«Γιατί να προσπαθήσω, αφού υπάρχει η AI;» - Ή αλλιώς, «τι θα γίνουν τα παιδιά μας όταν μεγαλώσουν»

Πώς προετοιμάζουμε τα παιδιά για έναν κόσμο που δεν μπορούμε να προβλέψουμε; Η παιδαγωγός και συγγραφέας του βιβλίου «Τι θα γίνουν τα παιδιά μας όταν μεγαλώσουν;» μιλά στο Newsbomb για τις παγίδες της έτοιμης απάντησης, το σχολείο που χρειάζεται να αλλάξει και τις ανθρώπινες δεξιότητες που αποκτούν ξεχωριστή αξία στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.
«Γιατί να προσπαθήσω, αφού υπάρχει η AI;» - Ή αλλιώς, «τι θα γίνουν τα παιδιά μας όταν μεγαλώσουν»

«Γιατί να προσπαθήσω, αφού η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να τα κάνει καλύτερα από εμένα;». Το ερώτημα που καλείται να απαντήσει η Ελένη Γαρυφαλάκη στη συνέντευξή της στο Newsbomb συμπυκνώνει μια αγωνία βαθύτερη από την επιλογή σπουδών ή επαγγέλματος: πώς θα μάθουν τα παιδιά να εμπιστεύονται τη σκέψη και τις δυνατότητές τους, όταν ένα ψηφιακό εργαλείο μπορεί να τους δώσει αμέσως μια ολοκληρωμένη απάντηση; Και πώς θα τα προετοιμάσουν οι ενήλικες για ένα μέλλον, όταν οι δικές τους βεβαιότητες για την εκπαίδευση και την εργασία δεν αρκούν πλέον ως οδηγός;

Παιδαγωγός με περισσότερα από είκοσι χρόνια εμπειρίας και συγγραφέας του βιβλίου «Τι θα γίνουν τα παιδιά μας όταν μεγαλώσουν;» (Key Books), η Ελένη Γαρυφαλάκη μεταφέρει τη συζήτηση από την αναζήτηση ενός «σίγουρου» επαγγέλματος στην καλλιέργεια ανθρώπων που μπορούν να μαθαίνουν, να συνεργάζονται και να προσαρμόζονται. Ασκεί έντονη κριτική σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που, όπως υποστηρίζει, εξακολουθεί να προκρίνει την τυποποίηση και την αναπαραγωγή γνώσεων, αντί να δίνει χώρο στην πρωτοβουλία, στη δημιουργικότητα και στη διαφορετική σκέψη. Απέναντι στην αβεβαιότητα, προτάσσει την προσαρμοστικότητα, τη συναισθηματική ασφάλεια, την επικοινωνία και την κριτική ικανότητα — όχι υποσχέσεις επαγγελματικής εξασφάλισης.

1e87bb41-411c-47b0-b65a-252f59b09994.jpg

Στον πυρήνα των απαντήσεών της βρίσκεται μια κρίσιμη διάκριση: άλλο η τεχνητή νοημοσύνη να υποστηρίζει τη μάθηση και άλλο να αντικαθιστά την προσπάθεια του παιδιού. «Για μένα, το όριο βρίσκεται στο αν η βοήθεια αφήνει χώρο στο παιδί να σκεφτεί», τονίζει, αντιπαραβάλλοντας την αναζήτηση μιας υπόδειξης σε μια δύσκολη άσκηση με την παράδοση μιας έτοιμης έκθεσης, της οποίας ο μαθητής δεν μπορεί να εξηγήσει τα επιχειρήματα. Το πρόβλημα, επισημαίνει, δεν αρχίζει απαραίτητα από την οθόνη: χρειάζεται να εξετάσουμε αν στο σπίτι και στο σχολείο ενθαρρύνουμε τις ερωτήσεις και το δικαίωμα στο λάθος ή αν έχουμε ήδη μάθει στα παιδιά να αναζητούν μόνο τη «σωστή απάντηση» που περιμένει ο ενήλικας.

