Μαρζάν Σατραπί: Μπορεί η βαθιά θλίψη να οδηγήσει στο θάνατο;

Μπορεί τελικά ένας άνθρωπος να «σβήσει» από βαθιά θλίψη; Μπορεί μια μεγάλη απώλεια να επηρεάσει τόσο έντονα την ψυχική και σωματική υγεία, ώστε να οδηγήσει σταδιακά σε κατάρρευση του οργανισμού;

Το ερώτημα επανήλθε στο προσκήνιο μετά την είδηση του θανάτου της Μαρζάν Σατραπί. Σύμφωνα με το στενό της περιβάλλον, η δημιουργός του «Περσέπολις» δεν κατάφερε να ξεπεράσει την απώλεια του συζύγου της, Ματίας Ρίπα, με την οικογένειά της να αποδίδει τον θάνατό της σε βαθιά θλίψη.

Ο Σουηδός παραγωγός, ηθοποιός και σεναριογράφος που βρισκόταν στο πλευρό της από τα πρώτα της καλλιτεχνικά βήματα είχε φύγει από τη ζωή τον Απρίλιο του 2025, γεγονός που, σύμφωνα με το περιβάλλον της, φαίνεται πως σημάδεψε καθοριστικά την ψυχολογική της κατάσταση. Σε αναρτήσεις της στα κοινωνικά δίκτυα, η ίδια είχε αφήσει να φανεί το βάθος της απώλειας, γράφοντας χαρακτηριστικά πως «έχασε τον έρωτα της ζωής της».

Πένθος, κατάθλιψη και «ραγισμένη καρδιά» - Πού βρίσκονται τα όρια

Με αφορμή την υπόθεση της Σατραπί, το Newsbomb.gr απευθύνθηκε στον νευρολόγο-ψυχίατρο, διδάκτορα Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρόεδρο του Ινστιτούτου Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας, Θάνο Ασκητή, ζητώντας να εξηγήσει τι είναι το σύνδρομο της «ραγισμένης καρδιάς» και ποια είναι η επιστημονική σχέση ανάμεσα στο πένθος, την κατάθλιψη και τη σωματική υγεία

«Η λεγόμενη "ραγισμένη καρδιά" είναι μια κατάσταση βαθιάς θλίψης που μπορεί να οδηγήσει τον άνθρωπο σε μια μορφή παραίτησης από τη ζωή. Ενώ βιολογικά και λειτουργικά παραμένει παρών, ψυχικά μοιάζει σαν να αποσύρεται σταδιακά από την καθημερινότητα, σαν να κατεβάζει έναν έναν τους διακόπτες της ύπαρξής του», εξηγεί ο κ. Ασκητής.

Όπως διευκρινίζει, δεν πρόκειται για αυτοκτονική συμπεριφορά, αλλά για μια κατάσταση κατά την οποία το άτομο αδυνατεί να διαχειριστεί την απώλεια και το πένθος που βιώνει. «Ο άνθρωπος οδηγείται σε έναν ψυχικό και σωματικό μαρασμό. Σταματά να φροντίζει τον εαυτό του, δεν τρέφεται σωστά, αποφεύγει τον γιατρό, δεν αναζητά βοήθεια και απομακρύνεται από οτιδήποτε θα μπορούσε να τον επανασυνδέσει με τη ζωή. Δεν επιδιώκει συνειδητά τον θάνατο, αλλά παραιτείται από τη μάχη της καθημερινότητας και σβήνει αργά, σαν ένα κερί που δεν έχει πια δύναμη να κρατήσει τη φλόγα του».

Ο ίδιος τονίζει ότι η βαθιά θλίψη δεν πρέπει να συγχέεται με την κατάθλιψη. «Η κατάθλιψη είναι μια ψυχιατρική νόσος με χρόνια πορεία, πιθανές υποτροπές και συγκεκριμένες θεραπευτικές παρεμβάσεις. Ο άνθρωπος που πάσχει μπορεί να ζητήσει βοήθεια και να λάβει την κατάλληλη θεραπεία, με σημαντικές πιθανότητες βελτίωσης».

