«Ναι, αυτή τη ζωή άξιζε να τη ζήσω»: Η ολιστική ιατρική που υπόσχεται υγιή μακροβιότητα
Η γιατρός φυσικής ιατρικής και αποκατάστασης Πόπη Καλαϊτζή, ιδρύτρια του The Longevity and Well-being Clinic, εξηγεί πώς η ιατρική τρόπου ζωής, η σωστή διατροφή, η άσκηση, ο ύπνος και η διαχείριση του στρες μπορούν να μας χαρίσουν όχι μόνο περισσότερα, αλλά και καλύτερα χρόνια ζωής – και γιατί, αν δεν αλλάξουμε πορεία, τα συστήματα υγείας κινδυνεύουν να «γονατίσουν» από έναν πληθυσμό που γερνά αλλά δεν παραμένει υγιής.
Ζούμε περισσότερο από ποτέ, αλλά δεν ζούμε απαραίτητα καλύτερα. Το προσδόκιμο ζωής έχει αυξηθεί θεαματικά χάρη στην ιατρική και τις καλύτερες συνθήκες διαβίωσης, όμως τα τελευταία χρόνια πολλά από αυτά τα επιπλέον χρόνια είναι «φορτωμένα» με χρόνια νοσήματα, πολλά φάρμακα, λειτουργικούς περιορισμούς και εν τέλει χαμηλή ποιότητα ζωής. Αυτή είναι η «τρύπα» ανάμεσα στο προσδόκιμο και το υγιές προσδόκιμο, στην οποία επιχειρεί να παρέμβει η ιατρική του τρόπου ζωής.
Η Πόπη Καλαϊτζή, γιατρός φυσικής ιατρικής και αποκατάστασης με εξειδίκευση στην ιατρική τρόπου ζωής και τη μακροβιότητα, περιγράφει μια προσέγγιση που συνδυάζει την κλασική, απολύτως επιστημονική ιατρική με την ιπποκρατική λογική ότι η υγεία δεν είναι μόνο απουσία νόσου, αλλά κατάσταση πλήρους σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας, όπως έχει ορίσει και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. Στο επίκεντρο βρίσκονται η διατροφή, η φυσική δραστηριότητα, ο ύπνος, το στρες, η αποφυγή επιβλαβών ουσιών και οι υγιείς σχέσεις – οι έξι βασικοί πυλώνες της ιατρικής τρόπου ζωής.
Στη συνέντευξη που παραχώρησε στο Newsbomb, η Δρ. Καλαϊτζή εξηγεί γιατί ο ασθενής δεν πρέπει να είναι μόνος του «μάνατζερ» της υγείας του, πώς εξατομικεύονται άσκηση και διατροφή σε ανθρώπους με πολλαπλά προβλήματα υγείας και γιατί η κακή διατροφή έχει αναδειχθεί διεθνώς σε βασικό παράγοντα πρόωρου θανάτου, συχνά πάνω ακόμη κι από το κάπνισμα. Μιλά για το μικροβίωμα, τη βιολογική ηλικία σε σχέση με την πραγματική και τις μεγάλες επιδημιολογικές μελέτες που δείχνουν ότι οι καλές συνήθειες μπορούν να προσθέσουν μέχρι και τέσσερις δεκαετίες ζωής σε καλή κατάσταση.
Τελικά, όπως λέει η ίδια, το ζητούμενο δεν είναι απλώς να φτάσουμε σε έναν μεγάλο αριθμό χρόνων, αλλά να γυρίσουμε κάποια στιγμή πίσω και να μπορούμε να πούμε: «Ναι, αυτή τη ζωή άξιζε να τη ζήσω».
Διαβάστε τη συνέντευξη:
Newsbomb: Τι είναι στην πράξη η ιατρική τρόπου ζωής; Πρόκειται για κάτι “εναλλακτικό”;
Όχι, δεν είναι εναλλακτική ιατρική, είναι κλασική, απολύτως επιστημονική ιατρική. Η ιατρική τρόπου ζωής είναι μια νέα αναγνωρισμένη εξειδίκευση, με επίσημο board certification, που διδάσκεται σε πανεπιστήμια όπως το Stanford, το Yale και το Harvard. Εστιάζει στο πιο παραμελημένο κομμάτι των κατευθυντήριων οδηγιών: στις αλλαγές του τρόπου ζωής ως μέρος της θεραπείας. Αν ανοίξετε το φύλλο οδηγιών ενός αντιυπερτασικού ή ακόμη και των φαρμάκων για αδυνάτισμα, θα δείτε ότι η δράση τους περιγράφεται ως «επικουρική» στη σωστή διατροφή και την άσκηση – απλώς αυτό το ξεχνάμε στην καθημερινή πράξη.
Ας ξεκινήσουμε από το πρώτο. Πώς “συνταγογραφείτε” άσκηση; Δεν είναι γενικό το «κάνε λίγο περπάτημα»;
Το «κάνε λίγο περπάτημα» είναι συνταγή αποτυχίας για πολλούς ανθρώπους. Φανταστείτε έναν ασθενή που έχει περάσει έμφραγμα, ζυγίζει 150 κιλά και έχει αρθρίτιδα στο γόνατο. Αν του πεις απλώς «περπάτα», μπορεί να πονέσει, να τραυματιστεί, να απογοητευτεί και να τα παρατήσει. Εκεί χρειάζεται ένα συνταγογραφημένο πρόγραμμα άσκησης, δομημένο πάνω στο ιατρικό του ιστορικό, τις εξετάσεις του και τις λειτουργικές του δυνατότητες. Στόχος είναι να τον βάλεις με ασφάλεια στη φυσική δραστηριότητα, ούτε να τον “φυλάξεις σε γυάλα” ούτε να τον σπρώξεις σε τραυματισμούς.
Το ίδιο ισχύει και για τη διατροφή;
Βεβαίως. Πάρτε κάποιον με σακχαρώδη διαβήτη και ευερέθιστο έντερο. Άλλα θα του πει ο γαστρεντερολόγος, άλλα ο διαβητολόγος, στο τέλος ο άνθρωπος δεν ξέρει τι να φάει. Εκεί έρχεται η ανάγκη για πραγματικά προσωποποιημένη διατροφή: να πάρουμε υπόψη όλες τις παθήσεις, τα συμπτώματα, τις εργαστηριακές παραμέτρους, ακόμη και το μικροβίωμα, ώστε να φτιάξουμε ένα σχέδιο που να είναι και θεραπευτικό και ρεαλιστικό για την καθημερινότητά του.
Λέτε ότι ο ασθενής δεν πρέπει να είναι “μάνατζερ” της υγείας του. Τι εννοείτε;
Σήμερα ο ασθενής συχνά τρέχει μόνος του από ειδικό σε ειδικό, χωρίς κανείς να βλέπει τη συνολική εικόνα. Δεν ξέρει ποια εξέταση πρέπει να δείξει πού, ποιο φάρμακο μπορεί να αλληλεπιδράσει με κάποιο άλλο και ποια σύσταση ακυρώνει μια άλλη. Η υπερεξειδίκευση μας κάνει να βλέπουμε τον άνθρωπο μόνο μέσα από τη «χαραμάδα» της ειδικότητάς μας. Η φυσική ιατρική και αποκατάσταση, από την οποία προέρχομαι, προσπαθεί να κάνει το αντίθετο: να συντονίσει, να δει ολιστικά, να βελτιστοποιήσει τον τρόπο ζωής παράλληλα με τη φαρμακευτική και τις υπόλοιπες θεραπείες.