Οι προτάσεις της δεν προσθέτουν ακόμη ένα μάθημα στο καθημερινό πρόγραμμα της οικογένειας. Η συνεργασία στην προετοιμασία του φαγητού, η ακρόαση χωρίς διακοπές και η συμμετοχή σε κοινές αποφάσεις μπορούν, όπως εξηγεί, να γίνουν πεδία ουσιαστικής μάθησης. Για το σχολείο, ζητά ασφαλείς υποδομές, ολιγομελή τμήματα, επαρκές προσωπικό και έμπρακτη συμπερίληψη, μαζί με περισσότερο χώρο για έρευνα και δημιουργία. Προτείνει, επίσης, την αντικατάσταση της αριθμητικής βαθμολογίας από συστηματική ποιοτική αξιολόγηση, με σαφή κριτήρια και συγκεκριμένη ανατροφοδότηση. Θέτει, ωστόσο, έναν αδιαπραγμάτευτο όρο: αυτές οι ευκαιρίες να παρέχονται δωρεάν, μέσα στο δημόσιο σχολείο και στον σχολικό χρόνο, χωρίς να εξαρτώνται από το πορτοφόλι ή τη διαθεσιμότητα των γονιών.

Ακόμη και τα δώδεκα πιθανά επαγγέλματα που παρουσιάζει στο βιβλίο της —από τον «αρχιτέκτονα ύπνου» έως τον «ειδικό πληροφοριακού πολέμου»— δεν τα αντιμετωπίζει ως βέβαιες προβλέψεις, αλλά ως αφορμές για να φανταστούν γονείς και παιδιά πώς θα μπορούσαν να απαντήσουν σε πραγματικές ανθρώπινες ανάγκες. Το ουσιαστικό, για την ίδια, δεν είναι να μάθει το παιδί να ανταγωνίζεται μια μηχανή στην ταχύτητα ή στην τελειότητα, αλλά να αποκτήσει δικές του ιδέες, να κρίνει τις απαντήσεις της και να αποφασίζει πώς θα την αξιοποιήσει.

Όπως υπενθυμίζει με ένα απλό παράδειγμα, το ότι το αυτοκίνητο μας μεταφέρει γρηγορότερα δεν ακυρώνει την αξία του περπατήματος. Αντίστοιχα, η ύπαρξη της τεχνητής νοημοσύνης δεν ακυρώνει την αξία της σκέψης και της προσπάθειας: «Κάθε φορά που προσπαθείς, μαθαίνεις, ξεμαθαίνεις, ξαναμαθαίνεις και έτσι ανακαλύπτεις τι μπορείς να κάνεις και δίνεις μορφή στις ιδέες σου, τις δικές σου ιδέες».

f959d6d6-823b-4334-883e-479379f6749c.jpg

Διαβάστε τη συνέντευξη:

Newsbomb: Ο τίτλος του βιβλίου σας εκφράζει μια μεγάλη αγωνία των γονιών: «Τι θα γίνουν τα παιδιά μας όταν μεγαλώσουν;». Ένας γονιός μπορεί σήμερα να συμβουλεύει το παιδί του να επιλέξει μια σχολή με βάση τις προοπτικές που γνώριζε ο ίδιος πριν από είκοσι χρόνια. Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, ποιες συμβουλές κινδυνεύουν να έχουν ξεπεραστεί και πώς μπορούμε να μιλάμε στα παιδιά για σπουδές και εργασία χωρίς ούτε να τα τρομάζουμε ούτε να τους δίνουμε ψεύτικες εγγυήσεις;

Ελένη Γαρυφαλάκη: Οι συμβουλές που θα δώσει ένας γονιός σύμφωνα με προοπτικές που γνωρίζει στηρίζονται, καλώς ή κακώς, σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που θεωρεί πως θα εκπαιδεύσει επαρκώς το παιδί του. Το εκπαιδευτικό μας σύστημα, όμως, είναι ξεπερασμένο, ακατάλληλο και δεν λειτουργεί πλέον.

