Συρτοτσιφτετέλια και άλλα: Tραγούδια για...τα πανηγύρια

Snapshot

• Τα συρτοτσιφτετέλια είναι χορευτικά τραγούδια που συνδυάζουν παραδοσιακούς και ανατολίτικους ρυθμούς και χρησιμοποιούνται κυρίως σε πανηγύρια και γλέντια.
• Σημαντικοί συνθέτες των γλεντζέδικων τραγουδιών είναι ο Γιώργος Κόρος, ο Κώστας Σούκας και ο Θανάσης Χάρος, ενώ κορυφαίος στιχουργός ήταν ο Λάκης Τσώλης.
• Τα όρια ανάμεσα στα συρτοτσιφτετέλια, λαϊκοδημοτικά και δημοτικοφανή τραγούδια είναι δυσδιάκριτα, καθώς πολλά τραγούδια ανήκουν σε περισσότερες από μία κατηγορίες.
• Πολλοί γνωστοί ερμηνευτές έχουν διαδώσει αυτά τα τραγούδια, τα οποία παραμένουν διαχρονικά και ακούγονται ακόμα και από νεότερες γενιές.
• Η παράδοση των γλεντζέδικων τραγουδιών ζει μέσα από τη συνεχή αναβίωση και την εκμάθηση παραδοσιακών μουσικών οργάνων από νέους καλλιτέχνες και ακροατές.

Snapshot powered by AI

Ανάμεσα στα ελληνικά τραγούδια ξεχωριστή θέση κατέχουν αναμφίβολα τα συρτοτσιφτετέλια, τα λαϊκοδημοτικά και τα δημοτικοφανή . Πρόκειται για χορευτικά τραγούδια που έχουν συνδεθεί με το γλέντι και τη διασκέδαση. Ίσως κάποιοι να τα θεωρούν περιθωριακά ή παρακμιακά, όμως πιθανότατα και οι ίδιοι έχουν διασκεδάσει με κάποια από αυτά...

Τι είναι τα συρτοτσιφτετέλια και τα άλλα γλεντζέδικα τραγούδια;

Η λέξη συρτοτσιφτετέλι δεν υπάρχει σε κανένα ελληνικό λεξικό. Ένας διαδικτυακός ορισμός είναι ο εξής: συρτοτσιφτετέλια είναι δημοφιλές μουσικό είδος, που συνδυάζει τους ρυθμούς και τις μελωδίες του παραδοσιακού συρτού, με τον ανατολίτικο ρυθμό του τσιφτετελιού.

Στα συρτοτσιφτετέλια υπάρχει συνδυασμός παραδοσιακών μουσικών οργάνων (κλαρίνο, λαούτο, βιολί κ.ά.), με ηλεκτρικές κιθάρες και πλήκτρα (αρμόνιο ή σινθεσάιζερ). Είναι χορευτικά τραγούδια, για πανηγύρια, γλέντια... κάθε είδους, ενώ πολύ συχνά περιλαμβάνονται και στα προγράμματα των ντιτζέι.

Λαϊκοδημοτικά, όπως μαρτυρά και η λέξη είναι τραγούδια που συνδυάζουν στοιχεία από λαϊκά και δημοτικά τραγούδα, ενώ δημοτικοφανή είναι τραγούδια με μουσική παρόμοια με τα δημοτικά, αλλά με γνωστούς δημιουργούς, σε αντίθεση με τα παραδοσιακά τραγούδια.

Δημιουργοί και ερμηνευτές «γλεντζέδικων» τραγουδιών

Σημαντικότεροι συνθέτες τραγουδιών που χαρακτηρίζονται ως συρτοτσιφτετέλια, λαϊκοδημοτικά ή δημοτικοφανή είναι ο μεγάλος βιολιστής και συνθέτης (ακόμα και στίχους σε μερικά τραγούδια του έχει γράψει) Γιώργος Κόρος (1923-2014), ο σπουδαίος κιθαρίστας Κώστας Σούκας (1943-2024) και ο λιγότερο γνωστός βιολιστής και συνθέτης Θανάσης Χάρος (πραγματικό επώνυμο, Κατσαρής), που γεννήθηκε το 1949 στον Πάλιουρα Εύβοιας και πέθανε το 2017.

