Ελένη Κουμπή, η σχεδιάστρια που δίνει νέα ζωή στην ελληνική παραδοσιακή φορεσιά
Ένα φόρεμα μπορεί να γίνει αφορμή για να αναζητήσει κανείς την ιστορία ενός τόπου. Ένα κέντημα μπορεί να συνδέσει τη σύγχρονη δημιουργία με την τέχνη προηγούμενων γενεών. Και μια παραδοσιακή φορεσιά μπορεί να εμπνεύσει ένα καινούργιο ρούχο, χωρίς να χαθεί η αναγνωρίσιμη ταυτότητά της. Σε αυτή τη συνάντηση της μόδας με την παράδοση δουλεύει η Ελένη Κουμπή, δημιουργώντας σύγχρονα ενδύματα που διατηρούν σαφή αναφορά στον τόπο και στη φορεσιά από την οποία προέρχονται.
Μεγαλωμένη στις Σπέτσες, όπου βρίσκεται και η βάση της δουλειάς της, η σχεδιάστρια ξεκίνησε το 2021 το δικό της brand και μαζί το Couture Grecque: ένα δημιουργικό εγχείρημα που εξελίσσεται μέσα από τη μελέτη της ελληνικής παραδοσιακής ενδυμασίας. Η διαδρομή της πέρασε από τις μουσικές σπουδές στο ΕΚΠΑ και, αργότερα, από το σχέδιο μόδας και το πατρόν. Σήμερα, στο επίκεντρο της δουλειάς της βρίσκεται η επανερμηνεία των τοπικών φορεσιών, με σεβασμό στην προέλευσή τους και ελευθερία στον σχεδιασμό.
Η συμβολή αυτής της προσέγγισης στην ανάδειξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς βρίσκεται ακριβώς στη σύνδεση: η παλιά φορεσιά δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως εικόνα του παρελθόντος, αλλά ως αφετηρία για κάτι νέο, που μπορεί να κινήσει το ενδιαφέρον και ανθρώπων οι οποίοι δεν τη γνωρίζουν. Από τις πρώτες φωτογραφίσεις, στις οποίες οι δημιουργίες της παρουσιάζονταν στον τόπο που τις ενέπνευσε, δίπλα στις αυθεντικές ενδυμασίες και στις γυναίκες της περιοχής, μέχρι τις επιδείξεις στον Ίασμο το 2024 και στο Μουσείο Βορρέ το 2025, σε συνεργασία με το Λύκειο των Ελληνίδων, η επαφή με τους τόπους και τους ανθρώπους τους αποτελεί ουσιαστικό μέρος του Couture Grecque.
Πίσω από το τελικό αποτέλεσμα υπάρχουν έρευνα, δοκιμές και πολλές ώρες χειροποίητης εργασίας: εκατοντάδες ώρες σταυροβελονιάς για τμήματα του φορέματος της Αστυπάλαιας, ζωγραφική στο χέρι από αγιογράφους για τη δημιουργία που εμπνέεται από το Καστελλόριζο.
Μιλώντας στο Newsbomb, η Ελένη Κουμπή εξηγεί πώς μεταφράζει την παράδοση σε σύγχρονο ένδυμα, γιατί επιλέγει να δημιουργεί μοναδικά ή ελάχιστα κομμάτια και τι αξία έχει για την ίδια να παρακινήσει έστω έναν άνθρωπο να αναζητήσει την ιστορία πίσω από μια φορεσιά.
Διαβάστε τη συνέντευξη:
Newsbomb: Πότε και από ποια προσωπική ή δημιουργική ανάγκη γεννήθηκε η ιδέα για τη συλλογή Couture Grecque;
Ελένη Κουμπή: Το Couture Grecque ξεκίνησε το 2021, μαζί με το δικό μου brand. Ήθελα να δημιουργήσω κάτι με προσωπική ταυτότητα και η ελληνική παραδοσιακή φορεσιά μού έδωσε μια πολύ ενδιαφέρουσα αφετηρία.