Το σύστημα αυτό ουσιαστικά προετοιμάζει τους μαθητές να γίνουν πανομοιότυπα προγραμματισμένα δείγματα στην ανάπτυξή τους, διδάσκοντάς τους ένα πολύ αυστηρό σύνολο θεωριών και δεξιοτήτων, με αποτέλεσμα να βγάζει πανομοιότυπες εκδόσεις του ίδιου προϊόντος. Αυτό μπορεί να ήταν αποτελεσματικό στη βικτωριανή εποχή, όταν αναπτύχθηκε, καθώς ο σκοπός ήταν να εκπαιδεύσει δημόσιους υπαλλήλους που απαιτούσαν ένα περιορισμένο και συγκεκριμένο σύνολο δεξιοτήτων, αλλά είναι απίστευτα ανεπαρκές για τις ανάγκες των παιδιών που θα εργαστούν στον κόσμο της νέας ψηφιακής εποχής. Στη νέα αυτή ψηφιακή εποχή, οι τεχνολογίες δεν εξελίσσονται πια με γραμμικό τρόπο, αλλά αρχίζουν και συγκλίνουν μεταξύ τους, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα την τεχνητή νοημοσύνη.

Τι σημαίνει αυτό για το μέλλον της εργασίας και των παιδιών μας;

Σημαίνει ότι η πλειονότητα των θέσεων εργασίας για τις οποίες το σημερινό εκπαιδευτικό μας σύστημα προετοιμάζει τα παιδιά μας θα είναι άσχετες με αυτές που θα υπάρχουν τη στιγμή που θα είναι σε θέση να εργαστούν ως ενήλικες.

Σύμφωνα με μια εκτίμηση, έως και το 65% των παιδιών στο δημοτικό σχολείο θα καταλήξουν να εργάζονται σε θέσεις εργασίας που δεν υπάρχουν καν ακόμα. Επιπλέον, δεν θα έχουν την πολυτέλεια που είχαμε εμείς κάποτε, δηλαδή μια σταθερή σταδιοδρομία και εργασιακή ασφάλεια. Μπορούμε να δούμε αυτές τις τάσεις τώρα, με το 21% των millennials να δηλώνουν ότι έχουν αλλάξει δουλειά μέσα στον τελευταίο χρόνο σε μια πρόσφατη έκθεση της Gallup. Μια έρευνα από την πλατφόρμα καριέρας The Muse έδειξε ότι το 58% της σε μεγάλο βαθμό χιλιετούς βάσης χρηστών της σχεδίαζε να αλλάξει θέση εργασίας φέτος.

Αυτή η γενιά δείχνει μειωμένα αισθήματα αφοσίωσης στους σημερινούς εργοδότες της και αναζητά συνεχώς ευκαιρίες μάθησης, ανάπτυξης και ευελιξίας. Με την ικανότητά τους να προσαρμόζονται γρήγορα στις νέες τεχνολογίες, σε συνδυασμό με το εξελισσόμενο εργασιακό τοπίο, οι millennials και οι επόμενες γενιές θα βιώσουν μια επαγγελματική ζωή πολύ διαφορετική από αυτή που ζήσαμε εμείς.

Ως γονείς, τι μπορούμε να κάνουμε για να προετοιμάσουμε τα παιδιά μας για αυτές τις αλλαγές;

Η προσαρμοστική νοημοσύνη (adaptive ή adaptability intelligence) θεωρείται το κλειδί για να αντιμετωπίσει κανείς οποιαδήποτε αλλαγή ή συνθήκη προκύπτει. Προϋποθέτει καλή συναισθηματική νοημοσύνη (ενσυναίσθηση, αυτοπεποίθηση και αυτοέλεγχο), πολύ καλές διαπροσωπικές δεξιότητες (επικοινωνία και συνεργασία), αλλά και δημιουργικό νου, με ικανότητες καινοτομίες, ειδικά σε απαιτητικές και δύσκολες συνθήκες.

Σαν γονείς, επομένως, μπορούμε να προσφέρουμε μια ασφαλή και υποστηρικτική βάση για τα παιδιά μας, ώστε να αναπτύξουν τη συναισθηματική και κοινωνική τους νοημοσύνη, αλλά και να φροντίσουμε για την εκπαίδευσή τους, ώστε να έρθουν σε επαφή με τεχνολογικά εργαλεία που μπορούν να χρησιμοποιήσουν, αλλά και πολιτιστικά ερεθίσματα, που πάντα βοηθούν στην πνευματική μας εγρήγορση, ώστε να μπορούμε να προσαρμοζόμαστε σε κάθε αλλαγή που προκύπτει.