Αντίθετα, όπως σημειώνει, το πένθος αποτελεί μια φυσιολογική ανθρώπινη εμπειρία, η οποία όμως σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εξελιχθεί σε μια ιδιαίτερα επιβαρυντική κατάσταση. «Όλοι οι άνθρωποι μπορεί να βιώσουν πένθος κάποια στιγμή στη ζωή τους. Ωστόσο, χρειάζεται σταδιακά να μπορέσουν να προχωρήσουν πέρα από αυτό. Υπάρχουν απώλειες που αφήνουν ανεξίτηλο αποτύπωμα. Μια μητέρα που χάνει το παιδί της, για παράδειγμα, μπορεί να κουβαλά αυτό το πένθος για όλη της τη ζωή. Συνεχίζει να ζει, αλλά συχνά με την αίσθηση ότι ένα σημαντικό κομμάτι της ζωής της έχει τελειώσει».

Σύμφωνα με τον κ. Ασκητή, όταν η θλίψη γίνεται τόσο βαθιά ώστε να κυριαρχεί στην καθημερινότητα, μπορεί να οδηγήσει σε αυτό που η ψυχιατρική περιγράφει ως «ψυχικό μαρασμό». Πρόκειται για μια κατάσταση κατά την οποία ο άνθρωπος βυθίζεται τόσο έντονα στον ψυχικό πόνο και στην αίσθηση της απουσίας, ώστε συχνά δεν βρίσκει τη δύναμη να ζητήσει βοήθεια μόνος του.

Γι' αυτόν τον λόγο, καθοριστικό ρόλο παίζει το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον. «Πολλές φορές είναι οι άνθρωποι γύρω μας που μπορούν να μας οδηγήσουν σε έναν ειδικό και να μας βοηθήσουν να δεχτούμε την απαραίτητη υποστήριξη, είτε ψυχοθεραπευτική είτε φαρμακευτική. Η αντιμετώπιση αυτών των καταστάσεων δεν είναι εύκολη υπόθεση, απαιτεί χρόνο, επιμονή και συστηματική παρακολούθηση».

Ο πρόεδρος του Ινστιτούτου Ψυχικής και Σεξουαλικής Υγείας καταλήγει με ένα σαφές μήνυμα: «Κανείς δεν πρέπει να μένει αβοήθητος. Είτε πρόκειται για πένθος, είτε για βαθιά θλίψη, είτε για κατάθλιψη, υπάρχει πάντα η δυνατότητα βοήθειας. Όσο μεγάλος κι αν είναι ο ψυχικός πόνος, υπάρχει πάντα η επόμενη ημέρα. Το σημαντικό είναι να ζητηθεί στήριξη και να μη χαθεί η σύνδεση με τη ζωή».

Μια παιδική ηλικία μέσα σε ανατροπές

Γεννημένη στις 22 Νοεμβρίου 1969 στο Ραστ του Ιράν και μεγαλωμένη στην Τεχεράνη, η Σατραπί προερχόταν από μια εύπορη, προοδευτική οικογένεια με αριστερές πολιτικές ιδέες. Η καταγωγή της συνδεόταν, έστω και συμβολικά, με τη δυναστεία των Κατζάρ, κάτι που η ίδια αντιμετώπιζε περισσότερο ως ιστορική λεπτομέρεια παρά ως ουσιαστικό στοιχείο της ταυτότητάς της. Από νωρίς, η ζωή της διαμορφώθηκε μέσα σε ένα περιβάλλον πολιτικών αναταραχών και κοινωνικών μεταβολών.

