«Στην Ευρώπη σώζονται, στην Ελλάδα πεθαίνουν αβοήθητοι» - Το τραγικό κενό στην εναέρια διάσωση
Σε μείζον πρόβλημα για τη χώρα μας έχει εξελιχθεί η προβληματική λειτουργία του συστήματος εναέριας διάσωσης, η οποία μοιάζει να περιορίζεται μόνο σε διακομιδές, κι αυτές, υπό συνθήκες και προϋποθέσεις και ορισμένες φορές με πολύωρες καθυστερήσεις, που έχουν ως αποτέλεσμα πολλές φορές ακόμα και την κατάληξη του τραυματία ή του ασθενούς. Τα παραδείγματα δυστυχώς πολλά και πρόσφατα, όπως την περασμένη εβδομάδα στην Άνδρο. ή πριν λίγο καιρό στο φαράγγι του Αμπά στην Κρήτη όπου ο Στέλιος Παπαδογιαννάκης έχασε τη ζωή του περιμένοντας διασωστικό ελικόπτερο επί 20 ώρες.
Τα πράγματα όμως δεν θα έπρεπε να είναι έτσι – και μάλιστα είναι εύκολο να αλλάξουν, απλά ακολουθώντας το παράδειγμα όλων των υπολοίπων ευρωπαϊκών χωρών. Και δεν αναφερόμαστε μόνο στις διασώσεις σε δυσπρόσιτα ή απομακρυσμένα μέρη, αλλά και εντός του αστικού ιστού – όπου, η διαφορά των λίγων λεπτών, μπορεί να αποτελέσει τη λεπτή γραμμή μεταξύ της ζωής και του θανάτου. Υπολογίζεται, ότι οι ζωές που θα είχαν σωθεί χάρη στην έγκαιρη διάσωση, ανέρχονται ακόμα και σε πολλές χιλιάδες.
Το Newsbomb συνομίλησε για το ζήτημα με έναν έμπειρο χειριστή ελικοπτέρου, ο οποίος μαζί με άλλους έχει συστήσει μια οργάνωση με σκοπό τη θέσπιση ενός σύγχρονου μηχανισμού HEMS (Helicopter Emergency Medical Services) στη χώρα μας. Αφορμή για την πρωτοβουλία ήταν ο θάνατος του Ερμή Θεοχαρόπουλου, αθλητή της εθνικής ομάδας αναρρίχησης, έπειτα από ατύχημα που είχε στα Τζουμέρκα στις 30 Ιανουαρίου 2022.
Ο Γιώργος Παπαδάκης ξεκίνησε την καριέρα του το 1999 ως πιλότος του Πολεμικού Ναυτικού, πετώντας ελικόπτερα σε απαιτητικές αποστολές πάνω από το Αιγαίο. Τότε, όπως λέει, «κάνουμε το 100% των νυχτερινών πτήσεων στο Αιγαίο για τις αεροδιακομιδές», σε μια εποχή που η εναέρια μεταφορά ασθενών στηριζόταν σχεδόν αποκλειστικά στις Ένοπλες Δυνάμεις.
Σήμερα εργάζεται σε ιδιωτική εταιρεία στα ΗΑΕ, έχοντας συμπληρώσει 6.500 ώρες πτήσης, πολλές εξειδικευμένες πιστοποιήσεις και μεταπτυχιακές σπουδές, ενώ δηλώνει «επαγγελματίας ασφάλειας πτήσεων και χειριστής ελικοπτέρων». Ο ίδιος επιμένει ότι η Ελλάδα διαθέτει «εξαιρετικό ανθρώπινο δυναμικό στις πτήσεις», αλλά ένα ανεπαρκές θεσμικό πλαίσιο «μας δένει τα χέρια».
Από τη Helitalia στην επιστροφή στις Ένοπλες Δυνάμεις
Ο Παπαδάκης θυμάται το 2001, όταν ξεκίνησαν οι αεροδιακομιδές με την ιδιωτική εταιρεία Helitalia. «Σε 18 μήνες συνέβησαν τρία ατυχήματα, τρεις απανωτές πτώσεις ελικοπτέρων», αναφέρει χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι μετά από αυτά «η λειτουργία της εταιρείας διακόπηκε και τις αεροδιακομιδές τις πήραν πάλι οι Ένοπλες Δυνάμεις και η Πολεμική Αεροπορία».