Παρόλο που κανείς δεν μπορεί να είναι σίγουρος για το πώς θα είναι ο κόσμος στα επόμενα πέντε ή δέκα χρόνια, είναι σαφές ότι το σύγχρονο εκπαιδευτικό μας σύστημα δεν κάνει τη δουλειά του στην προετοιμασία των παιδιών μας για το μέλλον σε έναν κόσμο που καθοδηγείται από την τεχνολογία. Μέχρι να αλλάξει αυτό το σύστημα, εναπόκειται σε εμάς τους γονείς να εμφυσήσουμε τις δεξιότητες και τις στάσεις που είναι απαραίτητες για να πετύχουν τα παιδιά.

Εστιάζοντας λιγότερο στις βαθμολογίες και ενθαρρύνοντας τη συναισθηματική, κοινωνική και πολλαπλή νοημοσύνη των παιδιών, θα παρέχουμε στα παιδιά μας εργαλεία που θα τους δώσουν πλεονέκτημα σε ένα μέλλον αβέβαιο, αλλά και με την ελπίδα ότι τα παιδιά μας θα τον κάνουν καλύτερο απ' ό,τι τον αφήνουμε εμείς.

b132741a-note-thanun-hqxmjni2baa-unsplash.jpg

Όταν ένα παιδί ζητά από την τεχνητή νοημοσύνη να του λύσει μια άσκηση ή να γράψει μια έκθεση, πού τελειώνει η χρήσιμη βοήθεια και πού αρχίζει η παραίτηση από τη δική του σκέψη; Μπορείτε να μας δώσετε ένα παράδειγμα σωστής χρήσης και ένα παράδειγμα που θα έπρεπε να ανησυχήσει γονείς και εκπαιδευτικούς;

Πρώτα απ’ όλα, χρειάζεται να αναρωτηθούμε αν στο σπίτι και στο σχολείο μαθαίνουμε στα παιδιά να σκέφτονται. Τους δίνουμε την ευκαιρία να θέτουν ερωτήματα; Τους δίνουμε χρόνο να σκεφτούν την απάντησή τους; Τους δίνουμε ευκαιρίες να δημιουργήσουν σενάρια, να κάνουν υποθέσεις ή να εξετάσουν διαφορετικά ενδεχόμενα;

Στα περισσότερα από είκοσι χρόνια που εργάζομαι ως παιδαγωγός, με προβληματίζει συχνά το πόσο νωρίς τα παιδιά αρχίζουν να αναζητούν τη «σωστή απάντηση» που περιμένει ο ενήλικας, αντί να τολμούν να διατυπώσουν τη δική τους σκέψη. Όταν στο σπίτι και στο σχολείο επιβραβεύουμε κυρίως την αναπαραγωγή της έτοιμης γνώσης και την άκριτη αποδοχή όσων λέει ο ενήλικας και το βιβλίο, είναι επόμενο αυτή η συνήθεια να μεταφερθεί και στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης.

Για μένα, το όριο βρίσκεται στο αν η βοήθεια αφήνει χώρο στο παιδί να σκεφτεί. Ένα παιδί, για παράδειγμα, μπορεί να γράψει στο prompt: «Προσπάθησα να λύσω αυτή την άσκηση και κόλλησα σε αυτό το σημείο. Δώσε μου μια υπόδειξη, χωρίς να μου αποκαλύψεις τη λύση». Έπειτα, να συνεχίσει μόνο του και να εξηγήσει πώς έφτασε στην απάντηση. Αυτή είναι μια χρήση, που μπορεί να βοηθήσει στη μάθηση και να τη στηρίξει σημαντικά.

Θα με προβλημάτιζε, αντίθετα, να παραδίδει συστηματικά μια έκθεση που έχει γράψει εξ ολοκλήρου με τεχνητή νοημοσύνη, χωρίς να μπορεί να εξηγήσει τα επιχειρήματά της ή να αναγνωρίσει αν πράγματι εκφράζει τις δικές του απόψεις. Εκεί τώρα θέλει προσοχή για να διακρίνουμε τι πραγματικά συμβαίνει. Δυσκολεύεται; Φοβάται το λάθος; Πιέζεται για έναν καλό βαθμό; Έχει μάθει ότι μετράει μόνο το τελικό αποτέλεσμα;

Ως γονιό και ως εκπαιδευτικό, λοιπόν, με ανησυχεί ιδιαίτερα η νοοτροπία που μπορεί να βρίσκεται πίσω από αυτή τη χρήση. Χρειάζεται να καλλιεργούμε την (φυσική) περιέργεια των παιδιών και το θάρρος να σκέφτονται και να εκφράζονται. Να τα βοηθάμε να νιώθουν ότι η σκέψη τους αξίζει να ακουστεί, ακόμα και όταν έχει ατέλειες ή χρειάζεται κάτι ακόμα. Αυτή είναι μια βάση πάνω στην οποία μπορούμε να τους μάθουμε να ζητούν βοήθεια, διατηρώντας ενεργό το δικό τους ρόλο στη μάθηση.