Ο Γιώργος Κόρος, από τους Ανδρονιάνους της Εύβοιας έγραψε τη μουσική σε περισσότερα από 1.000 τραγούδια! Από λαϊκά, λαϊκοδημοτικά, νησιώτικα και συρτοτσιφτετέλια, μέχρι ηπειρώτικα, κάποια από τα οποία μάλιστα ερμήνευσε ο αξέχαστος Αλέκος Κιτσάκης («Σήμερα το Ρηνάκι μου», «Δάκρυ, Δάκρυ» κ.ά.).

Με τον Αλέκο Κιτσάκη, συνεργάστηκε και ο Κώστας Σούκας, μέλος της γνωστής οικογένειας μουσικών (με γνωστότερο όλων τον σπουδαίο Τάκη Σούκα), από το Κομπότι Άρτας. Ο Κ. Σούκας συνέθεσε το... θρυλικό πλέον «Ραβασάκι».

Αν και το συγκεκριμένο τραγούδι (στίχοι: Αλέκος Κιτσάκης - Ανδρέας Κίτσης) κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1994, μάλλον πέρασε απαρατήρητο. Ωστόσο, με τις επανεκτελέσεις τα τελευταία χρόνια, όπως αυτή του Γιώργου Τσαλίκη, το 2014, γνώρισε απρόσμενη επιτυχία και έγινε γνωστό ακόμα και σε πολλά νέα παιδιά.

Εκτός όμως από τον Κιτσάκη, ο Κώστας Σούκας έγραψε τραγούδια που ερμήνευσαν ο Μιχάλης Μενιδιάτης, ο Μάκης Χριστοδουλόπουλος, η Βάσω Χατζή, η Σοφία Κολλητήρη κ.ά.

Όσο για τον «μάγο της Εύβοιας», βιολιστή και συνθέτη Θανάση Χάρο (δεν είναι γνωστό γιατί προτίμησε το μακάβριο καλλιτεχνικό ψευδώνυμο Χάρος και δεν χρησιμοποίησε το Κατσαρής, που ήταν το πραγματικό του επώνυμο ή κάποιο άλλο «καλλιτεχνικό») ήταν λιγότερο παραγωγικός από τους προηγούμενος, ωστόσο τραγούδια του, όπως «Θυμάμαι», «Εμείς οι δύο μαζί θα δούμε», «Παραπονιάρης» κ.ά. έγιναν μεγάλες επιτυχίες.Φυσικά και αρκετοί ακόμα έχουν γράψει ανάλογα τραγούδια, ωστόσο οι τρεις που αναφέρθηκαν είναι συνθέτες των περισσότερων.

Όσο για τους στιχουργούς, τη μερίδα του λέοντος κατέχει αναμφίβολα ο γεννημένος στη Στεφάνη Πρέβεζας Λάκης Τσώλης (1935-2006).

Το Λάκης, ήταν το χαϊδευτικό του Θεοκλής (αλλού αναφέρεται ότι το βαφτιστικό του όνομα ήταν Ετεοκλής). Ο Λάκης Τσώλης έγραψε τους στίχους σε εκατοντάδες τραγούδια, πολλά από τα οποία ανήκουν στα «γλεντζέδικα», αν και η πρώτη του μεγάλη επιτυχία, ήταν το τραγούδι «Του Βοτανικού ο μάγκας» (1963), που ερμήνευσε ο ο μεγάλος Γρηγόρης Μπιθικώτσης, ο οποίος είχε γράψει και τη μουσική του.

Άλλοι στιχουργοί τραγουδιών που «ανήκουν» στα συρτοτσιφτετέλια είναι ο Δημήτρης Βαρσαμίδης, ο Γιώργος Πιας κ.ά.

Πολλοί ερμηνευτές και ερμηνεύτριες τραγούδησαν συρτοτσιφτετέλια και άλλα γλεντζέδικα. Ανάμεσά τους οι: Μάκης Χριστοδουλόπουλος, Βάσω Χατζή, Κώστας Σκαφίδας, Σταύρος Ζούμπας, Ελευθερία Χριστοπούλου, Μαρία Ρούσσου, Κώστας Μοναχός (κυρίως σε δεύτερη εκτέλεση) κ.ά.