Κατά την άποψή του, αυτό ήταν εξαρχής θεσμικά λάθος: «Δεν θα έπρεπε αυτό να το κάνει οποιοδήποτε σώμα των Ενόπλων Δυνάμεων, καθώς δεν είναι αυτό το αντικείμενό του, ούτε το πλαίσιο των επιχειρήσεων για στρατιωτικό σώμα». Σήμερα, όπως εξηγεί, «το έχει η Πολεμική Αεροπορία, ο Στρατός Ξηράς σε κάποιες βάσεις και σε κάποιες το ελικόπτερο του ΕΚΑΒ που ανήκει στον Στρατό Ξηράς», με το σύστημα να παραμένει αποσπασματικό και χωρίς ενιαίο πολιτικό φορέα.
Πρωτογενής vs δευτερογενής αεροδιακομιδή
Ο Παπαδάκης κάνει μια κρίσιμη διάκριση ανάμεσα στην πρωτογενή και τη δευτερογενή αεροδιακομιδή, τονίζοντας ότι στην Ελλάδα η πρώτη ουσιαστικά δεν υπάρχει.
«Πρωτογενής αεροδιακομιδή είναι η παραλαβή ασθενή από το πεδίο: ενεργοποιείται ελικόπτερο με εξειδικευμένο προσωπικό και γιατρό. Αυτό δεν υφίσταται στην Ελλάδα», σημειώνει.
Σήμερα οι αποστολές «γίνονται από ελικοδρόμιο ή αεροδρόμιο, παραλαμβάνουν ασθενή σταθεροποιημένο από κάποια μονάδα υγείας και τον μεταφέρουν κοντά σε μεγάλο νοσοκομείο που μπορεί να δώσει την τελική θεραπεία», δηλαδή μιλάμε σχεδόν αποκλειστικά για δευτερογενείς διακομιδές.
Το πρόβλημα, όπως λέει, επιτείνεται από το γεγονός ότι «στην Ελλάδα δεν έχουμε ελικοδρόμια στα νοσοκομεία κι έτσι ο ασθενής θα υποστεί κι άλλη μεταφορά», με αποτέλεσμα έναν «επιπρόσθετο χρόνο και ταλαιπωρία». Μοναδική εξαίρεση αναφέρει ένα ελικόπτερο από δωρεά στην Πάρο, «που επιχειρεί μόνο νύχτα».
Τι κάνουν οι άλλες χώρες της Ευρώπης
Σύμφωνα με τον πιλότο, όλες οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης διαθέτουν οργανωμένους και πιστοποιημένους μηχανισμούς HEMS (Helicopter Emergency Medical Services). Πρόκειται, όπως εξηγεί, για «οργανισμούς πιστοποιημένους από τις υπηρεσίες πολιτικής αεροπορίας που λειτουργούν υπό συγκεκριμένα πρότυπα και ασκούν πρωτογενείς αεροδιακομιδές και διασώσεις – μεταφορά φιαλών αίματος, διασώσεις από δυσπρόσιτα σημεία κ.λπ.».
Φέρνει ως χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Νορβηγία: «Εκεί υπάρχει η νοοτροπία να πάμε εμείς το νοσοκομείο στον ασθενή κι όχι το αντίστροφο, και παρέχουν πολύ υψηλού επιπέδου υπηρεσίες». Τονίζει ότι σε πολλές χώρες «ακόμα και μέσα σε πόλεις επιχειρούν τα ελικόπτερα», αντιμετωπίζοντας το ελικόπτερο σαν κρίσιμο κρίκο της επείγουσας φροντίδας και όχι ως εξαιρετικό μέσο.
Ο χρόνος που κοστίζει ζωές
Για τον Παπαδάκη, το κλειδί είναι ο χρόνος. «Το θέμα είναι να είναι το ελικόπτερο εκεί που πρέπει σε 15 λεπτά και να παρασχεθεί άμεσα η πρώτη φροντίδα από τον γιατρό που είναι εκεί», λέει, υπογραμμίζοντας τη σημασία της άμεσης προνοσοκομειακής παρέμβασης.