Στο βιβλίο δίνετε βάρος στη συνεργασία, στην ακρόαση και στην ικανότητα λήψης αποφάσεων όταν δεν υπάρχει μία σωστή απάντηση. Πώς καλλιεργούνται αυτά στην πράξη, μέσα σε ένα συνηθισμένο απόγευμα στο σπίτι; Τι μπορεί να κάνει ένας γονιός χωρίς ειδικές γνώσεις και χωρίς να προσθέσει ακόμη ένα μάθημα στο πρόγραμμα του παιδιού;

Θα ξεκινούσα από μια διευκρίνιση: Ο γονιός δε χρειάζεται να γίνει παιδαγωγός ούτε να μετατρέψει το απόγευμα στο σπίτι σε ακόμη ένα μάθημα. Έχει έναν δικό του πολύτιμο ρόλο, να προσφέρει στο παιδί μια ασφαλή συναισθηματική βάση, μέσα στην οποία μπορεί να εκφραστεί, να δοκιμάσει, να κάνει λάθη και να αναλάβει πρωτοβουλίες.

Οι δεξιότητες αυτές είναι «σπόροι», που καλλιεργούνται στις καθημερινές μας σχέσεις. Όταν ετοιμάζουμε μαζί το φαγητό και μοιραζόμαστε τις δουλειές, εξασκούμαστε στη συνεργασία. Όταν ακούμε το παιδί χωρίς να το διακόπτουμε ή να βιαζόμαστε να του δώσουμε λύση, του δείχνουμε στην πράξη τι σημαίνει ακρόαση. Όταν συζητάμε πώς θα περάσουμε τον ελεύθερό μας χρόνο, ενώ ο καθένας θέλει κάτι διαφορετικό, του δίνουμε την ευκαιρία να προτείνει, να ακούσει τους άλλους και να συμμετάσχει σε μια κοινή απόφαση, να νιώσει ότι ανήκει σε μια ομάδα, όπου υπάρχει σεβασμός.

Δε χρειάζεται πάντα να υπάρχει μία σωστή απάντηση. Μπορούμε να ρωτήσουμε:

«Τι επιλογές έχουμε;» «Τι θα μπορούσαμε να δοκιμάσουμε;» «Πώς μπορούμε να λάβουμε υπόψη αυτό που θέλει ο καθένας;»

Αφήνουμε πραγματικό χώρο στην πρόταση του παιδιού, ανάλογα με την ηλικία του και μέσα στα όρια που θέτουμε ως ενήλικες για την οικογένειά μας.

Ακόμα και ένα απόγευμα με τη γιαγιά και τον παππού, μια μαγική σύνδεση ανάμεσα στις δύο αυτές διαφορετικές γενιές, μπορεί να προσφέρει πολύτιμες ευκαιρίες για καλλιέργεια δεξιοτήτων. Το να μοιραστούν ιστορίες, να φτιάξουν κάτι μαζί, να πάνε μια βόλτα, να ανταλλάξουν εμπειρίες, μπορεί να γίνει πηγή έμπνευσης και αμοιβαίας μάθησης.

Η καλλιέργεια δεξιοτήτων έχει, επομένως, θέση στην απλή καθημερινότητα, όπως έχει και στην οργανωμένη παιδαγωγική διαδικασία, με διαφορετικούς τρόπους. Στο σπίτι χρειάζεται κυρίως χρόνο, συναισθηματική ασφάλεια και ουσιαστική αλληλεπίδραση, για να νιώθει το παιδί ότι η φωνή του ακούγεται και ότι η συμμετοχή του έχει σημασία.

