Η κολοσσιαία θερμική λίμνη «Νευρών» στα σύνορα Ελλάδας - Αλβανίας και η παραχώρησή της στα Τίρανα
Η επαναφορά στην επικαιρότητα από το NEWSBOMB, της ανακάλυψης από Τσέχους σπηλαιολόγους μιας τεράστιας θερμικής λίμνης, στο βάθος ενός συστήματος σπηλαίων, που την καθιστά ως τη μεγαλύτερη γνωστή υπόγεια θερμική λίμνη στον κόσμο, προκάλεσε ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η λίμνη Νευρών (Lake Neuron) όπως ονομάζεται ανακαλύφθηκε το 2025, 127 μέτρα κάτω από το σπήλαιο ατμός (Atmos).
Πέρα από το αναμφισβήτητο επιστημονικό της ενδιαφέρον, η λίμνη έχει και αρκετά μεγάλη ιστορία. Βρίσκεται στο Βρωμονέρι (Vromoner), ακριβώς πάνω στα ελληνοαλβανικά σύνορα. Η περιοχή του Βρωμονερίου δεν είχε διευκρινιστεί σε ποια χώρα θα δοθεί, με την πρώτη χάραξη (επί χάρτου), των ελληνοαλβανικών συνόρων με το Πρώτο Πρωτόκολλο της Φλωρεντίας (17/30 Δεκεμβρίου 1913). Μετά από μια δεκαετία, το 1923 και όσα μεσολάβησαν, με κορυφαίο βέβαια γεγονός τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο (1914-1918) άρχισε η επιτόπου (in loco) χάραξη των ελληνοαλβανικών συνόρων, στο νότιο και νοτιοανατολικό τμήμα τους.
Με την απόφαση της Πρεσβευτικής Συνδιάσκεψης στις 09/11/1921, η Βόρεια Ήπειρος δινόταν οριστικά στην Αλβανία. Τη χάραξη των ελληνοαλβανικών συνόρων ανέλαβε η ιταλική επιτροπή με επικεφαλής τον Στρατηγό Ενρίκο Τελίνι.
Ο καζάς Λεσκοβικίου και το Βρωμονέρι
Το Βρωμονέρι είναι τοποθεσία ακριβώς πάνω στα ελληνοαλβανικά σύνορα, νοτιοανατολικά του Λεσκοβικίου και πολύ κοντά στο χωριό Σαραντάπορο, που ανήκει στην Αλβανία. Από τα ελληνικά χωριά, πλησιέστερα προς το Βρωμονέρι είναι ο Μολυβδοσκέπαστος (ή Μολυβδοσκέπαστο), με το ιστορικό μοναστήρι που χρονολογείται από τον 7ο αιώνα και συνδέεται με τον βυζαντινό αυτοκράτορα Κώνστα Β’ Πωγωνάτο. Μέχρι πριν λίγα χρόνια, ως Πωγωνάτος, αναφερόταν ο Κωνσταντίνος Δ’, γιος του Κώνστα Β’! Νέα στοιχεία όμως, που ήρθαν στο προσκήνιο κάνουν πλέον τους βυζαντινολόγους να θεωρούν ότι «Πωγωνάτος» ήταν ο Κώνστας Β’, που απεικονίζεται με μακριά γενειάδα (πωγωνάτος=γενειοφόρος) και όχι ο γιος του.
Ιερά Μονή Παναγίας Μολυβδοσκεπάστης
Το Λεσκοβίκι είναι κωμόπολη με περίπου 2.650 κατοίκους. Επί τουρκοκρατίας, υπήρχε ο καζάς Λεσκοβικίου. Η Διεθνής Επιτροπή Εθνολογικού Ελέγχου, παρουσίασε το 1914 τα αποτελέσματα της απογραφής πληθυσμού της Βορείου Ηπείρου. Στον καζά Λεσκοβικίου, όπου ανήκει και το Βρωμονέρι, το 75% του πληθυσμού ήταν Έλληνες. Συγκεκριμένα, από τους 10.448 κατοίκους, 7.455 ήταν Έλληνες και μόλις 2.993 Αλβανοί. Παράλληλα, λειτουργούσαν 19 ελληνικά σχολεία (τα 4 στο Λεσκοβίκι) και κανένα αλβανικό. Παρ’ όλα αυτά, η Πρεσβευτική Συνδιάσκεψη παραχώρησε και τον καζά Λεσκοβικίου στην Αλβανία.