Επισημαίνει ότι «κάποιος που αντιμετωπίζεται γρήγορα έχει ραγδαία περισσότερες πιθανότητες να γιατρευτεί και να επανέλθει στην πρότερη κατάστασή του», ενώ όταν οι διακομιδές αργούν «αυτό σημαίνει περισσότερα κόστη, επιδόματα, πρόωρη σύνταξη και φυσικά το κοινωνικό και ψυχικό κόστος για τον ίδιο και τους γύρω του». Αναφέρεται σε εκτιμήσεις σύμφωνα με τις οποίες «40 με 50.000 θάνατοι τον χρόνο δεν θα συνέβαιναν αν δεν υπήρχαν καθυστερήσεις στη διακομιδή», ειδικά σε περιστατικά καρδιακά και εγκεφαλικά όπου αν δεν παρασχεθεί άμεσα βοήθεια «αυτοί οι άνθρωποι θα πεθάνουν, όπως συμβαίνει».
Η υπόθεση του μικρού Ερμή
Ο πιλότος στέκεται ιδιαίτερα στην περίπτωση του μικρού Ερμή, που έχει συγκλονίσει την κοινή γνώμη. «Στην περίπτωση του Ερμή, που βρέθηκε σε 5 ώρες στο νοσοκομείο, κατέληξε από την αιμορραγία. Αν είχε γίνει πιο σύντομα, το παιδί θα ζούσε», αναφέρει με έμφαση.
Κατά τον ίδιο, τέτοιες υποθέσεις δεν είναι «μεμονωμένα τραγικά περιστατικά», αλλά συμπτώματα ενός συστήματος που δεν μπορεί να φέρει εγκαίρως τον γιατρό και τον εξοπλισμό στο σημείο του συμβάντος. Γι’ αυτό και επιμένει ότι η συζήτηση δεν είναι θεωρητική, αλλά αφορά άμεσα ανθρώπινες ζωές που χάνονται.
Η πρόταση: πιλοτικός μηχανισμός HEMS με 18–21 βάσεις
Ο Γιώργος Παπαδάκης και συνεργάτες του έχουν επεξεργαστεί μια ολοκληρωμένη πρόταση για τη δημιουργία εθνικού μηχανισμού HEMS. «Αυτό που πρέπει να γίνει είναι αυτό που συμβαίνει σε άλλες χώρες: ένας μηχανισμός HEMS να ξεκινήσει πιλοτικά, με συγκεκριμένες προδιαγραφές. Να στηθεί από την αρχή», υπογραμμίζει.
Η πρότασή τους προβλέπει:
- Τη δημιουργία 18 ή 21 βάσεων σε όλη την επικράτεια, «στρατηγικά τοποθετημένων ώστε να γίνεται η κάλυψη όλων των περιοχών με κύκλους δράσης τα 70 χιλιόμετρα».
- Σε πολυπληθείς περιοχές ή περιοχές «υψηλής ανάγκης» θα μπορούσαν να υπάρχουν πάνω από ένα ελικόπτερο ανά βάση, με πλήρεις βάρδιες, ανάλογα με τα πραγματικά δεδομένα ζήτησης.
Κομβική προϋπόθεση, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι «εξειδικευμένο προσωπικό». «Οι πρώτες βοήθειες δίνονται στο σημείο και μετά μέσα στο ελικόπτερο, κι εκεί θα κρίνει ο γιατρός πού θα πρέπει να πάει ο ασθενής ώστε να λάβει την τελική ενδεδειγμένη θεραπεία», εξηγεί, περιγράφοντας ένα μοντέλο ολοκληρωμένης προνοσοκομειακής φροντίδας.
Κόστος ή εξοικονόμηση για το σύστημα υγείας;
Ένα από τα βασικά επιχειρήματα που, όπως λέει, ακούει συχνά από κρατικούς φορείς είναι ότι ένας τέτοιος μηχανισμός θα ήταν «πολύ κοστοβόρος». «Πολλοί στο Δημόσιο δεν το καταλαβαίνουν ή δημιουργούν προσκόμματα ώστε να μην προχωράει αυτό», λέει, τονίζοντας όμως ότι «σε βάθος μικρού χρόνου φέρνει τεράστια εξοικονόμηση για το σύστημα υγείας και φυσικά την απαιτούμενη αποτελεσματικότητα για τον ασθενή».
Αναφέρει χαρακτηριστικά ότι το ΕΚΑΒ πληρώνει «110 εκατομμύρια τον χρόνο στις Ένοπλες Δυνάμεις περίπου για τις αεροδιακομιδές», χωρίς να υπολογίζεται «το κόστος των διακομιδών που γίνονται με πλωτά μέσα». Επικαλείται, επίσης, μελέτη στην Ελβετία, σύμφωνα με την οποία για έναν ασθενή που λαμβάνει την κατάλληλη προνοσοκομειακή φροντίδα εντός του προβλεπόμενου χρόνου «το κόστος για την υγεία του ήταν 180.000 φράγκα», ενώ με καθυστερημένη διακομιδή «το κόστος ανέβαινε στα 2 εκατομμύρια φράγκα» – «δέκα φορές περισσότερο το κόστος όταν δεν λαμβάνει την κατάλληλη προνοσοκομειακή φροντίδα σε έκτακτα περιστατικά».