Η ιδέα ήταν να δουλέψω πάνω σε συγκεκριμένες φορεσιές από διαφορετικούς τόπους της Ελλάδας και να δημιουργήσω τη σύγχρονη εκδοχή τους, με κάθε ρούχο να έχει σαφή αναφορά στην προέλευσή του. Εκείνη την περίοδο δεν είχα συναντήσει αυτή την προσέγγιση με τον τρόπο που την είχα στο μυαλό μου. Ένιωσα ότι υπήρχε χώρος για μια δική μου πρόταση και ήταν μια ιδέα που ήθελα να δουλέψω και να εξελίξω.
Τι σας γοήτευσε ιδιαίτερα στην ελληνική παραδοσιακή φορεσιά και σας έκανε να θελήσετε να τη φέρετε στο σήμερα;
Η τεράστια ποικιλομορφία της και οι έντονες αντιθέσεις της. Από την αυστηρότητα και τη λιτότητα μιας φορεσιάς μπορείς να περάσεις σε μια άλλη με εντυπωσιακούς όγκους, πολύπλοκα κεντήματα και τολμηρούς χρωματικούς συνδυασμούς. Ακόμη και ανάμεσα σε κοντινούς τόπους, οι διαφορές μπορεί να είναι εντυπωσιακές.
Όσο περισσότερο τη μελετάς, τόσο περισσότερα ανακαλύπτεις, στην κατασκευή, στις αναλογίες, στις λεπτομέρειες. Για μένα η παράδοση αποτελεί μια αστείρευτη πηγή έμπνευσης με πάρα πολλές δυνατότητες.
Η δουλειά σας δεν αντιγράφει μια παραδοσιακή ενδυμασία, αλλά την επανερμηνεύει όπως διακρίνουμε. Πού βρίσκεται, για εσάς, η λεπτή ισορροπία ανάμεσα στον σεβασμό της παράδοσης και στη σχεδιαστική ελευθερία;
Δεν ξέρω αν το αντιλαμβάνομαι ως μια ισορροπία που πρέπει να διατηρώ. Περισσότερο το βλέπω ως μια ζωντανή διαδικασία. Ο σεβασμός στην παράδοση και η ελευθερία της τέχνης μπορούν να συνυπάρχουν, ακόμη κι όταν ο πειραματισμός φτάνει αρκετά μακριά.
Για μένα έχει μεγάλη σημασία η πρόθεση του σχεδιαστή: όταν προσεγγίζεις κάτι με σεβασμό και με ειλικρινή διάθεση να αναδείξεις στοιχεία του πολιτισμού σου, γιατί να μη δοκιμάσεις να τα μετασχηματίσεις και να δεις πού μπορούν να σε οδηγήσουν; Δεν θεωρώ ότι χρειάζεται να βάζουμε εκ των προτέρων όρια στο πόσο μπορεί να εξελιχθεί μια ιδέα.
Πώς επιλέγετε τους τόπους που «ταξιδεύουν» μέσα στις δημιουργίες σας; Ποια στοιχεία ενός τόπου μπορούν να μεταφραστούν σε ένα σύγχρονο ρούχο;
Η επιλογή γίνεται αρκετά αυθόρμητα, πολλές φορές και τυχαία. Υπάρχουν φορεσιές που, μόλις τις δω, μου δημιουργούν αμέσως μια ιδέα. Άλλες με ιντριγκάρουν ακριβώς επειδή δεν μου είναι προφανές πώς θα μπορούσαν να μεταφερθούν στο σήμερα και θέλω να το εξερευνήσω.
Η σαρακατσάνικη φορεσιά, για παράδειγμα, με γοητεύει ιδιαίτερα για τη δωρικότητά της και την πολυπλοκότητα που ανακαλύπτεις στις λεπτομέρειές της. Σε ένα σύγχρονο ρούχο μπορούν να περάσουν οι αναλογίες, ένα κέντημα, ένας χρωματικός συνδυασμός ή ο τρόπος κατασκευής.
