Η σφαγή των αθώων στα ανθρακωρυχεία του Κολοράντο το 1914 και ο ήρωας Έλληνας Λούης Τίκας

Μια από τις πρώτες και μεγαλύτερες απεργίες στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, στις αρχές του προηγούμενου αιώνα είναι αυτή που έγινε στα ανθρακωρυχεία του Ludlow στο Κολοράντο, το 1913-1914 και οδήγησε στη «σφαγή του Ludlow» ή «σφαγή των αθώων», στις 20 Απριλίου 1914, Δευτέρα του Πάσχα των Ορθοδόξων για τους εκατοντάδες Έλληνες που εργάζονταν εκεί.

Ανάμεσα στους νεκρούς ήταν και ο Λούης Τίκας, με καταγωγή από την Κρήτη, ο οποίος ήταν επικεφαλής των Ελλήνων απεργών. Ακολούθησε ένα δεκαήμερο σφοδρών συγκρούσεων, μεταξύ απεργών και πολιτοφυλάκων. Οι ταραχές έληξαν μόνο αφού ο Αμερικανός πρόεδρος Ουίλσον έστειλε στο Λάντλοου ομοσπονδιακά στρατεύματα που αφόπλισαν πολιτοφύλακες και απεργούς.

Οι ταραχές στα ανθρακωρυχεία του Κολοράντο, δεν ξέσπασαν ξαφνικά. Υπήρχαν και απεργιακές κινητοποιήσεις τα προηγούμενα χρόνια, καθώς οι συνθήκες ζωής των ανθρακωρύχων και των οικογενειών τους ήταν άθλιες.

Η ανακάλυψη άνθρακα στο Κολοράντο

Στα Βραχώδη Όρη υπάρχουν φλέβες άνθρακα κοντά στην επιφάνεια της Γης. Ο πρώτος που το παρατήρησε ήταν ο William Jackson Parker, που ήταν επικεφαλής μιας ομάδας έρευνας για την επέκταση της Kansas Pacific Railway. Η διαρκής επέκταση των σιδηροδρόμων καθιστούσε τον άνθρακα πολύτιμο.

Στις αρχές του 20ου αιώνα, η βιομηχανία άνθρακα στο Κολοράντο είχε αναπτυχθεί σημαντικά. Το 1910, συνολικά 15.864 άτομα δούλευαν στα ορυχεία της περιοχής.

Το 10% των εργαζομένων της πολιτείας του Κολοράντο ήταν ανθρακωρύχοι, κυρίως στο Τρινιντάντ και το Λάντλοου. Ανάμεσά τους βρίσκονταν και 800 Έλληνες, κυρίως από υπόδουλες τότε περιοχές, όπως η Κρήτη και η Λέσβος. Μαζί τους Κροάτες, Μαυροβούνιοι, Ιταλοί, Μεξικανοί, Αυστριακοί και άλλοι. Οι εταιρείες στις οποίες ανήκαν τα ανθρακωρυχεία του Κολοράντο, ήταν κράτος εν κράτει. Οι οικισμοί που ζούσαν οι εργάτες και οι οικογένειές τους ανήκαν στις εταιρείες που είχαν εκεί ιδιωτικές αστυνομίες για την τήρηση της τάξης. Οι κατοικίες των εργατών, τα καταστήματα από τα οποία ψώνιζαν τα είδη πρώτης ανάγκης, ακόμα και το ταχυδρομείο βρίσκονταν μέσα στην περιοχή της εταιρείας.

Οι εργάτες όμως είχαν κυρίως να αντιμετωπίσουν τις απάνθρωπες και επικίνδυνες συνθήκες εργασίας. Περισσότεροι από 1.700 είχαν χάσει τη ζωή τους από το 1884 ως το 1912. Το 1913, οι νεκροί ανθρακωρύχοι έφτασαν τους 110.

Το κάρβουνο του Κολοράντο, κατά τα 2/3 του, εξαγόταν από τρεις εταιρείες, τις εξής: «The Colorado Fuel and Iron Company» που παρήγαγε το 40% του κάρβουνου της Πολιτείας, “The Rocky Mountain Fuel Company” και «The Victor American Fuel Company».