Μιλάτε για “υγιή μακροβιότητα”. Τι σας ανησυχεί περισσότερο σήμερα;
Δεν με ανησυχεί το αν θα φτάσουμε τα 80 ή τα 90 – αυτό το έχουμε ήδη κατακτήσει ως ανθρωπότητα. Ο ΠΟΥ έχει δείξει ότι οι άνθρωποι άνω των 80 και 100 ετών θα πολλαπλασιαστούν τα επόμενα χρόνια. Με ανησυχεί πώς θα ζούμε αυτά τα χρόνια. Αν αυξάνεται μόνο το προσδόκιμο, χωρίς να αυξάνεται το υγιές προσδόκιμο, θα έχουμε πολλούς ανθρώπους που ζουν πολλά χρόνια με βαριά νοσηρότητα και τεράστια επιβάρυνση για τα συστήματα υγείας και ασφάλισης. Γι’ αυτό η υγιής μακροβιότητα δεν είναι πολυτέλεια, είναι κοινωνική και οικονομική αναγκαιότητα.
Πόσο ρόλο παίζει πραγματικά η διατροφή; Συχνά την υποτιμούμε ή την υπερεκτιμούμε.
Από το 2010 και μετά, τα δεδομένα δείχνουν ότι η κακή διατροφή είναι ο νούμερο ένα παράγοντας πρόωρου θανάτου παγκοσμίως, ξεπερνώντας το κάπνισμα. Μιλάμε για υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, υψηλή κατανάλωση κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος κακής ποιότητας, πολλή ζάχαρη, πολλά κορεσμένα λιπαρά και αλάτι, τρόφιμα με χαμηλή βιολογική αξία. Από την άλλη, η κλασική μεσογειακή διατροφή – όπως την εφάρμοζαν οι παππούδες μας στα χωριά της Κρήτης – είναι ένα από τα καλύτερα μελετημένα μοντέλα διατροφής στον κόσμο, με τεκμηριωμένη επίδραση στη μακροβιότητα και στη μείωση χρόνιων νοσημάτων.
Υπάρχουν μελέτες που να δείχνουν ότι ο τρόπος ζωής προσθέτει χρόνια ζωής;
Ναι, και είναι εντυπωσιακές. Μια μεγάλη μελέτη έδειξε ότι άνθρωποι που στα 50 τους είχαν πέντε καλές συνήθειες – φυσιολογικό βάρος, δεν κάπνιζαν, έκαναν τουλάχιστον 30 λεπτά φυσική δραστηριότητα την ημέρα, κατανάλωναν με μέτρο αλκοόλ και ακολουθούσαν μια υγιεινή διατροφή τύπου μεσογειακής – κέρδιζαν μέχρι και 43 επιπλέον χρόνια ζωής οι γυναίκες και περίπου 38 οι άνδρες. Δεν υπάρχει καμία άλλη θεραπεία που να μπορεί να μας εγγυηθεί κάτι αντίστοιχο. Μια άλλη μελέτη, η EPIC, έδειξε ότι άνθρωποι που είχαν τέσσερις υγιεινές συνήθειες (μεσογειακή διατροφή, άσκηση 3,5 ώρες την εβδομάδα, ΔΜΣ κάτω από 30 και μη κάπνισμα) είχαν έως και 79% μικρότερο κίνδυνο για χρόνια νοσήματα, 93% λιγότερες πιθανότητες για διαβήτη τύπου 2 και 81% λιγότερες για έμφραγμα.
Πόσο σημαντικός είναι ο ύπνος σε όλη αυτή τη συζήτηση;
Ο ύπνος είναι ίσως ο πιο υποτιμημένος πυλώνας. Πολλοί τον θεωρούν χάσιμο χρόνου, ειδικά σε πολύ απαιτητικά επαγγέλματα ή στην περίοδο των σπουδών. Στην πραγματικότητα, είναι μια περίπλοκη διαδικασία ανανέωσης του εγκεφάλου και των κυττάρων μας. Υπάρχουν μελέτες που δείχνουν ότι όσοι κοιμούνται 7–8 ώρες τη νύχτα, χωρίς συχνές αφυπνίσεις, χωρίς δυσκολία στο να αποκοιμηθούν και χωρίς χρήση υπνωτικών, έχουν περίπου 30% μικρότερο κίνδυνο θανάτου από οποιαδήποτε αιτία σε σχέση με όσους έχουν κακή ποιότητα ύπνου. Η έλλειψη ύπνου συνδέεται με μεταβολικό σύνδρομο, παχυσαρκία, διαβήτη, καρδιαγγειακά, ακόμη και αυξημένο κίνδυνο ατυχημάτων – μπορεί να επηρεάσει την προσοχή τόσο όσο και το αλκοόλ.