Τα όρια ανάμεσα στα λαϊκοδημοτικά, τα δημοτικοφανή και τα συρτοτσιφτετέλια είναι δυσδιάκριτα. Γι' αυτό, πολλά από τα τραγούδια που θα αναφερθούν στη συνέχεια, μπορούν να ενταχθούν σε οποιοδήποτε κατηγορία από τις τρεις.

Τα γνωστότερα...γλεντζέδικα

Ακολουθεί μια ενδεικτική επιλογή από τα πιο γνωστά τραγούδια του κεφιού. Μέσα σε παρενθέσεις υπάρχουν τα ονόματα των δημιουργών τους . Σίγουρα, είναι αδύνατο να συμπεριληφθούν όλα , ακόμα και κάποια που έγιναν μεγάλες επιτυχίες, σίγουρα πάντως συμπεριλαμβάνονται αρκετά.

Ας ξεκινήσουμε με τραγούδια που ερμήνευσε πρώτος ο Μάκης Χριστοδουλόπουλος : «Αδειανό το προσκεφάλι» (Γ. Κόρος, - Λ. Τσώλης) , «Καλομελέτα κι έρχεται» (Γ. Κόρος - Κατερίνα Κόρου), , «Μούσκεψα πολλά μαντίλια» (Κ. Σούκας - Λ. Τσώλης)("Μούσκεψα πολλά μαντίλια απ' το κλάμα σου, μα εσύ γελάς καλή μου, με το δράμα μου"), το πασίγνωστο «Παντρεμένοι κι οι δυο», τραγούδι του Μ. Χριστοδουλόπουλου, που έχει γράψει μαζί με τον Γιώργο Κόρο τη μουσική, αλλά και τους στίχους του τραγουδιού, το επίσης μεγάλο σουξέ «Το Μελαχρινάκι» (Μουσική - στίχοι - ερμηνεία: Μάκης Χριστοδουλόπουλος) κ.ά.

Η αξέχαστη Βάσω Χατζή (1948-2023) ερμήνευσε επίσης πολλά συρτοτσιφτετέλια κ.λπ.

Μερικά από αυτά: «Λίγα λουλούδια» (Γ. Κόρος - Λ. Τσώλης), «Πέστε μου ειλικρινά» (Γ. Κόρος - Λ. Τσώλης), «Μάδησα μια μαργαρίτα», ένα ακόμα τραγούδι των Γιώργου Κόρου - Λάκη Τσώλη, από το μακρινό 1977 κ.ά.

Η σπουδαία Πίτσα Παπαδοπούλου ερμήνευσε το τραγούδι «Γκρέμισ’ τα, Γκρέμισ’ τα» (Κ. Σούκας - Λ. Τσώλης) το 1986, το οποίο στη συνέχεια γνώρισε πολλές επανεκτελέσεις. Πολλές επανεκτελέσεις γνώρισε και το τραγούδι «Ο ουρανός αν γκρεμιστεί», του Βαγγέλη Σούκα. Η πρώτη ερμηνεία «ανήκει» στον Στράτο Κύπριο.

Ο Γιάννης Κωνσταντίνου, ερμήνευσε δημοτικά, κυρίως ηπειρώτικα τραγούδια. Όμως μερικά από τα τραγούδια του ξεφεύγουν από τα παραπάνω: «Βάλτε στο τραπέζι δυο ποτήρια» (Γ. Κόρος - Λ. Τσώλης), «Κι αν πονάς καρδιά μου» (Κώστας Σούκας - Γιώργος Πιας, στιχουργός πολλών επιτυχιών, με καταγωγή από τη Ναύπακτο) κ.ά.

Ένα εξαιρετικό τραγούδι που έχει γνωρίσει πολλές επανεκτελέσεις είναι και το «Έχω δάκρυα στα μάτια» (Μουσική και στίχοι: Ηλίας Σούκας). Πρώτοι ερμήνευσαν το συγκεκριμένο τραγούδι η Έφη Γεωργακοπούλου και ο Αλέκος Δήμου (ντουέτο).