Πριν σχεδιάσετε ένα κομμάτι, τι είδους έρευνα κάνετε; Μελετάτε αρχεία, παλιές φωτογραφίες, μουσειακές συλλογές, αυθεντικές φορεσιές ή συζητάτε με ανθρώπους των τοπικών κοινοτήτων;
Η έρευνα αφορά τόσο τη συνολική εικόνα της φορεσιάς όσο και την κατασκευή της. Μελετώ τις γραμμές, τα μοτίβα, τις τεχνικές και τον τρόπο με τον οποίο συνδυάζονται τα επιμέρους ενδύματα. Με ενδιαφέρει να καταλάβω ποια στοιχεία είναι χαρακτηριστικά της, ώστε η αναφορά μου να είναι συγκεκριμένη.
Έπειτα έρχεται η πρακτική δουλειά: πώς μπορεί, δηλαδή, αυτό που με ενδιαφέρει να αποδοθεί στο πατρόν, στο κέντημα και τελικά στο ολοκληρωμένο ρούχο, κρατώντας μια ισορροπία.
Βέβαια, η διαδικασία δεν ακολουθεί πάντα την ίδια σειρά. Μερικές φορές βλέπω μια φορεσιά και ξέρω αμέσως τι θέλω να κάνω· η έρευνα και οι δοκιμές έρχονται στη συνέχεια, για να βρει αυτή η πρώτη ιδέα την τελική της μορφή.
Ποια στοιχεία των παραδοσιακών φορεσιών σάς ενδιαφέρουν περισσότερο: οι γραμμές, τα υφάσματα, τα κεντήματα, οι συμβολισμοί, τα χρώματα ή ο τρόπος που φοριούνταν;
Όλα, ουσιαστικά. Κάθε στοιχείο έχει το ενδιαφέρον του και δεν είναι το ίδιο εκείνο που κρατώ ή αλλάζω κάθε φορά. Το πρώτο που αλλάζει είναι ο τρόπος που φοριέται το ρούχο, ώστε να ανταποκρίνεται στη σημερινή ζωή. Τα υφάσματα και τα πατρόν επίσης διαφοροποιούνται αρκετά.
Άλλα στοιχεία, όμως, όπως τα κεντήματα, τα μοτίβα ή οι χρωματικοί συνδυασμοί, μου αρέσει να τα διατηρώ σε μεγάλο βαθμό όπως είναι. Όταν εμπνέομαι από μια συγκεκριμένη φορεσιά, θέλω να υπάρχει κάτι αναγνωρίσιμο που να συνδέει τη δημιουργία με την προέλευσή της. Το ποιο θα είναι αυτό προκύπτει ξεχωριστά σε κάθε ρούχο.
Υπάρχει κάποιο κομμάτι της συλλογής που σας δυσκόλεψε ιδιαίτερα τεχνικά ή ερευνητικά; Τι ιστορία κρύβει;
Θα μιλούσα περισσότερο για τον χρόνο και τη διαδικασία που χρειάστηκαν ορισμένα κομμάτια. Στο φόρεμα της Αστυπάλαιας, για παράδειγμα, μόνο τα μανίκια και το κάτω μέρος του φορέματος χρειάστηκαν εκατοντάδες ώρες κεντήματος με σταυροβελονιά. Το ρούχο που εμπνέεται από το Καστελλόριζο επίσης έχει ζωγραφική στο χέρι από αγιογράφους.
Κάθε δημιουργία έχει τα δικά της στάδια και απαιτεί διαφορετική δουλειά, που δεν είναι πάντα εμφανής με την πρώτη ματιά. Βλέποντας το ολοκληρωμένο ρούχο, δύσκολα μπορεί κανείς να φανταστεί πόσος χρόνος και πόση εργασία έχουν προηγηθεί.
