«Προσθέστε… ζωή στα χρόνια σας»: Η Γηριατρική υπόσχεται υγεία και ποιότητα μέχρι το τέλος
Η γηριατρική και η ιατρική της αντιγήρανσης δεν είναι μια «εξειδίκευση πολυτελείας», αλλά η επιστήμη του παρόντος και –ακόμη περισσότερο– του μέλλοντος, καθώς ο πληθυσμός μας γηράσκει και το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται σταθερά στην Ευρώπη και διεθνώς.
Η Δρ. Βέρα Δογιάμη, ειδική παθολόγος – γηρίατρος, σε συνέντευξή της στο Newsbomb εξηγεί πως η γηριατρική έρχεται να καλύψει ακριβώς τις σύνθετες ανάγκες ενός ολοένα μεγαλύτερου τμήματος του πληθυσμού, με στόχο όχι απλώς περισσότερα, αλλά καλύτερα χρόνια ζωής.
«Η γηριατρική είναι η παθολογία του μέλλοντος»
Η Δρ. Δογιάμη περιγράφει τη γηριατρική ως την ιατρική του 21ου αιώνα: «Ο πληθυσμός γηράσκει, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά σε όλη την Ευρώπη και διεθνώς. Αυτή η μεγάλη ομάδα ανθρώπων οφείλει να έχει μια αντίστοιχη ιατρική αντιμετώπιση, προσαρμοσμένη στις ανάγκες της.» Τονίζει πως η γηριατρική εξελίσσεται μαζί με την ιατρική της αντιγήρανσης και της ανανεωτικής ιατρικής, μελετώντας τους βιολογικούς μηχανισμούς της γήρανσης, το γιατί γερνάμε και τι μπορεί να επηρεάσει την πορεία αυτή.
«Θεωρώ ότι η ιατρική της αντιγήρανσης και, κατ’ επέκταση, η γηριατρική για τους μεγάλους, είναι η παθολογία του μέλλοντος. Όπως σήμερα επισκεπτόμαστε τον παθολόγο ή τον γενικό γιατρό για ένα κλασικό check–up, στο μέλλον θα επισκεπτόμαστε γιατρούς που θα έχουν επιπλέον εργαλεία: γονιδιακούς δείκτες, εξειδικευμένα βιολογικά τεστ, ένα διαφορετικό check–up πέρα από την κλασική ιατρική», λέει χαρακτηριστικά.
Όχι μόνο οι «άνω των 65»: ποιος είναι «γηριατρικός» ασθενής
Τυπικά, τα ιατρικά βιβλία τοποθετούν τη γηριατρική ηλικία στα 65 έτη και άνω. Η ίδια όμως επιμένει πως δεν υπάρχει αυστηρό ηλικιακό όριο. «Ένας άνθρωπος με μια χρόνια νευρολογική νόσο, όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας, μπορεί να έχει τις ίδιες ανάγκες με ένα γηριατρικό άτομο, γιατί δεν μπορεί να αυτοεξυπηρετηθεί. Άρα το όριο της ηλικίας είναι ρευστό.»
Η γηριατρική, εξηγεί, απευθύνεται σε όσους αρχίζουν να αντιμετωπίζουν ειδικά γηριατρικά προβλήματα: από μικρές διαταραχές μνήμης και αστάθεια, μέχρι πτώσεις, πολυφαρμακία, προβλήματα όρασης και ακοής, διαταραχές ύπνου, κατάθλιψη, υποθρεψία. «Συνήθως έρχονται άνθρωποι γύρω στα 65–75 που μου λένε “γιατρέ, ξεχνάω”, παρότι όλες οι κλασικές εξετάσεις είναι καλές. Εκεί ξεκινά η γηριατρική προσέγγιση», σημειώνει.
Από την επιγενετική στην αντιγήρανση
Στο ερώτημα τι μας επέτρεψε να μιλάμε σήμερα με τόση ακρίβεια για γήρανση και αντιγήρανση, η Δρ. Δογιάμη απαντά χωρίς δεύτερη σκέψη: «Το καινούργιο είναι η επιγενετική».
«Έχουμε πια τη βιολογική, γενετική και τεχνολογική υποστήριξη να δούμε τι συμβαίνει σε επίπεδο βιοχημείας: ορμόνες, διαμεσολαβητές φλεγμονής, ουσίες που επηρεάζουν το DNA μας. Το γονιδίωμα είναι δεδομένο, με αυτό γεννιόμαστε. Το ερώτημα είναι ποιους “διακόπτες” μπορώ να ανοίξω, για να εκφραστούν τα καλά γονίδια, και ποιους να κλείσω, για να αποφύγω την έκφραση καρκινικών ή γηραντικών γονιδίων. Αυτό είναι η επιγενετική.»
Η ίδια πιστεύει ότι υπάρχουν άνθρωποι με «αντιγηραντικά» γονίδια – εκείνοι που, όπως λέει και ο λαός, «δεν γερνάνε ποτέ». Όμως ακόμη κι όσοι δεν έχουν αυτό το «δώρο», μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τη βιολογική τους πορεία: «Με παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής και με τα εργαλεία της αντιγήρανσης μπορούμε να ενεργοποιήσουμε προστατευτικούς μηχανισμούς ακόμη και σε ανθρώπους που γενετικά δεν είναι τόσο τυχεροί».
Τεστ βιολογικής ηλικίας: όταν το σώμα «φωνάζει»
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα εργαλεία της σύγχρονης αντιγήρανσης είναι τα τεστ που μετρούν τη βιολογική ηλικία. «Μπορούμε να μετρήσουμε το εξωτερικό στρες, τα προϊόντα γλυκοζυλίωσης, τη μεθυλίωση του DNA. