Πώς φτάσαμε από τον Σάχη στον Χαμενεΐ - «Η Ισλαμική Δημοκρατία είναι καρκίνος για την Περσία»
Ο Αμίρ Τακάντ έφυγε από την Περσία πριν από 45 χρόνια, λίγο πριν η χώρα του μεταμορφωθεί – βίαια και οριστικά – σε αυτό που σήμερα γνωρίζουμε ως Ισλαμική Δημοκρατία. Ψυχίατρος, εγκατεστημένος στην Ελλάδα από το 1976 και διευθυντής του ΕΣΥ, έζησε την Τεχεράνη του Σάχη, τις μεταρρυθμίσεις, την εκκοσμίκευση, την άνοδο της μεσαίας τάξης – αλλά και την υποβόσκουσα οργή που θα αξιοποιούσαν, πρώτοι απ’ όλους, οι μουλάδες. Για εκείνον, η σημερινή εικόνα του Ιράν δεν είναι απλώς ένα «καθεστώς»: Είναι μια ριζική αλλοίωση ενός πολιτισμού με βαθιές προϊσλαμικές ρίζες, που ποτέ δεν ταυτίστηκε πραγματικά με το Ισλάμ.
Στη συνέντευξή του στο Newsbomb.gr, ο Τακάντ ξετυλίγει ένα διαφορετικό αφήγημα για το πώς φτάσαμε από τον αντικομμουνιστικό Ψυχρό Πόλεμο στην «Πράσινη Ζώνη» των ισλαμικών καθεστώτων γύρω από τη Σοβιετική Ένωση, για τον ρόλο των ΗΠΑ στην πτώση του Σάχη και για το πώς ο πόλεμος Ιράν – Ιράκ λειτούργησε ως εργαλείο για να «καούν» τα πετροδολάρια της δεκαετίας του ’70. Μιλά για τη στρατηγική της Δύσης, τον κυνισμό των μεγάλων δυνάμεων, τη γέννηση και την εκτόξευση των Φρουρών της Επανάστασης και την εξαγωγή της ιρανικής «επανάστασης» από τον Λίβανο μέχρι την Υεμένη. Για εκείνον, το καθεστώς της Τεχεράνης υπήρξε ταυτόχρονα «μπαμπούλας» για τον αραβικό κόσμο και χρυσή ευκαιρία για μια τεράστια βιομηχανία όπλων.
Πάνω απ’ όλα όμως, ο Αμίρ Τακάντ επιμένει στον ίδιο τον ιρανικό λαό: Σε έναν κόσμο που βλέπει την Περσία μόνο μέσα από τις μαντίλες και τους αγιατολάχ, θυμίζει ότι πρόκειται για έναν λαό βαθιά κοσμικό, με αρχαίες παραδόσεις, που έχει εξεγερθεί πέντε φορές τα τελευταία 15 χρόνια και έχει πνιγεί στο αίμα. Περιγράφει γιατί θεωρεί αναπόφευκτη την πτώση του καθεστώτος Χαμενεΐ, ποιο ρόλο μπορεί να παίξει ο διάδοχος του Σάχη ως μεταβατική λύση και γιατί μια ισχυρή, φιλοδυτική Περσία θα ήταν, όπως λέει, «άμεσο στρατηγικό κέρδος για την Ελλάδα» απέναντι σε μια αναθεωρητική Τουρκία.
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει: «Στις τελευταίες εκλογές οι μουλάδες μετά βίας μάζεψαν ένα 10%, κυρίως δημόσιους υπαλλήλους και ανθρώπους δεμένους με το σύστημα. Οι Φρουροί της Επανάστασης είναι περίπου μισό εκατομμύριο, αλλά η χώρα είναι 95 εκατομμύρια. Αν έχουν μαζί τους ένα 5%, είναι πολύ. Τα τελευταία 15 χρόνια έχουν γίνει πέντε μεγάλες εξεγέρσεις, όλες πνίγηκαν στο αίμα – με χιλιάδες νεκρούς κάθε φορά. Μόνο στην πρώτη μεγάλη εξέγερση είχαν φέρει χασάπηδες από Ιράκ, Χεζμπολάχ και Συρία, έστησαν πολυβόλα σε αερογέφυρες και θέριζαν κόσμο: 36.000 νέοι άνθρωποι, άοπλοι, σε διαδήλωση. Αυτό δεν το συζητά κανένας από τους «ειδικούς» διεθνολόγους. Ο ιρανικός λαός έχει ματώσει επανειλημμένα, αλλά χωρίς εξωτερική βοήθεια δεν έχει υπάρξει στην ιστορία επανάσταση που να πετύχει».
Ιστορική ανάλυση του Ιράν πριν και μετά το 1979
Newsbomb: Πριν φτάσουμε στην Ισλαμική Επανάσταση του 1979, πώς θα περιγράφατε συνοπτικά το καθεστώς του Σάχη και τη γεωπολιτική συγκυρία;
Αμίρ Τακάντ: Μετά τον πόλεμο στο Βιετνάμ, ο αντικομμουνισμός είχε πάψει να «πουλάει» στη Δύση, ενώ η Αμερική είχε σοβαρά οικονομικά προβλήματα. Δημιούργησε λοιπόν την πετρελαϊκή κρίση στη Μέση Ανατολή, ανέβηκαν οι τιμές του πετρελαίου και συσσωρεύτηκαν τεράστια δολάρια στην περιοχή. Την ίδια στιγμή, ο παλιός αντικομμουνιστικός λόγος δεν μπορούσε πια να δικαιολογήσει στον Αμερικανό φορολογούμενο τις επεμβάσεις. Έτσι η ομάδα Κίσινγκερ – Μπρεζίνσκι διατύπωσε μια νέα θεωρία, τη λεγόμενη «Πράσινη Ζώνη», μια αλυσίδα ισλαμικών κρατών στο μαλακό υπογάστριο της Σοβιετικής Ένωσης. Το σχέδιο ξεκίνησε ουσιαστικά το 1977, με την ανατροπή του φιλοαμερικανικού καθεστώτος Μπούτο στο Πακιστάν και την άνοδο του ισλαμιστή Ζία.
Πώς συνδέθηκε αυτό το σχέδιο με το Αφγανιστάν και το Ιράν;
Στο Αφγανιστάν έστησαν την παγίδα για τους Σοβιετικούς, τους παρέσυραν να μπουν το 1979. Στο Ιράν, μετά την πετρελαϊκή κρίση, ο Σάχης αγόραζε μαζικά αμερικανικά όπλα· όμως αυτό δεν αρκούσε. Έπρεπε να γίνει ένας μεγάλος πόλεμος στη Μέση Ανατολή, ώστε να «καούν» τα συσσωρευμένα πετροδολάρια του 1973. Άρα χρειαζόταν σύγκρουση ανάμεσα σε δύο πλούσιες χώρες: την Περσία και το Ιράκ. Τότε η Περσία ήταν η τέταρτη στρατιωτική δύναμη στον κόσμο, με τρομερό εξοπλισμό. Ακόμα και τα πρώτα F‑14 και F‑16 τα είχε πάρει ο Σάχης πριν από άλλους συμμάχους. Για να μπορέσει να γίνει πόλεμος, έπρεπε πρώτα να αποδυναμωθεί σοβαρά η Περσία.
Ήταν τότε που ξεκίνησε και η αποσταθεροποίηση του καθεστώτος του Σάχη;
Από το 1979 αρχίζουν οι μεγάλες διαδηλώσεις. Σε αυτό έπαιξε ρόλο και η μυστική αστυνομία, το ΣΑΒΑΚ, που έπαιρνε γραμμή από τη CIA. Επισήμως, το αίτημα ήταν «περισσότερη δημοκρατία και ελευθερία». Κοινωνική ελευθερία υπήρχε ήδη: μπορούσες να κυκλοφορείς όπως θες, οι γυναίκες ήταν στα πανεπιστήμια, στα υπουργεία, στην αγορά εργασίας. Στην Κασπία Θάλασσα παραθέριζαν με σούπερ μίνι, υπήρχαν φωτογραφίες, ήταν μια ευρωπαϊκού τύπου χώρα. Μόνο μια μειοψηφία θρησκευόμενων διατηρούσε ισλαμική ενδυμασία. Ο ίδιος ο Σάχης, στο τελευταίο του βιβλίο στην εξορία, γράφει ξεκάθαρα ότι «οι Αμερικανοί με έριξαν» γιατί αν έμενε αυτός, ένας πόλεμος Ιράν – Ιράκ θα τελείωνε σε μία εβδομάδα.
Άρα θα λέγατε ότι η Δύση έριξε τον Σάχη;
Βεβαίως. Ήρθε ο Χόιζερ, διοικητής του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη, συγκέντρωσε τους στρατηγούς και ουσιαστικά τους διέταξε να αποσυρθούν. Ο περσικός στρατός είχε στηθεί για να κρατάει 2.000 χλμ. σύνορα με τη Σοβιετική Ένωση, αυτό ήθελαν οι Αμερικανοί. Όμως ο στρατός παραδόθηκε, και σε συνθήκες διαδηλώσεων και αναταραχής έγινε η «επανάσταση». Στη διάσκεψη της Γουαδελούπης, Γάλλοι, Άγγλοι και Αμερικανοί αποφάσισαν να ρίξουν τον Σάχη: τον θεωρούσαν αλαζόνα και χρειαζόντουσαν τον πόλεμο για να φύγουν τα πετροδολάρια.
Να σας το πω με ένα παράδειγμα. Λίγο πριν πέσει, τα Χριστούγεννα του 1978, ο Κάρτερ έκανε Πρωτοχρονιά στην Τεχεράνη – πρώτη φορά Αμερικανός πρόεδρος δεν έμεινε στην πατρίδα του. Του είπε: «Γιατί δεν έχετε στολίσει δέντρα;». Ο Σάχης απάντησε: «Εμείς είμαστε Πέρσες. Η Πρωτοχρονιά μας είναι η αρχαία γιορτή μας, όχι τώρα». Δηλαδή του είπε ευθέως «δεν θα κάνω τίποτα για το δικό σας οχτάρι». Σε άλλο σημείο έχει πει σε δημοσιογράφο: «Γιατί νομίζετε ότι εσείς οι ξανθοί είστε πιο έξυπνοι από εμάς;». Αυτά δεν άρεσαν καθόλου. Ο ίδιος γράφει στο βιβλίο του ότι οι Αμερικανοί υποκίνησαν την πτώση του.
Ο Ρίτσαρντ Νίξον και ο Σάχης στο οβάλ γραφείο
Και κάπου τότε εμφανίζεται ο Χομεϊνί…
Στη Γουαδελούπη οι Γάλλοι δέχτηκαν να φέρουν τον Χομεϊνί από το Ιράκ στη Γαλλία. Πολλοί νομίζουν ότι «ήταν Γαλλία», αλλά ήταν απλώς φιλοξενούμενος. Ο άνθρωπος αυτός δεν ήξερε καλά-καλά περσικά, δεν τον γνώριζε η νέα γενιά, τα τζαμιά ήταν άδεια, δεν είχε επιρροή. Τον είχαν εξορίσει ήδη από το 1964, όταν αντέδρασε στις μεταρρυθμίσεις του Σάχη – τότε που δόθηκε δικαίωμα ψήφου στις γυναίκες και μετοχές στους αγρότες. Οι μεγάλες θεοκρατικές οικογένειες έχασαν τη γη τους, την οποία το κράτος μοίρασε στους αγρότες, χωρίς όμως να τους δώσει μέσα παραγωγής.
Ποιες ήταν οι κοινωνικές συνέπειες αυτών των μεταρρυθμίσεων;
Οι αγρότες, χωρίς τη στήριξη των θεοκρατών και χωρίς πόρους, έφυγαν μαζικά προς τις μεγάλες πόλεις. Δημιουργήθηκαν παραγκουπόλεις γύρω από τα αστικά κέντρα, με φτωχά στρώματα που ζήλευαν τους αστούς και τους μικροαστούς, χωρίς να έχουν αφομοιωθεί. Αυτό είναι μέρος του σχεδίου Τρούμαν παγκοσμίως: καταστροφή της αγροτικής οικονομίας και αναγκαστική αστικοποίηση. Στο Ιράν, λόγω της δικτατορίας του Σάχη, ουσιαστικά δεν υπήρχε κουλτούρα κομμάτων και δημοκρατίας – υπήρχαν δύο δεξιά κόμματα και μετά, το 1975‑76, ο Σάχης είπε «δεν χρειάζονται κόμματα, θα υπάρχει ένα». Ο λαός δεν είχε βιώσει πραγματικές εκλογές από την εποχή του Μοσαντέκ.
Πώς κεφαλαιοποίησαν οι μουλάδες αυτή την κατάσταση;
Οι φτωχοί των παραγκουπόλεων δεν είχαν πουθενά να στραφούν, πήγαν στον κλήρο. Οι μουλάδες διείσδυσαν σε αυτά τα στρώματα, υποσχέθηκαν «κυβέρνηση των φτωχών και των καταπιεσμένων». Μαζί τους ήταν και λούμπεν στοιχεία – μαχαιροβγάλτες, πεχλιβάνηδες – που παραδοσιακά είχαν στενή σχέση με τον κλήρο και αποτέλεσαν τον άτυπο «στρατό» του. Αυτοί έβαζαν φωτιά σε τράπεζες, έκαιγαν αυτοκίνητα πλουσίων, γι’ αυτό στο εξωτερικό πολλοί αριστεροί τους συμπάθησαν.
Ποια ήταν η στάση της ιρανικής Αριστεράς στην αρχή;
Το φιλοσοβιετικό κόμμα Τουντέχ – αντίστοιχο του ΚΚΕ – στήριξε τους μουλάδες. Έλεγαν: «Για ένα μαντήλι κάνετε έτσι; Σιγά το θέμα, αυτοί είναι αντιιμπεριαλιστές». Ο Χομεϊνί από την αρχή έβριζε τις ΗΠΑ ως ιμπεριαλιστές και το Ισραήλ, πράγμα που άρεσε στους αριστερούς. Στην αρχή τους στήριξαν. Αλλά, όπως λέει ο Γερμανός ποιητής, όταν άρχισε να χτυπάει πρώτα τις γυναίκες, μετά τους δημοκράτες, μετά τους αριστερούς, στο τέλος δεν είχε μείνει κανείς να τους υπερασπιστεί.
Και φτάνουμε στον πόλεμο Ιράν-Ιράκ. Ο Σαντάμ έσκισε τη συμφωνία που είχε με τον Σάχη και ξεκίνησε τον πόλεμο στις αρχές της δεκαετίας του ’80. Ο Χομεϊνί είπε ότι «ο πόλεμος είναι δώρο του Θεού», και τον χρησιμοποίησε για να «καθαρίσει» όλους τους αντιπάλους: αριστερούς, δεξιούς, ακόμα και μουλάδες που διαφωνούσαν. Επειδή φοβόντουσαν τον στρατό, δημιούργησαν τους Φρουρούς της Επανάστασης, έναν νέο στρατό, στρατολογώντας αυτά τα λούμπεν και φτωχά στρώματα. Κάποιοι από αυτούς, όπως ο Σαμχανί, ξεκίνησαν ως μαχαιροβγάλτες και κατέληξαν να έχουν δεκάδες πετρελαιοφόρα. Σιγά-σιγά οι Φρουροί της Επανάστασης έγιναν ο πραγματικός πυλώνας του καθεστώτος και πήραν στα χέρια τους όλη την οικονομία.
Ας πάμε στο σήμερα. Πώς συνδέονται οι Φρουροί της Επανάστασης με την πολιτική του Ιράν;
Με την άνοδο της τιμής του πετρελαίου, ειδικά την περίοδο Αχμαντινετζάντ, έβγαζαν 2,5–3 εκατομμύρια βαρέλια τη μέρα. Τεράστια έσοδα πήγαν στην «εξαγωγή της επανάστασης»: Χεζμπολάχ, Άσαντ, Χούθι, Χαμάς – όλους αυτούς τους χρηματοδότησαν, για να εμφανίζονται ως ηγεσία του ισλαμικού κόσμου. Το δόγμα ήταν ξεκάθαρο: «εμείς θα είμαστε επικεφαλής του Ισλαμικού κόσμου». Παράλληλα, το καθεστώς λειτούργησε σαν μπαμπούλας για τη Μέση Ανατολή: οι Άραβες δεν φοβούνταν το Ισραήλ – αυτό ήταν σε άμυνα – αλλά το επεκτατικό, επαναστατικό Ιράν, άρα αγόραζαν όπλα και ζητούσαν προστασία.
Μπορείτε να δώσετε ένα παράδειγμα αυτής της «λογικής του φόβου»;
Στην προηγούμενη θητεία του Τραμπ, οι Σαουδάραβες αγόρασαν όπλα αξίας περίπου 400 δισ. δολαρίων, κυρίως λόγω του φόβου για το Ιράν. Όταν οι Χούθι – με ιρανική βοήθεια – χτύπησαν τις εγκαταστάσεις της Aramco και οι ΗΠΑ δεν αντέδρασαν, οι Άραβες φοβήθηκαν ακόμη περισσότερο και πλησίασαν το Ισραήλ, που τους είπε «εγώ θα σας προστατέψω», οδηγώντας στις Συμφωνίες του Αβραάμ. Όλα αυτά τροφοδότησε η ύπαρξη του ιρανικού καθεστώτος ως μόνιμη απειλή.
Γεωπολιτικές σχέσεις: Κίνα, Ρωσία, Τουρκία, Ισραήλ
Ποια είναι σήμερα η σχέση της Κίνας με το ιρανικό καθεστώς;
Η Κίνα δεν είναι «σύμμαχος», είναι ο καλύτερος πελάτης. Λόγω εμπάργκο, παίρνει πολύ φθηνό, σχεδόν τσάμπα ιρανικό πετρέλαιο. Ο Κινέζος δεν είναι σύμμαχος με κανέναν, είναι έμπορος. Εκμεταλλεύεται το γεγονός ότι το Ιράν είναι απομονωμένο και έχει ανάγκη από αγοραστές.
Και οι Ρώσοι; Θεωρούνται σύμμαχοι του Ιράν;
Ποτέ δεν ήταν πραγματικοί σύμμαχοι των Ιρανών. Υπάρχει ισχυρό ρωσοεβραϊκό λόμπι στο Ισραήλ και η Μόσχα χρησιμοποιεί το Ιράν ως χαρτί διαπραγμάτευσης. Στη Συρία, οι Φρουροί της Επανάστασης κατήγγειλαν πολλές φορές ότι οι Ρώσοι έδιναν στίγματα ιρανικών θέσεων στους Ισραηλινούς για να τις χτυπούν. Από την άλλη, ο Σολεϊμανί – που ήταν ουσιαστικά άνθρωπος του Πούτιν – παρέκαμπτε το καθεστώς, μιλούσε απευθείας με τη Μόσχα και έσωσε τους Ρώσους από τους Τούρκους στο συριακό μέτωπο. Τόσο σημαντικός ήταν, που βρέθηκε εξώφυλλο στο Newsweek. Πιθανότατα, κάποιοι μέσα στο καθεστώς τον «έδωσαν» για να φύγει από τη μέση.
Ποια είναι η στρατηγική της Τουρκίας απέναντι στο ιρανικό καθεστώς;
Η Τουρκία είχε και έχει συμφέρον να υπάρχει αυτό το καθεστώς, αλλά αδύναμο. Μια χώρα σε εμπάργκο που δεν έχει κανονικές σχέσεις με τον κόσμο αναγκάζεται να κάνει συναλλαγές μέσω Τουρκίας. Δισεκατομμύρια κεφάλαια της Περσίας πέρασαν στην Τουρκία. Υπάρχει ιστορία με 20 τόνους χρυσού σε φορτηγά προς τη Συρία, που ο Ερντογάν τους κατέσχεσε και, λένε, από αυτά έφτιαξε τα ανάκτορα και πλούτισε. Επίσης, οι Τούρκοι και το Κατάρ – των Αδελφών Μουσουλμάνων – ωφελήθηκαν γιατί μοιράζονται το μεγάλο κοίτασμα φυσικού αερίου στον Περσικό κόλπο: το Κατάρ το εκμεταλλεύεται, το Ιράν όχι, λόγω εμπάργκο.