Η πρώτη ανήκε στον πολυεκατομμυριούχο Τζ. Ντ. Ροκφέλερ, ο οποίος όμως τη διοικούσε από τα γραφεία του στη Νέα Υόρκη. Ουσιαστικά, η οικογένεια Ροκφέλερ είχε στην κατοχή της όλη την παραγωγή κάρβουνου στο Κολοράντο καθώς και κάποιες άλλες μικρότερες εταιρείες που έβγαζαν κάρβουνο από την περιοχή ήταν υποχρεωμένες να ακολουθούν την πολιτική των μεγάλων.

Η μεγάλη απεργία του 1913

Η «Ένωση Ανθρακωρύχων» μετά την επιτυχημένη απεργία του 1903 σταμάτησε τη δράση της στο Κολοράντο. Επανήλθε όμως στο Τρινιντάντ το 1911. Οι εταιρείες απαντώντας στα αιτήματά της έκαναν κάποιες μικρές βελτιώσεις στις συνθήκες διαβίωσης των εργαζομένων, όμως σύντομα σκλήρυναν τη στάση τους. Απηύθυναν έκκληση στον Κυβερνήτη του Κολοράντο Άμονς, να φέρει σε επαφή τους ανθρακωρύχους με τους επικεφαλής των εταιρειών. Αυτοί αρνήθηκαν να ικανοποιήσουν τα αιτήματα των εργατών.

Επιστράτευσαν απεργοσπάστες και «φύλακες», πρώην αστυνομικούς ή ακόμα και κακοποιά στοιχεία, που δεν είχαν καμία αναστολή στο να σκοτώνουν εργάτες που απλά ζητούσαν το δίκιο τους. Παράλληλα οι εταιρείες άρχισαν να συνεργάζονται με το Πρακτορείο Ιδιωτικών Αστυνομικών «Baldwin-Feds», το οποίο ήταν γνωστό για την εύρεση απεργοσπαστών, πολλοί από τους οποίους καταζητούνταν για δολοφονίες σε άλλες πολιτείες. Οι άνδρες της «Baldwin-Feds» κυκλοφορούσαν με θωρακισμένα οχήματα, γνωστά ως «Death Special», τα οποία έφεραν κι ένα πολυβόλο M1895.

Η έναρξη της μεγάλης απεργίας

Στις 16/9/1913, η γενική συνέλευση των εργατών στο Trinidad αποφάσισε την κάθοδό τους σε απεργία. Στις 22 Σεπτεμβρίου άρχισε η απεργία στο Ludlow. Τα αιτήματα των απεργών ήταν τα παρακάτω:

• Αναγνώριση του σωματείου ως διαπραγματευτικού φορέα.
• Αποζημίωση για εξόρυξη άνθρακα με τιμή τόνου βασισμένη σε 2.000 λίβρες (οι προηγούμενες τιμές τόνου ήταν για μεγάλους τόνους των 2.200 λιβρών)
• Εφαρμογή του νόμου για την οχτάωρη ημερήσια εργασία
• Πληρωμή για «νεκρές εργασίες» (τοποθέτηση σιδηροτροχιών, ξυλεία, χειρισμός ακαθαρσιών κ.λπ.)
• Ελεγκτές ζυγών που εκλέγονται από τους εργάτες (για να διατηρούνται οι ζυγιστές της εταιρείας ειλικρινείς)
• Δικαίωμα χρήσης οποιουδήποτε καταστήματος και επιλογής των οικοτροφείων και των γιατρών τους
• Αυστηρή εφαρμογή των νόμων του Κολοράντο (όπως οι κανόνες ασφαλείας στα ορυχεία, η κατάργηση των στρατιωτικών θέσεων εργασίας) και το τέλος του συστήματος εταιρικής φύλαξης.