481b5b56-bigstock-ai-robot-humanoids-hand-touch-472798219.jpg

Πώς θα έμοιαζε ένα ελληνικό σχολείο που προετοιμάζει πραγματικά τα παιδιά για την εποχή της τεχνητής νοημοσύνης; Αν αλλάζατε από αύριο ένα πράγμα στη διδασκαλία και ένα στον τρόπο εξέτασης, ποια θα επιλέγατε — και πώς θα εξασφαλίζατε ότι δεν θα ωφεληθούν μόνο τα παιδιά των οικογενειών που έχουν περισσότερα χρήματα;

Θα ξεκινούσα από τα βασικά: ασφαλείς υποδομές, ολιγομελή τμήματα και επαρκές εκπαιδευτικό προσωπικό για όλα τα παιδιά. Αυτά είναι πολύ βασικά πράγματα, για όλα τα παιδιά, ανεξάρτητα από οικονομική και κοινωνική θέση. Ένα σχολείο που προετοιμάζει για το μέλλον χρειάζεται να μπορεί να υποστηρίξει ουσιαστικά κάθε παιδί στο παρόν.

Εξίσου σημαντική είναι η έμπρακτη συμπερίληψη. Δημιουργούμε προϋποθέσεις, πρακτικές και όχι θεωρητικές, για να υποστηρίξουμε παιδία με ορατές ή μη ορατές αναπηρίες, με μαθησιακές ή άλλες δυσκολίες, αλλά και για να κατανοήσουμε και να σεβαστούμε τους διαφορετικούς τρόπους σκέψης, τις δυνατότητες, όπως και τις πολιτισμικές καταβολές κάθε παιδιού. Αυτό απαιτεί κατάλληλο υλικό, υποστήριξη των εκπαιδευτικών και ευελιξία στη διδασκαλία.

Αν άλλαζα από αύριο ένα πράγμα στη διδασκαλία, θα έδινα στα παιδιά περισσότερο χώρο να ερευνούν και να δημιουργούν γύρω από ουσιαστικά ερωτήματα.

Για παράδειγμα: «Πώς μπορούμε να κάνουμε την αυλή μας πιο φιλόξενη για όλους;»

Μια τέτοια εργασία μπορεί να συνδέσει τη Γλώσσα, τα Μαθηματικά, τις Επιστήμες και τις Τέχνες. Τα παιδιά παρατηρούν, μετρούν, ακούνε διαφορετικές ανάγκες, ενσυναισθάνονται, σχεδιάζουν και αιτιολογούν τις προτάσεις τους. Μέσα σε αυτή τη διαδικασία χωρά και η φιλοσοφική σκέψη: «Τι σημαίνει “για όλους”;» ή «Πώς ξέρουμε ότι η λύση μας είναι καλή;». Μια τάξη με μια επαρκή βιβλιοθήκη, χάρτες, εκπαιδευτικά παιχνίδια και ψηφιακά εργαλεία μπορεί να υποστηρίξει αυτή τη διερευνητική μάθηση.

Στον τρόπο εξέτασης θα αντικαθιστούσα την αριθμητική βαθμολογία με συστηματική ποιοτική αξιολόγηση, με σαφή κριτήρια και συγκεκριμένη ανατροφοδότηση. Ένας βαθμός αποτυπώνει μια επίδοση σε ορισμένες συνθήκες, αλλά δεν περιγράφει το σύνολο των δυνατοτήτων ενός παιδιού και, σίγουρα, όχι τη δυναμική του εξέλιξη. Θα ήθελα η αξιολόγηση να δείχνει τι έχει κατανοήσει, πώς σκέφτηκε, πού δυσκολεύτηκε, πόσο έχει προοδεύσει και ποιο είναι το επόμενο βήμα του. Ασφαλώς να περιλαμβάνει τη δουλειά του μέσα στην τάξη, τις εξηγήσεις που δίνει για τις επιλογές του και τη δική του αποτίμηση της προσπάθειάς του. Παράλληλα, όμως, να είναι και ένα εργαλείο που θα βοηθά τον εκπαιδευτικό να επανεξετάζει και τον τρόπο που διδάσκει, όπως και τον αντίκτυπο της διδασκαλίας του αυτής.