Ο Θανάσης Χάρος, όπως αναφέραμε έχει συνθέσει πολλά…γλεντζέδικα. Ξεχωριστή θέση ανάμεσά τους «κατέχει» το «Εμείς οι δύο μαζί θα ζούμε», οι στίχοι ανήκουν, στον Λάκη Τσώλη. Το ρεφρέν του τραγουδιού έχει… μεγάλο νόημα. «Τι σημασία έχει ο γάμος, οι παντρεμένοι είναι άμμος…»

Δύο ακόμα τραγούδια των Θ. Χάρου - Λ. Τσώλη, που ερμήνευσε η Ελευθερία Χριστοπούλου και γνώρισαν μεγάλη επιτυχία τη δεκαετία του 1970 είναι «Το μελανούρι» («Ένα μελανούρι μου ‘βαλε φωτιά, μου ‘βαλε αγάπη μέσα στην καρδιά») και ο «Παραπονιάρης» («Παραπονιάρη, παραπονιάρη μη μου ζητάς μια τέτοια χάρη. Δεν θέλω πια, άλλο καημό μες στην καρδιά»).

Η Ελευθερία Χριστοπούλου ερμήνευσε και ένα τραγούδι των Κ. Σούκα - Λ. Τσώλη που γνώρισε μεγάλη επιτυχία: πρόκειται για το «Είδα στον ύπνο μου» («Ήτανε όνειρο»). Ο Σταύρος Ζούμπας γνώρισε μεγάλη επιτυχία με το τραγούδι «Τα αισθηματικά μου» (Κ. Σούκας - Δ. Βαρσαμίδης).

Ένας τραγουδιστής που ερμήνευσε πολλές επιτυχίες ήταν ο Κώστας Σκαφίδας. Ανάμεσά τους και τα τραγούδια: «Εμένα μη με κλαις» (Λευτέρης Ζέρβας), «Βάλε μου κρασί να πιω» (Γ. Κόρος - Λ. Τσώλης), «Καίνε τον έρωτά μας» (Κ. Σούκας - Λ. Τσώλης), «Σε σφάλμα έπεσες καρδιά μου» (Κ. Σούκας - Λ. Τσώλης), «Φύγε να ησυχάσω» (Μουσική: Ηλίας Σούκας, Κώστας Σούκας - στίχοι: Σταύρος Τσιώλης, Λάκης Τσώλης) κ.ά.

Ανάμεσα στους τραγουδιστές και τις τραγουδίστριες που έχουν ερμηνεύσει σε δεύτερες ή και τρίτες εκτελέσεις, τα παραπάνω τραγούδια και όχι μόνο είναι οι: Μαρία Ρούσσου, Έφη Θώδη, Γιάννης Καψάλης, Χαρά Βέρρα, Γιώτα Γρίβα, Ξένια Βέρρα, ο αξέχαστος Κώστας Μοναχός, Γιάννης Κατσίγιαννης, Τζένη Κατσίγιαννη κ.ά.

Όσα χρόνια κι αν περάσουν, τραγούδια που γράφτηκαν πριν 40 ή και 50 χρόνια, θα αποτελούν απαραίτητα «συστατικά» της διασκέδασης των Ελληνίδων και των Ελλήνων. Είτε λέγονται δημοτικοφανή είτε συρτοτσιφτετέλια είτε λαϊκοδημοτικά, είτε είναι αμιγώς δημοτικά, τα τραγούδια που εκφράζουν τον απλό κόσμο θα ακούγονται και θα χορεύονται πάντα.

Και πλέον, ακόμα και νέα παιδιά, πέρα από τα «νέα ακούσματα», στρέφονται προς την παράδοση. Τόσο με την εκμάθηση κάποιου λαϊκού ή παραδοσιακού μουσικού οργάνου, όσο και με τη στροφή στη διασκέδαση με τραγούδια που μιλούν στο μυαλό και στην καρδιά τους.

Έτσι εξηγείται η διαχρονικότητα πολλών παλαιών τραγουδιών και οι εφήμερες επιτυχίες νέων ερμηνευτών και ερμηνευτριών.