Το πρωί της 23/9/1913 οι εργάτες στο Ludlow αρνήθηκαν να πάνε να εργαστούν. Εκείνη την ημέρα, από τους 13.000 ανθρακωρύχους απήργησαν οι 11.000. Οι υπεύθυνοι των εταιρειών τους έδωσαν εντολή να μεταβούν στα σπίτια που έμεναν, και τα οποία νοίκιαζαν από αυτές και να μαζέψουν τα πράγματά τους. Οι απεργοί έστησαν σκηνές στις χαράδρες που οδηγούσαν στα ορυχεία, για να παρακολουθούν τις κινήσεις των απεργοσπαστών. Στην κατασκήνωση στο Ludlow ζούσαν 1.200 άτομα, 21 διαφορετικών εθνοτήτων. Μέσα σε μια εβδομάδα ξεκίνησαν οι απειλές από τους μπράβους των εταιρειών. Η κατάσταση άρχισε να γίνεται ιδιαίτερα τεταμένη.

Στις 7 Οκτωβρίου 1913 άρχισαν οι συμπλοκές, που κάθε μέρα γίνονταν και πιο σφοδρές και αιματηρές. Στις 31/10/1913 έκανε την εμφάνισή της η Πολιτοφυλακή υπό τον Στρατηγό Τσέιζ, ο οποίος πληροφόρησε τους απεργούς ότι ο Κυβερνήτης Άμονς είχε διατάξει ν’ αφοπλιστούν και οι δύο παρατάξεις. Υποσχέθηκε στους απεργούς ότι δεν θα τους εκφόβιζε, ούτε θα βοηθούσε τους εργοδότες να προσλάβουν απεργοσπάστες.

Οι απεργοί έδειξαν καλή πίστη και υποδέχθηκαν εγκάρδια τους πολιτοφύλακες. Στο Σώμα της Πολιτοφυλακής υπήρχαν αρκετοί έντιμοι, νεαροί κυρίως, αλλά και πολλοί τυχοδιώκτες μισθοφόροι ή πρώην αστυνομικοί, που σκότωναν για να ευχαριστηθούν…

Ο Στρατηγός Τσέιζ είχε παίξει βρόμικο ρόλο στην προηγούμενη απεργία και είχε κατηγορηθεί για ψευδορκία. Ο Ταγματάρχης Χάμροκ, ταβερνιάρης του Ντένβερ, ήταν επαγγελματίας πολιτικάντης. Ο Υπομοίραρχος Λίντερφελτ είχε υπηρετήσει ως φύλακας στα ορυχεία και πολλές φορές είχε συγκρουστεί με απεργούς. Αρχικά, η Πολιτοφυλακή τήρησε αμερόληπτη στάση.

Όταν όμως η Εθνική Τράπεζα του Ντένβερ χορήγησε μια πίστωση ενός εκατ. δολαρίων για τη μισθοδοσία των ανδρών της, τα πράγματα άλλαξαν. Οι πολιτοφύλακες στράφηκαν με μανία εναντίον των Ελλήνων απεργών, ιδιαίτερα κατά του αρχηγού τους, του Κρητικού Λούη Τίκα, τελειόφοιτου του Πανεπιστημίου Αθηνών. Ο Λίντερφελτ αναζητούσε αφορμή για να τον εξοντώσει. Στις 31 Δεκεμβρίου 1913 τον συνέλαβε και τον φυλάκισε χωρίς λόγο.

Στις 19 Απριλίου 1914, οι 50 Έλληνες του καταυλισμού γιόρταζαν το Ορθόδοξο Πάσχα. Οι πολιτοφύλακες και οι μπράβοι των εταιρειών δεν σεβάστηκαν ούτε την μεγάλη χριστιανική γιορτή και διέκοψαν τα τραγούδια, τους χορούς και τα παιχνίδια των Ελλήνων (όπως π.χ. το μπέιζμπολ), στα οποία συμμετείχαν και οι ξένοι.

