην οικία του Παπαδιαμαντόπουλου. Καθώς η κατάσταση γινόταν ανεξέλεγκτη, οι Έλληνες αποφάσισαν να κινηθούν εναντίον των Τούρκων. Επικεφαλής τους ήταν ο Παναγιώτης Καρατζάς και ο φαρμακοποιός Νικόλαος Γερακάρης, Ζακυνθινός που είχε εγκατασταθεί στην Πάτρα. Μαζί τους, εκτός από τους Πατρινούς ήταν αρκετοί ακόμα Κεφαλλονίτες και Ζακυνθινοί. Τότε έγινε η πρώτη συμπλοκή μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων. Οι πρώτοι επώνυμοι Έλληνες νεκροί ήταν ο Σταμάτης Κουμανιώτης και ο Κεφαλλονίτης Βασίλης Ορκουλάτος. Οι Τούρκοι υποχώρησαν και κλείστηκαν στο φρούριο. Στην πόλη επικράτησε σχετική ησυχία.

Οι πρόξενοι της Ρωσίας Βλασσόπουλος, της Σουηδίας Στράνης και της Πρωσίας Κοντογούρης, όλοι Έλληνες, μαζί με τις οικογένειές τους, καθώς τα προξενεία βρίσκονταν κοντά στο φρούριο κατέφυγαν σε πλοία, στο λιμάνι της πόλης, τα οποία στη συνέχεια απέπλευσαν αμέσως. Ο Παναγιώτης Καρατζάς ήταν τσαγκάρης και φλογερός επαναστάτης. Έφυγε από την Πάτρα, τη γενέτειρά του, το 1809, μετά από επεισόδιο που είχε με Τούρκους αγάδες και πήγε στη Ζάκυνθο, όπου εντάχθηκε στα ελληνικά ένοπλα σώματα (συγκεκριμένα στον Λόχο Καλογήρου), των αγγλοκρατούμενων (από το 1809) Επτανήσων και έγινε Ανθυπολοχαγός. Η νοσταλγία για τη γενέτειρά του, δεν έπαψε να υπάρχει όμως μέσα του. Έτσι το 1812 επέστρεψε στην Πάτρα.

Όταν ξέσπασε η Επανάσταση στην Πάτρα, ο Καρατζάς με τον Γερακάρη έπαιξαν σημαντικό ρόλο. Τη νύχτα της 21ης προς 22ης Μαρτίου 1821 για να διατηρηθεί η ασφάλεια στην πόλη, οι δύο τους «διέσπειραν» ενόπλους στην Πάτρα που φώναζαν ο ένας μετά τον άλλο «γρηγορείτε», για να δοθεί η εντύπωση ότι οι επαναστάτες ήταν πολλοί. Έτσι, τα γυναικόπαιδα έφυγαν από την πόλη. Από το πρωί της 22ης Μαρτίου, οι Τούρκοι άρχισαν τους κανονιοβολισμούς, κυρίως προς τη Μητρόπολη, γιατί πίστευαν ότι εκεί βρίσκονταν οι σημαίνοντες Πατρινοί. Οι επαναστάτες έστειλαν ταχυδρόμους στη Μονή Ομπλού για να έρθει βοήθεια. Στο μοναστήρι είχε δημιουργηθεί στρατόπεδο των Ελλήνων, ενώ ο Κερνίκης Προκόπιος, οι Ασημάκης και Δημητράκης Ζαΐμης και ο Ιωάννης Παπαδόπουλος πήγαν στα Καλάβρυτα για να φροντίσουν για την αποστολή εφοδίων.

Ελευθερία ή Θάνατος!

Στις 24 Μαρτίου έφτασαν στην Πάτρα ο Μπενιζέλος Ρούφος με τους οπλαρχηγούς Νενέκο και Σαγιά. Κατά τραγική ειρωνεία, ο Νενέκος ήταν ο «επικεφαλής» των προσκυνημένων επί Ιμπραήμ, ενώ ο Σαγιάς, μετά από εντολή του Κολοκοτρώνη τον σκότωσε! Και οι δύο συνοδεύονταν από ενόπλους. Λίγο αργότερα έφτασε ο Ανδρέας Λόντος με τους άνδρες του, με μια μεγάλη κόκκινη σημαία, που είχε μαύρο σταυρό στη μια όψη της. Οι Τούρκοι από το φρούριο βλέποντας την κόκκινη σημαία νόμιζαν ότι ήταν Λαλαίοι που ερχόταν να τους βοηθήσουν και έριξαν χαιρετιστήριους κανονιοβολισμούς! Σε λίγο έφτασαν στην Πάτρα ο Γερμανός, ο Κερνίκης Προκόπιος, ο Α. Ζαΐμης, ο Σ. Θεοχαρόπουλος κ.ά. Όλοι κατευθύνθηκαν στην Πλατεία Αγίου Γεωργίου. Εκεί, ο Παλαιών Πατρών Γερμανός έστησε μεγάλο ξύλινο σταυρό, απλό, σύμφωνα με κάποιους, με τη σημαία του Λόντου, σύμφωνα με άλλους. Εκεί έσπευσαν όλοι όσοι βρίσκονταν στην Πάτρα. Έγινε τρισάγιο και έπειτα δόθηκε ο όρκος της Επανάστασης. Κρατώντας τον σταυρό, ο Γερμανός διάβαζε τον όρκο. Όλοι, ακουμπούσαν και φιλούσαν τον σταυρό και έλεγαν ως όρκο τρεις λέξεις: «Ελευθερία ή θάνατος»!

