Το Newsbomb στα Μαστιχοχώρια της Χίου: Εκεί όπου ο σχίνος γίνεται «χρυσάφι»

Η μαστίχα αποτελεί ένα μοναδικό στον κόσμο προϊόν, βασικό στοιχείο της ταυτότητας της Χίου και κύρια πηγή εισοδήματος για δεκάδες κοινότητες στη νότια πλευρά του νησιού. Η παραγωγή της στηρίζεται σε μια τεχνογνωσία αιώνων, η οποία μεταδίδεται από γενιά σε γενιά και έχει αναγνωριστεί από την UNESCO ως στοιχείο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.

Στο Μουσείο Μαστίχας Χίου, η Τοπική Διαχειρίστρια Ελένη Παϊδούση ξενάγησε το Newsbomb στη διαδρομή της μαστίχας: από τον σχίνο και το χωράφι, έως τη συλλογή, το καθάρισμα, τη συνεταιριστική οργάνωση και τη διάθεσή της στις διεθνείς αγορές.

Δείτε στο βίντεο του Newsbomb την ξενάγηση στο Μουσείο Μαστίχας Χίου, τα εργαλεία των παραγωγών, τη διαδικασία καλλιέργειας, καθώς και το οδοιπορικό στα μεσαιωνικά Μαστιχοχώρια.

Η μοναδική παραγωγή της Χίου

Σχοίνοι υπάρχουν σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Η φυσική μαστίχα παράγεται αποκλειστικά στη νότια Χίο, από τον μαστιχοφόρο σχίνο της ποικιλίας Pistacia lentiscus var. Chia.

Η παραγωγή αναπτύσσεται στα 24 Μαστιχοχώρια. Το μικροκλίμα και το υπέδαφος της περιοχής δημιουργούν τις συνθήκες που επιτρέπουν στον σχίνο να δώσει τη χαρακτηριστική αρωματική ρητίνη, τα γνωστά «δάκρυα» της μαστίχας.

Η καλλιέργεια απαιτεί φροντίδα σε όλη τη διάρκεια του χρόνου. Τον χειμώνα γίνεται η περιποίηση των δέντρων και την άνοιξη καθαρίζεται το έδαφος γύρω από τους σχοίνους. Στις αρχές του καλοκαιριού, οι παραγωγοί στρώνουν γύρω από τον κορμό το «τραπέζι», μια καθαρή επιφάνεια με ασπρόχωμα.

Στη συνέχεια αρχίζει το «κέντημα» με το κεντητήρι. Οι μικρές τομές στον κορμό και στα κλαδιά προκαλούν τη ροή της ρητίνης. Η μαστίχα στεγνώνει πάνω στο λευκό έδαφος και συλλέγεται προσεκτικά, από τα μεγαλύτερα κομμάτια έως το μικρότερο «κούκουδο». Ακολουθούν η ξήρανση και ο καθαρισμός της, διαδικασίες που συνεχίζουν να γίνονται στα σπίτια πολλών Μαστιχοχωριών.

Προϊόν με διεθνή παρουσία

Η μαστίχα Χίου εξάγεται σε αγορές σε όλο τον κόσμο. Περίπου το 80% της ετήσιας παραγωγής κατευθύνεται στο εξωτερικό, με τη μαστίχα να φτάνει σε δεκάδες χώρες της Ευρώπης, της Αμερικής, της Ασίας και της Μέσης Ανατολής.

Η Ένωση Μαστιχοπαραγωγών Χίου συγκεντρώνει και διαχειρίζεται τη μαστίχα των παραγωγών. Ο συνεταιρισμός οργανώνει την τυποποίηση, τη διάθεση και την προώθηση του προϊόντος, ενώ στηρίζει τους μαστιχοπαραγωγούς σε περιπτώσεις ζημιών στην παραγωγή.

Από τη μαστίχα Χίου παράγονται:

-Φυσική μαστίχα σε δάκρυα ή κόκκους, για μάσηση, μαγειρική και ζαχαροπλαστική.

-Τσίχλες, καραμέλες και παστίλιες.

-Λικέρ μαστίχας και άλλα ποτά.

-Υποβρύχιο μαστίχας, γλυκό του κουταλιού που σερβίρεται με κρύο νερό.

-Τσουρέκια, κέικ, μπισκότα, παγωτά, σοκολατοειδή και άλλα γλυκά.

-Αρτοσκευάσματα, ζυμαρικά και προϊόντα γαστρονομίας.

-Μαστιχέλαιο και αιθέριο έλαιο.

-Οδοντόκρεμες, στοματικά διαλύματα, καλλυντικά και σαπούνια.

-Συμπληρώματα διατροφής και προϊόντα για την πεπτική λειτουργία και τη στοματική υγιεινή.

Η μακρά διαδικασία της καλλιέργειας και η περιορισμένη γεωγραφική ζώνη παραγωγής προσδίδουν στη μαστίχα υψηλή αξία. Κάθε στάδιο, από το κέντημα του σχίνου μέχρι την τυποποίηση, καθορίζει την ποιότητα του τελικού προϊόντος.

Στο Μουσείο Μαστίχας Χίου

Το Μουσείο Μαστίχας Χίου παρουσιάζει την καλλιέργεια, την ιστορία και την εξέλιξη της μαστίχας στα Μαστιχοχώρια. Βρίσκεται στη νότια Χίο, στην περιοχή όπου αναπτύσσεται η μοναδική αυτή παραγωγή.

Στους χώρους του, ο επισκέπτης γνωρίζει τα εργαλεία των παραγωγών, τα στάδια της συλλογής και επεξεργασίας, τη σημασία του συνεταιρισμού και τις εφαρμογές της μαστίχας στη σύγχρονη αγορά.

Η έκθεση φωτίζει και τη ζωή των ανθρώπων στα χωριά. Η συλλογή και το καθάρισμα της μαστίχας παραμένουν δραστηριότητες που φέρνουν μαζί οικογένειες και γείτονες, στο χωράφι και στο σπίτι. Οι νεότεροι μαθαίνουν τη διαδικασία δίπλα στους μεγαλύτερους και συνεχίζουν μια παραγωγική παράδοση που καθορίζει την καθημερινότητα της περιοχής.

Τα Μαστιχοχώρια

Η επίσκεψη του Newsbomb συνεχίστηκε στα Μαστιχοχώρια της νότιας Χίου. Στα Μεστά, στους Ολύμπους και σε άλλους οικισμούς, η αρχιτεκτονική φανερώνει τη σημασία που είχε η μαστίχα στο πέρασμα των αιώνων.

Τα χωριά διαμορφώθηκαν κατά τον Μεσαίωνα ως οχυρωμένοι οικισμοί. Τα στενά σοκάκια, οι καμάρες, οι κλειστές προσβάσεις και η πυκνή δόμηση εξυπηρετούσαν την άμυνα των κατοίκων απέναντι σε επιδρομές, κυρίως πειρατικές.

Σήμερα, τα Μαστιχοχώρια διατηρούν την ιδιαίτερη φυσιογνωμία τους. Τα πέτρινα δρομάκια, οι αυλές και οι οχυρωμένες μορφές των οικισμών συνθέτουν το τοπίο μιας περιοχής που εξακολουθεί να ζει στον ρυθμό της μαστίχας.