Τι επιδιώκει λοιπόν το Ισραήλ σε σχέση με το Ιράν;
Το Ισραήλ, στρατηγικά, θα ήθελε ένα ισχυρό, φιλοϊσραηλινό Ιράν – ουσιαστικά ένα Ιράν του Σάχη. Πριν δύο χρόνια κάλεσαν τον διάδοχο του Σάχη, τον γιο του, και τον υποδέχτηκαν με τιμές βασιλιά, υπογράφοντας κάποιες συμφωνίες. Αν έχεις δίπλα σου μια ισχυρή Περσία σύμμαχο, η σημασία της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο πέφτει δραματικά. Όταν ανεβαίνει η Περσία, πέφτει η γεωπολιτική βαρύτητα της Τουρκίας· όταν πέφτει η Περσία, ανεβαίνει η Τουρκία. Αυτό το απλό πράγμα πολλοί διεθνολόγοι δεν το καταλαβαίνουν.
Πυρηνικό πρόγραμμα και οικονομία
Τι πραγματικά σημαίνει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν; Είναι πράγματι απειλή;
Η τεχνογνωσία υπάρχει από την εποχή του Σάχη, με γαλλικά πυρηνικά εργοστάσια. Το καθεστώς έχει ξοδέψει τεράστια ποσά – μιλάμε για δισεκατομμύρια – και οι Ρώσοι έχουν φάει πολλά λεφτά. Πυρηνικά, ουσιαστικά, δεν υπάρχουν σε επιχειρησιακό επίπεδο. Και να υπήρχαν, η Σοβιετική Ένωση είχε τα περισσότερα πυρηνικά στον κόσμο· δεν έσωσαν το καθεστώς της. Μετά τον Β’ Παγκόσμιο, ποιος έχει ξαναχρησιμοποιήσει πυρηνικά; Δεν είναι πραγματική απειλή, είναι περισσότερο αφορμή. Αφορμή για εμπάργκο, για να τρώνε οι Φρουροί της Επανάστασης και να κινείται τεράστια διαφθορά.
Τι έγινε με τις διεθνείς συμφωνίες για τα πυρηνικά;
Στην πρώτη συμφωνία «5+1» επί Ομπάμα, Αμερική, Ρωσία, Αγγλία, Γαλλία, Γερμανία και το καθεστώς συμφώνησαν σε περιορισμούς με αντάλλαγμα άρση κυρώσεων. Ο Χαμενεΐ όμως είπε: «Ναι στους Ευρωπαίους επενδυτές, θάνατος στην Αμερική». Έτρεξαν τότε όλες οι ευρωπαϊκές εταιρείες στο Ιράν, μέχρι και η Aegean έβαλε 3–4 πτήσεις την εβδομάδα στην Τεχεράνη. Όταν όμως ο Τραμπ ήρθε και «έσκισε» τη συμφωνία, επανέφερε το εμπάργκο. Κανένας σοβαρός επενδυτής δεν βάζει κεφάλαια σε χώρα όπου αύριο μπορεί να αλλάξει το καθεστώς με βία. Είναι προφανές ότι χωρίς σταθερότητα και δημοκρατία δεν υπάρχουν σοβαρές επενδύσεις.
Πόσο κόσμο έχει σήμερα πραγματικά μαζί του το καθεστώς Χαμενεΐ;
Στις τελευταίες εκλογές μετά βίας μάζεψαν ένα 10%, κυρίως δημόσιους υπαλλήλους και ανθρώπους δεμένους με το σύστημα. Οι Φρουροί της Επανάστασης είναι περίπου μισό εκατομμύριο, αλλά η χώρα είναι 95 εκατομμύρια. Αν έχουν μαζί τους ένα 5%, είναι πολύ. Τα τελευταία 15 χρόνια έχουν γίνει πέντε μεγάλες εξεγέρσεις, όλες πνίγηκαν στο αίμα – με χιλιάδες νεκρούς κάθε φορά. Μόνο στην πρώτη μεγάλη εξέγερση είχαν φέρει χασάπηδες από Ιράκ, Χεζμπολάχ και Συρία, έστησαν πολυβόλα σε αερογέφυρες και θέριζαν κόσμο: 36.000 νέοι άνθρωποι, άοπλοι, σε διαδήλωση. Αυτό δεν το συζητά κανένας από τους «ειδικούς» διεθνολόγους.
Για να καταλάβεις την κλίμακα: λένε ότι το Ισραήλ σκότωσε 70.000 ανθρώπους σε δύο χρόνια πολεμώντας τη Χαμάς. Στο Ιράν μιλάμε για 36.000 νέους σε μία εξέγερση, χωρίς όπλα, μόνο σε μία φάση. Και υπάρχουν άλλες τέσσερις εξεγέρσεις μετά. Ο ιρανικός λαός έχει ματώσει επανειλημμένα, αλλά χωρίς εξωτερική βοήθεια δεν έχει υπάρξει στην ιστορία επανάσταση που να πετύχει.