Ποια δημιουργία σας θεωρείτε πιο χαρακτηριστική της φιλοσοφίας του Couture Grecque και γιατί;
Δεν μπορώ να ξεχωρίσω μία. Θεωρώ ότι όλες αντιπροσωπεύουν τη φιλοσοφία της συλλογής, καθεμία με τον δικό της τρόπο. Είναι ακόμη πολύ πρόσφατη για μένα η διαδικασία της δημιουργίας τους και, επειδή έχουν περάσει όλες από τα χέρια μου, θυμάμαι πολύ καθαρά τις επιλογές και τη δουλειά που υπάρχει στην καθεμία.
Δυσκολεύομαι, λοιπόν, να πω ότι κάποια εκφράζει το Couture Grecque περισσότερο από τις υπόλοιπες. Έχω φυσικά τις προσωπικές μου αγαπημένες, αλλά αυτό αφορά το δικό μου γούστο και τη σύνδεσή μου μαζί τους· όλες έχουν εξίσου τη θέση τους στη συλλογή.
Σε μια εποχή μαζικής και γρήγορης μόδας, τι σημαίνει να δημιουργείτε ρούχα με χρόνο, έρευνα και χειροποίητη εργασία;
Σημαίνει πολύ συγκεκριμένες επιλογές στην καθημερινή δουλειά: πόσα κομμάτια μπορώ να δημιουργήσω, πόσο χρόνο χρειάζονται και ποιο είναι το πραγματικό κόστος τους. Όταν ένα κέντημα απαιτεί δεκάδες ή εκατοντάδες ώρες, αυτό καθορίζει και την κλίμακα της παραγωγής. Τα ρούχα που σχεδιάζω είναι είτε μοναδικά είτε γίνονται σε πολύ περιορισμένο αριθμό.
Με ενδιαφέρει να υπάρχει φροντίδα στην κατασκευή και ένας λόγος να τα επιλέξει και να τα κρατήσει κάποιος. Ένα ρούχο με καλό ύφασμα, προσεγμένη κατασκευή και σωστή φροντίδα μπορεί να φοριέται για πάρα πολλά χρόνια.
Μου αρέσει αυτή η σχέση με τα ρούχα και θεωρώ ότι αξίζει να βγαίνουμε από τη νοοτροπία του fast fashion, να επιλέγουμε πιο συνειδητά και να χαιρόμαστε όσα έχουμε για περισσότερο καιρό.
Θεωρείτε ότι οι νεότερες γενιές σήμερα αναζητούν πιο ουσιαστικά τη σχέση τους με την ελληνική πολιτιστική κληρονομιά;
Νομίζω πως ναι. Έχω την αίσθηση ότι η δική μου γενιά, οι millennials, αρχίζει να στρέφεται ξανά προς την παράδοση, με μια διάθεση να γνωρίσει καλύτερα τις συνήθειες, τις τέχνες και τις ιστορίες με τις οποίες μεγάλωσε και να βρει τη δική της σχέση μαζί τους.
Προσωπικά, μου αρέσει πολύ η ιδέα ότι ένα ρούχο μπορεί να γίνει αφορμή γι’ αυτό. Ακόμη κι ένας άνθρωπος να δει μια δημιουργία μου και να θελήσει να ψάξει πώς είναι η αυθεντική φορεσιά, από πού προέρχεται και ποια είναι η ιστορία της, για μένα έχει αξία. Είναι πολύ όμορφο και κουλ η δουλειά σου να κινεί αυτή την περιέργεια και να δίνει την αφορμή για μια πρώτη επαφή.
Τι μπορεί να αφηγηθεί ένα ρούχο για την ιστορία, την κοινωνία και τη θέση της γυναίκας σε έναν τόπο και σε μια συγκεκριμένη εποχή;
Ένα ρούχο μπορεί να μας δώσει πληροφορίες για την εργασία, την οικονομική κατάσταση, την ηλικία, την οικογενειακή θέση και τις περιστάσεις της ζωής μιας γυναίκας.