Σε ολόκληρη την Πάτρα επικρατούσε μεγάλος ενθουσιασμός. Όλοι είχαν καταλάβει, λόγω της παρουσίας των Αρχιερέων και των προκρίτων, ότι επρόκειτο για οργανωμένη εξέγερση. Η πλατεία Αγίου Γεωργίου γέμισε από απλό κόσμο και γυναικόπαιδα ανάμεσά τους, τα οποία είχαν επιστρέψει στην πόλη. Όλοι γονάτιζαν μπροστά στον σταυρό και τον φιλούσαν. «Ελευθερία ή Θάνατος», «Ορκίζομαι υπέρ πίστεως και πατρίδος», «Καλή Ανάσταση, «Και στην Πόλη (Κωνσταντινούπολη) να δώσει ο Θεός» ακουγόταν από τους συγκεντρωμένους. Ο Γερμανούς ύψωνε το χέρι του και ευλογούσε όλους όσους ορκίζονταν.

Το «Επαναστατικόν Διευθυντήριον» και οι επιστολές προς τους προξένους και τους Τούρκους του φρουρίου της Πάτρας

Την ίδια μέρα, μετά τα Καλάβρυτα και η Βοστίτσα (Αίγιο) απελευθερώθηκε. Οι Τούρκοι κάτοικοι της πόλης την εγκατέλειψαν και μέσω του Κορινθιακού έφυγαν για τα Σάλωνα (Άμφισσα). Στις 25 Μαρτίου 1821, Πατρινοί, Βοστιτσιώτες (Αιγιώτες) και Καλαβρυτινοί αποφάσισαν να οργανώσουν Επιτροπή για τον συντονισμό του Αγώνα, την οποία ονόμασαν «Επαναστατικόν Διευθυντήριον». Η πρώτη πράξη του, ήταν η αποστολή, μέσω των προξένων, επιστολής προς τα χριστιανικά βασίλεια της Ευρώπης. Η επιστολή συντάχθηκε στις 25 Μαρτίου και δόθηκε στους προξένους στις 26 Μαρτίου. Σε αυτά οι Έλληνες ενημέρωναν για την εξέγερσή τους και ζητούσαν τη εύνοια και την προστασία των Ευρωπαίων. Συντάκτης της επιστολής ήταν ο Παλαιών Πατρών Γερμανός και τη συνυπέγραφαν ο Κερνίκης Προκόπιος και οι: Α. Ζαΐμης, Α. Λόντος, Μ. Ρούφος, Σ. Θεοχαρόπουλος και Ι. Παπαδιαμαντόπουλος.

Παράλληλα άρχισαν προετοιμασίες για την πολιορκία του φρουρίου. Επτανήσιοι πλοίαρχοι έδωσαν έξι κανόνια, που τοποθετήθηκαν σε τηλεβολοστάσιο απέναντι από τη «Σαράι-τάπια» (τάπια: οχύρωμα, ταμπούρι), το οποίο κατασκεύασε ταχύτατα ο Κεφαλλονίτης Ευάγγελος Λειβαδάς. Το πυροβολικό ανέλαβε να το διευθύνει ένας Άγγλος που βρέθηκε τυχαία στην Πάτρα και θέλησε να βοηθήσει τους Έλληνες. Παράλληλα οργανώθηκε και χειρουργείο, για το οποίο ο Ν. Γερακάρης πρόσφερε όλο το φαρμακείο του! Παράλληλα, τη νύχτα, οι Έλληνες άρχισαν να σκάβουν λαγούμι κάτω από την πύλη του φρουρίου. Οι Τούρκοι δεν αντέδρασαν, καθώς δεν είχαν ισχυρές δυνάμεις, ούτε κακομεταχειρίστηκαν όσους Έλληνες είχαν ομήρους στο φρούριο. Στις 28 Μαρτίου 1821 έλαβαν επιστολή, με την οποία ενημερώνονταν ότι επρόκειτο για εξέγερση όλων των «Ρωμαίων», ότι όσοι Οθωμανοί αντισταθούν θα τιμωρηθούν «από τα άρματα του Γένους» και τέλος καθώς υπήρχαν και φιλίες με κάποιους από αυτούς, τους συμβούλευαν να μείνουν φρόνιμοι και να μην προκαλέσουν την οργή του ελληνικού έθνους. Την επιστολή υπέγραφαν οι: Παλαιών Πατρών Γερμανός, Κερνίκης Προκόπιος, Μ. Ρούφος, Α. Ζαΐμης και οι Ανδρέας και Νίκολας Λόντος.

Πότε καθιερώθηκε ως εθνική εορτή η 25η Μαρτίου;

Η 25η Μαρτίου καθιερώθηκε ως εθνική εορτή από τον Όθωνα στις 15 Μαρτίου 1838, με Διάταγμα που υπέγραφε ο Γ. Γλαράκης. Στις 25 Μαρτίου 1838, η Αθήνα φωταγωγήθηκε, με τα μέσα της εποχής, ενώ ένας σταυρός, που εντυπωσίαζε στήθηκε στη μια πλευρά του Λυκαβηττού. Στην Πλατεία Κλαυθμώνος, όπου βρισκόταν τότε τα Ανάκτορα έγινε τρικούβερτο γλέντι, με χορούς και πανηγύρια. Την παράσταση έκλεψε όμως, μια ηλικιωμένη γυναίκα, η Λέκα που ζήτησε να χορέψει μπροστά, κάτι που έγινε, γιατί, όπως είπε είχε χάσει στον Αγώνα δύο αδελφούς και τον μοναχογιό τους. Τις θυσίες αυτών των απλών ανθρώπων οφείλουμε να τις τιμούμε, γιατί και σε αυτούς χρωστάμε την ελευθερία μας...