Ο ρόλος των ασφαλιστικών και των τουριστών
Ο Παπαδάκης επισημαίνει ότι ένας οργανωμένος μηχανισμός HEMS θα μπορούσε να χρηματοδοτείται και από τις ιδιωτικές ασφαλιστικές καλύψεις. «Αν είχαμε ένα σύστημα HEMS, αυτός ο μηχανισμός θα μπορούσε να τροφοδοτείται από τις ασφάλειες των ανθρώπων, ώστε να παίρνουν πίσω την ασφαλιστική αποζημίωση, όπως γίνεται σε όλες τις χώρες του εξωτερικού», σημειώνει.
Υπενθυμίζει ότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο «τα 10 εκατομμύρια των Ελλήνων, αλλά και τα 30 εκατομμύρια των τουριστών που επισκέπτονται τη χώρα», οι οποίοι «όταν έρχονται πιστεύουν ότι αυτή η υπηρεσία υπάρχει κι εδώ, αφού είναι δεδομένη στη χώρα τους». Σήμερα, ακόμη και όταν υπάρχει ασφαλιστική κάλυψη, «είναι δευτερογενής, δηλαδή απλή μεταφορά κι όχι πρωτογενής».
Ομάδα εργασίας, ευρωπαϊκές διασυνδέσεις και «έτοιμες λύσεις»
Ο Γιώργος Παπαδάκης είναι σύμβουλος επί αεροπορικών θεμάτων και, όπως αναφέρει, «έχουμε δημιουργήσει μια ομάδα μέσω της ΑΜΚΕ του». Η ομάδα αυτή είναι μέλος σε ευρωπαϊκή επιτροπή για το HEMS και έχει συνδεθεί με τον European HEMS and Air Ambulance Committee, ώστε να αντλεί τεχνογνωσία και βέλτιστες πρακτικές.
«Έχουμε συμμετάσχει σε διυπουργικές συσκέψεις, από το Υπουργείο Πολιτικής Προστασίας, συμμετείχα σε επιτροπές, είναι σε εξέλιξη συνομιλίες μαζί τους και έχουμε παράσχει τεχνικές συμβουλές», λέει. Επιμένει ότι «υπάρχουν έτοιμες λύσεις από το εξωτερικό που μπορούμε απλά να τις μεταφέρουμε», αρκεί να υπάρξει πολιτική βούληση και να διαμορφωθεί το κανονιστικό και νομικό πλαίσιο γύρω από τον μηχανισμό – ελικοδρόμια, εκπαιδεύσεις, νομοθεσία.
Δείτε τα βίντεο:
«Είμαστε ουραγοί χωρίς λόγο»
Ο Παπαδάκης δεν κρύβει την απογοήτευσή του για το γεγονός ότι, παρά τις εισηγήσεις και τα στοιχεία που έχουν παρουσιαστεί, «στην Ελλάδα δεν συμβαίνει κάτι αντίστοιχο» με την υπόλοιπη Ευρώπη. «Ελπίζουμε ότι κάποια στιγμή θα το κάνουμε. Είναι προς το συμφέρον όλων, όχι επειδή το λέμε εμείς, επειδή συμβαίνει σε όλη την υπόλοιπη Ευρώπη εκτός από εδώ. Είμαστε ουραγοί χωρίς λόγο», τονίζει.
Για τον ίδιο, το διακύβευμα είναι σαφές: «Εμείς μιλάμε για εναέρια διάσωση από οποιοδήποτε σημείο, όχι μόνο την ορεινή», λέει, υπογραμμίζοντας ότι «το πρόβλημά μας κυρίως είναι στις ορεινές απομακρυσμένες περιοχές». Το κρίσιμο, όπως καταλήγει, είναι «να εξεταστεί ο κατάλληλος τύπος ελικοπτέρου για τις συγκεκριμένες ανάγκες» και «αν θέσουμε σωστά τα ερωτήματα, μας οδηγούν από μόνα τους στις λύσεις»...