Για να ωφεληθούν όλα τα παιδιά , οι ευκαιρίες αυτές πρέπει να παρέχονται μέσα στο δημόσιο σχολείο, δωρεάν και εντός σχολικού χρόνου. Το υλικό, ο εξοπλισμός και η αναγκαία υποστήριξη χρειάζεται να είναι διαθέσιμα εκεί. Μια δημιουργική εργασία δεν πρέπει να εξαρτάται από το αν υπάρχει διαθέσιμος υπολογιστής στο σπίτι, αν ο γονιός μπορεί να βοηθήσει ή αν η οικογένεια μπορεί να πληρώσει επιπλέον μαθήματα.

Αυτό το σχολείο οραματίζομαι: Έναν χώρο όπου κάθε παιδί έχει πραγματικές ευκαιρίες να ανακαλύψει τις δυνατότητές του και να τις εξελίξει μαζί με τους άλλους.

Παρουσιάζετε δώδεκα πιθανά επαγγέλματα του μέλλοντος, από τον «αρχιτέκτονα ύπνου» μέχρι τον «ειδικό πληροφοριακού πολέμου». Τι ακριβώς θα μπορούσαν να κάνουν αυτοί οι επαγγελματίες και σε ποιες σημερινές ανάγκες στηρίζονται αυτά τα παραδείγματα; Πώς ξεχωρίζουμε μια χρήσιμη εκτίμηση για το μέλλον από μια εντυπωσιακή αλλά αβέβαιη πρόβλεψη;

Μέσα από αυτές τις δώδεκα ιδέες, θέλω να προσκαλέσω γονείς και παιδιά σε ένα παιχνίδι φαντασίας, που ξεκινά από πραγματικές ανάγκες:

Ποιες δυσκολίες αντιμετωπίζουμε ήδη; Τι θα θέλαμε να αλλάξουμε; Τι θα μπορούσαμε να δημιουργήσουμε;

Ένας «αρχιτέκτονας ύπνου», για παράδειγμα, θα μπορούσε να σχεδιάζει περιβάλλοντα και καθημερινές συνήθειες, που διευκολύνουν την ξεκούραση, συνδυάζοντας στοιχεία όπως ο φωτισμός, ο ήχος και η οργάνωση του χώρου, σε συνεργασία με τους κατάλληλους ειδικούς. Η αφετηρία είναι η πολύ ανθρώπινη ανάγκη να κοιμόμαστε και να ξεκουραζόμαστε καλά.

Αντίστοιχα, ένας «ειδικός πληροφοριακού πολέμου» θα μπορούσε να εντοπίζει προσπάθειες παραπληροφόρησης και χειραγώγησης, να εξετάζει την προέλευση και την αξιοπιστία του περιεχομένου και να βοηθά οργανισμούς ή κοινότητες να προστατεύονται. Εδώ η ανάγκη είναι να μπορούμε να προσανατολιζόμαστε μέσα στην πληροφορία και να λαμβάνουμε αποφάσεις με επίγνωση. Ορισμένες από αυτές τις λειτουργίες υπάρχουν ήδη, απλά το μελλοντικό στοιχείο μπορεί να βρίσκεται στον τρόπο που συνδυάζονται ή στα εργαλεία που χρησιμοποιούνται.

Στα επαγγέλματα που περιγράφω, όπως και σε εκείνα που επινοούμε στο παιχνίδι που έχω ετοιμάσει για τις παρουσιάσεις του βιβλίου, η τεχνητή νοημοσύνη έχει δεσπόζουσα θέση ως παραγωγικό εργαλείο. Το ενδιαφέρον για μένα βρίσκεται στο πώς ο άνθρωπος θα την αξιοποιήσει για να ανταποκριθεί σε μια ανάγκη, με δημιουργικότητα, κρίση και ευθύνη.

Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ένα πολύ δυνατό εργαλείο και τα σενάρια είναι πολλά και πιθανά. Κι όταν έχουμε στα χέρια μας ένα δυνατό εργαλείο, σημαίνει και μεγαλύτερη δύναμη να αλλάξουμε τον κόσμο. Οι επιλογές μας τώρα κάνουν τη διαφορά. Κι εδώ χρειάζεται μεγαλύτερη έμφαση στην ανθρωπιστική εκπαίδευση, ώστε να έχουμε έναν κόσμο, όπου συνεργαζόμαστε καλύτερα και έχουμε πιο δημιουργικά και παραγωγικά αποτελέσματα.