Βρίσκω πολύ ενδιαφέρον το πόσο στενά συνδεόταν η φορεσιά με τη ζωή των ανθρώπων: με την καθημερινότητά τους, τις γιορτές, τον γάμο και τις αλλαγές που έφερνε ο χρόνος. Ένα κέντημα, ένα κόσμημα ή ο τρόπος που φοριόταν ένα κομμάτι μπορούσε να έχει μια σημασία που οι άνθρωποι του τόπου αναγνώριζαν αμέσως. Σήμερα αυτές οι λεπτομέρειες μας δίνουν την ευκαιρία να γνωρίσουμε λίγο καλύτερα εκείνους που τα φορούσαν.
Οι Σπέτσες έχουν έντονη ναυτική, ιστορική και ενδυματολογική ταυτότητα. Έχει περάσει αυτή η κληρονομιά στη δουλειά σας; Με ποιον τρόπο;
Έχω μεγαλώσει στις Σπέτσες και εδώ βρίσκεται η βάση της δουλειάς μου, οπότε υπάρχει μια άμεση, προσωπική σχέση με τον τόπο. Στη συλλογή άλλωστε υπάρχει και δημιουργία εμπνευσμένη από τη σπετσιώτικη φορεσιά.
Πέρα από αυτή τη συγκεκριμένη αναφορά, πιστεύω ότι το να μεγαλώνεις σε έναν τόπο με τόσο έντονη ιστορική ταυτότητα καλλιεργεί μια οικειότητα με το παρελθόν και μια περιέργεια να το γνωρίσεις καλύτερα. Οι εικόνες και οι ιστορίες με τις οποίες μεγαλώνεις γίνονται μέρος του τρόπου που βλέπεις τα πράγματα και, φυσικά, μπορούν να περάσουν και στη δουλειά σου.
Θα θέλατε να συνεργαστείτε με μουσεία, πολιτιστικούς φορείς ή τοπικές κοινότητες, ώστε η μόδα να γίνει και μέσο ανάδειξης της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς;
Ναι, και έχουν ήδη γίνει βήματα προς αυτή την κατεύθυνση, με τα fashion shows στο Μουσείο Βορρέ το 2025, σε συνεργασία με το Λύκειο των Ελληνίδων, και στον Ίασμο της ακριτικής Θράκης το 2024.
Αυτή η σύνδεση, όμως, υπήρχε από τα πρώτα βήματα του Couture Grecque, όταν είχα φωτογραφίσει τις πρώτες δημιουργίες στον τόπο που αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για καθεμία, δίπλα στις παραδοσιακές φορεσιές, τις οποίες φορούσαν γυναίκες της κάθε περιοχής. Έτσι μπορούσε κανείς να δει άμεσα τη σχέση ανάμεσα στα δύο ρούχα και, κατά μία έννοια, τη σύνδεση με το σήμερα, αλλά και το πόσο ζωντανή είναι η παράδοση.
Η επαφή με την Ελλάδα και τους ανθρώπους ήταν, λοιπόν, μέρος της δουλειάς από την αρχή και θα ήθελα πολύ να συνεχιστεί μέσα από νέες συνεργασίες.
Πώς φαντάζεστε την εξέλιξη του Couture Grecque τα επόμενα χρόνια; Μιλάμε για νέες συλλογές, εκθέσεις, διεθνή παρουσία ή κάτι διαφορετικό;
Για μένα το Couture Grecque λειτουργεί ως ένα ongoing project, μια δουλειά στην οποία επιστρέφω και την οποία μπορώ και θα ήθελα να εξελίσσω για πολλά χρόνια.
Υπάρχουν ακόμη πολλές φορεσιές και τεχνικές που θα ήθελα να μελετήσω, αλλά και περιοχές με τις οποίες έχω ήδη ασχοληθεί και θα ήθελα να προσεγγίσω ξανά, μέσα από διαφορετικές δημιουργίες.
Θα με ενδιέφεραν νέα fashion shows, εκθέσεις και μια πιο οργανωμένη παρουσία στο εξωτερικό. Νιώθω ότι υπάρχει ακόμη πολύ υλικό να εξερευνήσω και πολλοί τρόποι να το παρουσιάσω.