Η σφαγή του Ludlow (20 Απριλίου 1914)

Στις 8.45 π.μ. της 20/4/1914, οι πολιτοφύλακες, που είχαν διακόψει τα παιχνίδια και τους χορούς των Ελλήνων την προηγούμενη μέρα, εμφανίστηκαν στον καταυλισμό και ζήτησαν από τον Τίκα να παραδώσει κάποιον εργάτη που οι απεργοί κρατούσαν παρά τη θέλησή του. Ο Τίκας απάντησε ότι δεν υπήρχε εργάτης με το όνομα που ανέφεραν στην κατασκήνωση. Ο Χάμροκ επικοινώνησε τηλεφωνικά με τον Τίκα και του ζήτησε να συναντηθούν.

Φτάνοντας στον σιδηροδρομικό σταθμό, όπου είχε καθοριστεί η συνάντηση, ο Τίκας είδε τους πολιτοφύλακες να ετοιμάζονται για μάχη και μυδραλιοβόλα να στήνονται απέναντι από τις σκηνές των απεργών. Ξαφνικά εξερράγη μια βόμβα. Οι 47 απεργοί που είχαν όπλα κινήθηκαν προς ένα γειτονικό ποταμάκι. Ο Τίκας ρώτησε τον Χάμροκ τι σημαίνουν όλα αυτά. Ο Χάμροκ του ζήτησε να πει στους άνδρες του να γυρίσουν στις σκηνές τους. Καθώς ο Τίκας πήγαινε προς τον καταυλισμό με ένα λευκό μαντίλι, μια δεύτερη βόμβα εξερράγη. Σε λίγο έγινε έκρηξη και τρίτης βόμβας.

Αυτό ήταν το σύνθημα για το ξεκίνημα της επίθεσης από τους πολιτοφύλακες, τους φρουρούς των ορυχείων, τους απεργοσπάστες και τους άνδρες του πρακτορείου «Baldwin-Feds». Το γενικό πρόσταγμα εκείνη την αποφράδα ημέρα είχε ο βάρβαρος Λίντερφελτ. Τα γυναικόπαιδα που βρίσκονταν στις σκηνές ξύπνησαν έντρομα από τις βολές των μυδραλιοβόλων και τις εκρηκτικές βολίδες που έριχναν οι φρουροί των ορυχείων. Προσπαθούσαν να κρυφτούν στα υπόγεια που είχαν φτιάξει κάτω από τις σκηνές ή τρέχοντας προς τις γύρω περιοχές.

Στις 7.30 μ.μ., ένας εθνοφρουρός πλησίασε μία σκηνή και έβαλε φωτιά που γρήγορα μεταδόθηκε και στις άλλες. Στην προσπάθειά του να σώσει τη σύζυγο ενός Ιταλού απεργού και τα τρία παιδιά τους, ο Τίκας συνελήφθη από τους πολιτοφύλακες. Τουλάχιστον 50 από αυτούς ζητούσαν από τον Λίντερφελτ να τον κρεμάσουν. Ο Υπομοίραρχος Λίντερφελτ τους παρέδωσε τον γενναίο Έλληνα.

Σε λίγο έπεφτε νεκρός από τρεις σφαίρες που δέχτηκε πισώπλατα… Δεν ήταν όμως το τελευταίο θύμα της παράνοιας των πολιτοφυλάκων και των υπολοίπων… Ο ακριβής αριθμός των θυμάτων είναι αβέβαιος. 21-25 νεκροί απεργοί και γυναικόπαιδα, ανάμεσά τους και βρέφη λίγων μόνο μηνών. Υπάρχουν αναφορές για πολύ περισσότερους νεκρούς… Πάντως, η σφαγή στο Ludlow συγκλόνισε την κοινή γνώμη σε όλες τις Η.Π.Α.

Οι εφημερίδες σε όλη τη χώρα είχαν για πολλές μέρες εκτενή ρεπορτάζ για τη σφαγή, με ιδιαίτερες αναφορές στον Λούη Τίκα. Στις 5 Μαΐου 1914, στην εφημερίδα «World» της Νέας Υόρκης υπήρχε λεπτομερής περιγραφή από τον Γκόντφρεϊ Έργουϊν, μηχανικό - ηλεκτρολόγο της Εταιρείας Ηλεκτρικών Μεταφορών και Σιδηροδρόμων του Τρινιντάντ. Η εφημερίδα «Rocky Mountain News» του Ντένβερ, που μέχρι τότε ήταν κατά των απεργών δημοσίευσε ένα άρθρο - καταπέλτη στις 22/4/1914.