Πού βρίσκεται σήμερα η σχέση του ιρανικού λαού με το Ισλάμ;
Η αντίσταση στο Ισλάμ δεν είναι καινούργια. Ήδη από το 1905, στην επανάσταση για κοινοβούλιο και σύνταγμα, οι παπάδες ήταν αντίθετοι στις μεταρρυθμίσεις και ο λαός τότε κρεμούσε μουλάδες από τα δέντρα. Ο ιρανικός λαός κρατάει τα αρχαία του έθιμα. Η Πρωτοχρονιά μας είναι στις 21 Μαρτίου, προϊσλαμική γιορτή, με αρχαία ζώδια. Παρά τη βία του καθεστώτος, οι άνθρωποι γιορτάζουν φανατικά αυτή την παράδοση. Σήμερα, 35.000 τζαμιά είναι κλειστά γιατί δεν πατάει κανείς. Είμαστε ίσως ο μόνος μουσουλμανικός λαός που κρατά τόσο έντονα την προϊσλαμική του ταυτότητα.
Πώς επιβλήθηκε λοιπόν ιστορικά το Ισλάμ στην Περσία;
Μετά από 600 χρόνια πολέμων Ρωμαίων/Βυζαντινών με τους Πέρσες, και με μισθοφορικούς αραβικούς πληθυσμούς, η αυτοκρατορία είχε εξαντληθεί. Ο Μωάμεθ, μεταφέροντας μπαχαρικά από την Υεμένη στη Δαμασκό, ήρθε σε επαφή με τον χριστιανισμό και οικοδόμησε τη νέα θρησκεία. Το Ισλάμ στην Περσία δεν ήρθε «με το καλό»: οι Άραβες έλεγαν «ή αλλάζεις θρήσκευμα ή σου παίρνω το κεφάλι». Η αυτοκρατορία περνούσε κρίση, έτσι μπήκαν και κατέλαβαν την Περσία. Ο σιιτισμός δημιουργήθηκε ουσιαστικά ως αίρεση, για να αντιπαρατεθεί στο σουνιτικό χαλιφάτο της Βαγδάτης. Το 1500, ο βασιλιάς της δυναστείας των Σαφαβιδών διέταξε όλη την επικράτεια να γίνει σιιτική, για να είναι απέναντι στους Οθωμανούς.
Πολιτικό μέλλον της Περσίας
Εσείς, προσωπικά, τι θα θέλατε να γίνει την «επόμενη μέρα» στο Ιράν;
Θέλω μια δημοκρατία. Όμως πρέπει να καταλάβουμε ότι ιστορικά, στην Περσία, ο θεσμός του βασιλιά υπήρχε πάντα σαν εγγύηση ενότητας. Το Ιράν είναι ένα παζλ από πολλές εθνικότητες: 25 εκατομμύρια Αζέροι, 15 εκατομμύρια Κούρδοι, Βελούχοι, Τουρκμένοι, Άραβες. Ποτέ δεν διασπάστηκε η χώρα και ποτέ δεν το θέλουμε. Ο κίνδυνος διάσπασης είναι υπαρκτός, ειδικά με την Τουρκία να κοιτά τις περιοχές των Αζέρων. Σε τέτοιες στιγμές, ιστορικά, έβαζαν ακόμα και ένα παιδάκι ή έναν «ηλίθιο» στον θρόνο, αρκεί να υπάρχει ένας συμβολικός πυλώνας ενότητας.
Πώς βλέπετε τον ρόλο του διαδόχου του Σάχη;
Ο διάδοχος λέει ότι θέλει να κάνει εκλογές και να αφήσει τον λαό να αποφασίσει, γι’ αυτό τον θεωρώ σημαντικό για ένα μεταβατικό στάδιο. Τον θέλουν οι Αμερικανοί και οι Ισραηλινοί, όχι όμως οι Άγγλοι, που ιστορικά δεν θέλουν ενωμένη Περσία – μας φοβούνται ως δύναμη. Το λάθος του διαδόχου είναι ότι έχει μαζέψει γύρω του όλη την ακροδεξιά της Περσίας, που φωνάζει «θάνατος στους αριστερούς, θάνατος σε όλους». Θα μπορούσε να σταθεί πάνω από αυτά, ως θεσμός ενότητας.