Τι περιλαμβάνει ένα πλήρες πρόγραμμα στο ιατρείο σας;
Έχουμε τρία επίπεδα παρέμβασης. Το πρώτο είναι το κλασικό ιατρείο, όπου βλέπουμε ανθρώπους με χρόνιο πόνο, εγκεφαλικό, καρκίνο, αυτοάνοσα, ανάγκη απώλειας βάρους κ.ά., σε συνεργασία με παθολόγο, ρευματολόγο και άλλους συναδέλφους. Το δεύτερο είναι τα προγράμματα Lifestyle Medicine: για κάποιον 45άρη ή 50άρη χωρίς σοβαρό νόσημα που θέλει να οργανώσει καλύτερα τον τρόπο ζωής του, κάνουμε αναλυτικό ιστορικό, κλινική εξέταση, αξιολόγηση φυσικής κατάστασης σε ειδικό χώρο, βλέπουμε διατροφή, ύπνο, στρες, μικροβίωμα και, όπου χρειάζεται, μεταβολικές αναλύσεις. Το τρίτο είναι η κλινική μακροβιότητας: μετράμε βιολογική ηλικία, γενετική προδιάθεση, οξειδωτικό στρες, βαρέα μέταλλα, κάνουμε απεικονιστικούς ελέγχους και δίνουμε ένα ολοκληρωμένο report με τα σημεία στα οποία κάποιος είναι προστατευμένος και εκεί που χρειάζεται αλλαγές.
Έχουμε επίσης “γκατζετάκια” που μας δείχνουν πώς κοιμάται κάποιος, πόσο κινείται, τι παλμούς έχει, πώς αντιδρά ο οργανισμός σε διάφορες δραστηριότητες. Τα χρησιμοποιώ τόσο για τους ασθενείς όσο και για τον εαυτό μου, γιατί πιστεύω ότι «ό,τι μετριέται, βελτιώνεται». Το ίδιο κάνουμε με τη διατροφή, με τη συνεχή καταγραφή γλυκόζης όπου χρειάζεται, αλλά και με το στρες. Ο ασθενής γίνεται συμμέτοχος στο πλάνο, βλέπει μόνος του τις αλλαγές και αυτό αυξάνει πολύ την προσήλωσή του.
Και τελικά, τι είναι αυτό που κερδίζει κάποιος όταν μπαίνει σε αυτή τη διαδικασία;
Στο πολύ πρακτικό επίπεδο, κερδίζει λιγότερους πόνους, καλύτερο ύπνο, καλύτερο βάρος, καλύτερη φυσική κατάσταση, λιγότερες επιπλοκές από τα νοσήματα που ήδη έχει. Νιώθει ότι έχει ξανά τον έλεγχο της ζωής του, ότι δεν είναι απλώς παθητικός αποδέκτης θεραπειών. Πολλοί ασθενείς μου που πέρασαν μέσα από μια σοβαρή ασθένεια – ένα έμφραγμα, έναν καρκίνο – μου λένε στο τέλος «ευχαριστώ το νόσημα, γιατί με ανάγκασε να προσέξω τον εαυτό μου».
Στο βαθύτερο επίπεδο, ο στόχος είναι να ζήσουμε μια ζωή που γυρνώντας πίσω να μπορούμε να πούμε: «Ναι, αυτή τη ζωή άξιζε να τη ζήσω» – με περισσότερα χρόνια, αλλά κυρίως με καλύτερα χρόνια.