Η παιδική της ηλικία σημαδεύτηκε από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, που ανέτρεψε τις μέχρι τότε σχετικές ελευθερίες στο Ιράν και επέβαλε αυστηρούς κοινωνικούς και ενδυματολογικούς κανόνες, όπως η υποχρεωτική μαντίλα. Λίγο αργότερα, ο πόλεμος Ιράν-Ιράκ βύθισε τη χώρα σε μια παρατεταμένη περίοδο βίας και φόβου, με την Τεχεράνη να δέχεται επανειλημμένα βομβαρδισμούς. Αυτές οι εμπειρίες χαράχτηκαν βαθιά στη μνήμη της και αποτέλεσαν μέρος του έργου της.

Στην εφηβεία της στάλθηκε μόνη της σε οικοτροφείο στη Βιέννη, σε μια προσπάθεια των γονιών της να την προστατεύσουν και να της προσφέρουν ελευθερία. Η περίοδος αυτή αποδείχθηκε δύσκολη και συχνά οδυνηρή, καθώς ήρθε αντιμέτωπη με αποξένωση, κοινωνική απόρριψη, ρατσισμό και ακραία μοναξιά. Η ίδια έχει περιγράψει ότι δεν ένιωσε ποτέ πως ανήκε κάπου, ούτε στο Ιράν ούτε στην Ευρώπη.

Η επιστροφή στο Ιράν, ο γάμος και η εγκατάσταση στη Γαλλία

Έπειτα από σοβαρές δυσκολίες, επέστρεψε στο Ιράν, όπου σπούδασε Οπτική Επικοινωνία, παντρεύτηκε για σύντομο χρονικό διάστημα και τελικά συνειδητοποίησε ότι το περιβάλλον δεν της επέτρεπε να ζήσει και να δημιουργήσει ελεύθερα.

Το 1994 εγκατέλειψε οριστικά το Ιράν και εγκαταστάθηκε στη Γαλλία, όπου βρήκε το καλλιτεχνικό της καταφύγιο. Στο Παρίσι εντάχθηκε σε δημιουργικά εργαστήρια και άρχισε να μετατρέπει τις προσωπικές της εμπειρίες σε αφήγηση. Εκεί γεννήθηκε το εμβληματικό έργο Περσέπολις, το οποίο κυκλοφόρησε σε τέσσερις τόμους και καθιέρωσε τα graphic novels ως σοβαρή μορφή λογοτεχνικής έκφρασης με πολιτικό και αυτοβιογραφικό βάθος.

Η επιτυχία του έργου της συνεχίστηκε και στον κινηματογράφο, με την κινηματογραφική μεταφορά του Περσέπολις να γνωρίζει διεθνή αναγνώριση και να την καθιερώνει ως μία από τις πιο ξεχωριστές δημιουργούς του είδους. Ακολούθησαν και άλλες ταινίες, μέσα από τις οποίες εξερεύνησε διαφορετικά αφηγηματικά και οπτικά ύφη, αποδεικνύοντας τη δημιουργική της ευελιξία.

Πριν από τη συγγραφή του Περσέπολις, πέρασε περιόδους ψυχολογικής πίεσης και κατάθλιψης. Η ίδια έχει περιγράψει ένα επεισόδιο κρίσης όπου χρειάστηκε ιατρική βοήθεια και τραυματίστηκε, εμπειρία που, όπως έχει πει, την οδήγησε τελικά στο να ξεκινήσει τη συγγραφή.

Μετά την τεράστια επιτυχία του έργου της, ακολούθησε το «Κοτόπουλο με Δαμάσκηνα και τα «Κεντήματα», ενώ η ίδια στράφηκε και στον κινηματογράφο, σκηνοθετώντας ταινίες όπως το «Gang of the Jotas» και το «The Voices».

Σε όλη της τη διαδρομή, η Σατραπί υπήρξε μια έντονη φωνή υπέρ της ελευθερίας. Μέσα από το έργο της ένωσε την προσωπική εμπειρία με την πολιτική μαρτυρία, μετατρέποντας τη ζωή της σε αφήγηση αντίστασης απέναντι στον αυταρχισμό και τα κοινωνικά στερεότυπα.