Πιστεύετε ότι το καθεστώς θα πέσει; Και αν ναι, με ποιον τρόπο;
Κατά τη γνώμη μου είναι μονόδρομος. Ακόμα κι αν γινόταν συμφωνία με τον Τραμπ αύριο, ποιος επενδυτής θα πάει να βάλει λεφτά σε ένα καθεστώς που έχει σκοτώσει δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους και μπορεί ανά πάσα στιγμή να καταρρεύσει; Η οικονομία είναι διαλυμένη, 45 χρόνια εμπάργκο, δεν υπάρχουν αυτοκίνητα, αεροπλάνα, υποδομές. Η Περσία είναι τεράστια, πλούσια αγορά, που αν ανοίξει θα δώσει ώθηση στην παγκόσμια οικονομία. Ο Τραμπ, κοιτώντας τον μεγάλο αντίπαλο, την Κίνα, θα θελήσει να πάρει την Περσία από τα χέρια των Κινέζων. Ένα φιλοδυτικό, φιλοαμερικανικό Ιράν είναι σχεδόν βέβαιο. Άρα, μεσοπρόθεσμα, το καθεστώς θα πέσει.
Μήνυμα προς την Ελλάδα και την Ευρώπη
Τι θα λέγατε στους Έλληνες και τους Ευρωπαίους που δυσκολεύονται να καταλάβουν τι διακυβεύεται;
Η αλλαγή του καθεστώτος στην Περσία συμφέρει άμεσα την Ελλάδα. Έχω μεγαλώσει εδώ, είναι η δεύτερη πατρίδα μου. Μια ισχυρή Περσία μειώνει αυτόματα τη δύναμη της Τουρκίας. Γι’ αυτό θεωρώ ότι η πολιτική Μητσοτάκη, η προσέγγιση με το Ισραήλ, είναι ρεαλιστική – στην πολιτική κοιτάς τα συμφέροντα της πατρίδας σου. Μια φιλοδυτική, δημοκρατική Περσία είναι πολύ πιο κοντά στην Ελλάδα απ’ ό,τι ένας επιθετικός, νεοοθωμανικός τουρκικός ρόλος στη περιοχή.
Πώς ήταν ιστορικά οι σχέσεις Ελλήνων και Περσών;
Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, πολλοί Έλληνες ήρθαν στην Περσία. Με τους διωγμούς του Στάλιν από τη Ρωσία, πάλι πολλοί Έλληνες βρήκαν καταφύγιο εκεί. Ο Βαρθολομαίος υπήρξε επίσκοπος στην Τεχεράνη. Κάποτε υπήρχαν περίπου 40.000 Έλληνες στην Περσία. Οι Πέρσες άνοιξαν όχι μόνο τα σύνορα αλλά και τα σπίτια τους στους πρόσφυγες. Είμαστε λαός φιλόξενος και ανεκτικός στο διαφορετικό, ακόμα και σήμερα, που το ισλαμικό καθεστώς μας είναι ξένο.
Ο μέσος Ιρανός έχει λόγο να ελπίζει σήμερα;
Ναι. Βλέπεις πώς αντιδρά ο κόσμος όταν χτυπιούνται στελέχη του καθεστώτος: χιλιάδες μηνύματα ευχαριστίας προς τον Νετανιάχου, κόσμο να βγαίνει στον δρόμο και να χειροκροτεί. Οι γυναίκες βγήκαν μπροστά στις διαδηλώσεις – σε ποια άλλη χώρα έχει γίνει επανάσταση με πρωταγωνίστριες τις γυναίκες; Από τη Μαχσά Αμινί και μετά, το καθεστώς δεν τολμάει να τις πλησιάσει όπως παλιότερα. Ο λαός έχει κάνει ό,τι μπορούσε, έχει δώσει πολύ αίμα. Χωρίς εξωτερική στήριξη δεν γίνεται, αλλά η κατεύθυνση της ιστορίας είναι ξεκάθαρη: αυτός ο «καρκίνος» πρέπει να αφαιρεθεί.