Ο Κώνστας Β' με τη χαρακτηριστική μακριά γενειάδα του
Τα θειούχα ιαματικά λουτρά Βρωμονερίου και η εμπλοκή του ιδιοκτήτη τους στη δολοφονία Τελίνι (1923)
Σε άρθρο στις 27/01/2026 αναφερθήκαμε εκτενώς στη δολοφονία του Ιταλού στρατηγού Τελίνι και τεσσάρων μελών της συνοδείας του στη θέση Ζέπι, κοντά στην Κακαβιά τον Αύγουστο του 1923. Αυτό οδήγησε στον βομβαρδισμό και την κατάληψη της Κέρκυρας από το φασιστικό καθεστώς Μουσολίνι. Η αποχώρηση των Ιταλών έγινε λίγο αργότερα, μετά την καταβολή υψηλής χρηματικής αποζημίωσης από την Ελλάδα. Βέβαια, η Ιταλία δεν πλήρωσε τίποτα απολύτως για τους αμάχους νεκρούς και τις καταστροφές που προκάλεσε στο νησί των Φαιάκων.
Μέχρι σήμερα δεν έχει αποδειχθεί, με ακλόνητα στοιχεία, ποιοι σκότωσαν τον Τελίνι και τους τέσσερις που επέβαιναν στο πολυτελές αυτοκίνητο μαζί με αυτόν. Μελετώντας ξανά το θέμα εντοπίσαμε και μία εκδοχή που συνδέει το Βρωμονέρι με τη δολοφονία Τελίνι. Πώς γίνεται αυτό;
Εκεί λειτουργούσαν τότε θειούχα λουτρά, ο ιδιοκτήτης των οποίων ονομαζόταν Φίλιος. Η επιτροπή Τελίνι παραχώρησε το Βρωμονέρι στην Αλβανία. Ο Φίλιος έτσι καταστρεφόταν οικονομικά. Τα Τίρανα κάποια στιγμή, τον κατηγόρησαν ότι αυτός είχε οργανώσει την δολοφονία των πέντε στην Κακαβιά. Πρόκειται για φαιδρή εκδοχή, για έναν απλό λόγο.
Αν διαβάσει κάποιος το άρθρο της 27/01/2026 στο NEWSBOMB και άλλα άρθρα στο διαδίκτυο, θα διαπιστώσει αμέσως ότι η ενέδρα στους Ιταλούς ήταν άριστα οργανωμένη. Στη δολοφονία του Τελίνι και των άλλων 4 συμμετείχαν 8-10 άτομα. Ο Φίλιος, όσα χρήματα κι αν είχε, δεν μπορούσε να καλύψει οικονομικά μια τέτοια ενέργεια και πιθανότατα δεν θα άλλαζε και τίποτα στο θέμα του Βρωμονερίου, καθώς η απόφαση ήταν ειλημμένη. Καθώς μάλιστα, τα ίχνη των δολοφόνων χάνονταν σε αλβανικό έδαφος, οι Αλβανοί με τις κατηγορίες εναντίον του Φίλιου έδειξαν ότι ίσως έχουν κάποια εμπλοκή στο όλο θέμα.
Πάντως, πιθανότερη εκδοχή μέχρι σήμερα θεωρείται αυτή που αναφέρει ότι ο Τελίνι δολοφονήθηκε από το καθεστώς Μουσολίνι, καθώς ήταν αντίπαλός του. Ο Ιταλός δικτάτορας, ενώ η Ελλάδα βρισκόταν σε δύσκολη θέση, έκανε το μοιραίο λάθος να βομβαρδίσει την Κέρκυρα, με αποτέλεσμα άμαχοι να χάσουν τη ζωή τους. Ανάμεσά τους βρίσκονταν και πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα στην Κοινωνία Των Εθνών, η Ιταλία να δεχθεί σφοδρές επιθέσεις, ακόμα κι από χώρες όπως η Ουρουγουάη, και να συμβιβαστεί με την Ελλάδα.
Η δολοφονία του Τελίνι και των συνοδών του
Το όνομα Βρωμονέρι, προέρχεται από τη χαρακτηριστική οσμή του θείου (θειαφιού) που έχουν τα ιαματικά λουτρά της περιοχής. Με το ίδιο όνομα (Βρωμονέρι) υπάρχει και χωριό στη Μεσσηνία, κοντά στους Γαργαλιάνους. Στον παραθαλάσσιο αυτό οικισμό βρίσκεται η ιαματική πηγή Βρωμονερίου που ρέει υπόγεια στη θάλασσα.