Αυτό στρεφόταν εναντίον των εργοδοτών και αναφερόταν στη φρίκη του μακελειού στο Ludlow και την απληστία όσων όπλισαν τα χέρια των πολιτοφυλάκων. Συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας έγιναν έξω από τα γραφεία του Ροκφέλερ. Σε αυτές συμμετείχαν και διανοούμενοι, όπως ο συγγραφέας Upton Sinclair.

Ο πρόεδρος Ουίλσον, ο οποίος εκείνη την περίοδο έπρεπε να ασχοληθεί και με τον πόλεμο εναντίον του Μεξικού ανέθεσε σε μια Επιτροπή του Κογκρέσου να κάνει επιτόπια έρευνα.

Τρία μέλη της Επιτροπής, οι Μ. Ρόστερ, Τ. Μ. Έβανς και Χ. Σάδερλαντ καταδίκασαν τους εργοδότες, μάλιστα αναφέρθηκαν ονομαστικά στον Ροκφέλερ. Τα δύο άλλα μέλη της Επιτροπής, οι Μπερντ, τέως υπουργός Εξωτερικών, και Όστιν υπέβαλαν ξεχωριστές εκθέσεις.

Πάντως, μετά από όλα αυτά, ο Ροκφέλερ αναγκάστηκε να επισκεφθεί το Κολοράντο και να προβεί σε σημαντικές βελτιώσεις στη ζωή και την εργασία των ανθρακωρύχων. Η σφαγή του Λάντλοου έμεινε στην ιστορία, ενώ ο Λούης Τίκας έγινε θρύλος του συνδικαλιστικού κινήματος των Η.Π.Α.

Ποιος ήταν ο Λούης Τίκας

Ο Λούης Τίκας γεννήθηκε στις 13 Μαρτίου 1886 στο χωριό Λούτρα Ρεθύμνου. Το πραγματικό του όνομα ήταν Ηλίας Σπαντιδάκης. Πήρε μέρος στο Κίνημα του Θερίσου με τον Ελευθέριο Βενιζέλο το 1905 και το 1906 έφυγε για την Αμερική. Σύντομα ξεχώρισε ανάμεσα στους Έλληνες μετανάστες. Ανέπτυξε έντονη συνδικαλιστική δράση και κατάφερε να μάθει πολύ γρήγορα Αγγλικά. Έλαβε την αμερικανική υπηκοότητα και το 1910 ήταν συνιδιοκτήτης ενός ελληνικού καφέ στο Ντένβερ.

Αν και ξεκίνησε να εργάζεται ως απεργοσπάστης στα ανθρακωρυχεία, σύντομα βρέθηκε επικεφαλής 63 Ελλήνων απεργών στο ορυχείο Φρέντερικ του Κολοράντο. Κυνηγήθηκε από άνδρες της «Baldwin – Feds» και τραυματίστηκε. Όταν ξέσπασε ο Πρώτος Βαλκανικός Πόλεμος, ο Λούις Τίκας, προσπάθησε να επιστρέψει στην Ελλάδα για να πάρει μέρος σε αυτόν (Οκτώβριος 1912), δεν τα κατάφερε όμως, λόγω οικογενειακών υποχρεώσεων, κάτι που τον στενοχώρησε ιδιαίτερα. Μέχρι το τέλος του 1912 πάντως ήταν οργανωτής των Ενωμένων Εργατών Μεταλλείων Αμερικής. Σκοτώθηκε χτυπημένος πισώπλατα στις 20 Απριλίου 1914.

Το όνομα του έγινε θρύλος στο συνδικαλιστικό κίνημα των Η.Π.Α. Μάλιστα, ένα άγαλμά του τοποθετήθηκε στο Μνημείο Ανθρακωρύχων, στην οδό Main Street, στο Τρινιντάντ του Κολοράντο, στις 23 Ιουνίου 2018.