Μια χρήσιμη εκτίμηση για το μέλλον χρειάζεται να εξηγεί σε ποια σημερινά δεδομένα στηρίζεται, ποιες προϋποθέσεις απαιτεί και τι παραμένει αβέβαιο. Το ότι μπορούμε να φανταστούμε έναν επαγγελματικό ρόλο δε σημαίνει ότι αυτός θα καθιερωθεί ή ότι θα έχει ακριβώς αυτή τη μορφή. Αξίζει να αναρωτηθούμε ποιον θα βοηθούσε, αν η ανάγκη θα μπορούσε να καλυφθεί από υπάρχοντα επαγγέλματα και τι θα χρειαζόταν για να γίνει η ιδέα πράξη.

Έτσι προσεγγίζω και τις δώδεκα προτάσεις, ως πιθανότητες προς εξερεύνηση, αφορμές για συζήτηση και νέες ιδέες. Ελπίζω να εμπνεύσουν γονείς και παιδιά να οραματιστούν το μέλλον και να θελήσουν να το συνδημιουργήσουν. Όταν φανταζόμαστε τι θα μπορούσε να υπάρξει, κάνουμε ένα πρώτο βήμα για να το δημιουργήσουμε.

Αν ένα παιδί σάς ρωτούσε «γιατί να προσπαθήσω, αφού η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να τα κάνει καλύτερα από εμένα;», τι θα του απαντούσατε; Πώς το βοηθάμε να χτίσει αυτοπεποίθηση και να βρει τη δική του αξία, χωρίς να αισθάνεται ότι πρέπει διαρκώς να ανταγωνίζεται μια μηχανή;

Θα του απαντούσα: «Γιατί κάθε προσπάθεια έχει αξία. Κάθε φορά που προσπαθείς, μαθαίνεις, ξεμαθαίνεις, ξαναμαθαίνεις και έτσι ανακαλύπτεις τι μπορείς να κάνεις και δίνεις μορφή στις ιδέες σου, τις δικές σου ιδέες».

Θα χρησιμοποιούσα, μάλιστα, ένα απλό παράδειγμα: Το αυτοκίνητο μας μεταφέρει πιο γρήγορα και πιο ξεκούραστα σε μεγάλες αποστάσεις. Αυτό, όμως, δε μας κάνει να αναρωτιόμαστε γιατί να περπατήσουμε ή να αισθανόμαστε λιγότερο ικανοί, επειδή δεν μπορούμε να το συναγωνιστούμε στην ταχύτητα. Εμείς επιλέγουμε πού θέλουμε να πάμε και χρησιμοποιούμε το αυτοκίνητο σαν εργαλείο, το οδηγούμε, για να φτάσουμε στον προορισμό μας.

Κάπως έτσι μπορούμε να δούμε και το εργαλείο της Τεχνητής Νοημοσύνης, ως ένα σημαντικό ψηφιακό εργαλείο, που μπορεί να μας βοηθήσει σε όσα θέλουμε να κάνουμε. Χρειάζεται, όμως, να έχουμε δικές μας ιδέες, να θέτουμε ερωτήματα και να κρίνουμε αν οι απαντήσεις που μας δίνει είναι σωστές και αν το αποτέλεσμα μας ταιριάζει.

Όπως συνεχίζουμε να περπατάμε και να γυμναζόμαστε, παρότι έχουμε αυτοκίνητο, έτσι χρειάζεται να καλλιεργούμε το μυαλό μας. Χρειάζεται να το «παιδεύουμε», δηλαδή να σκεφτόμαστε σε βάθος, να πειραματιζόμαστε, να δυσκολευόμαστε και να ξαναδοκιμάζουμε. Μέσα από διαδικασίες «παιδέματος» του μυαλού χτίζουμε ικανότητες, δημιουργούμε εμπιστοσύνη στις δυνατότητές μας και μαθαίνουμε να χρησιμοποιούμε τα (όποια) εργαλεία με επίγνωση και σύνεση.

Και, πάνω απ’ όλα, χρειάζεται να δείχνουμε στο παιδί ότι η αξία του δε μετριέται με την ταχύτητα ή την τελειότητα του αποτελέσματος. Έχουν σημασία ο τρόπος που σκέφτεται, η περιέργειά του, όσα αισθάνεται και όσα θέλει να δημιουργήσει και να μοιραστεί.

Σχόλια

Διαβάστε επίσης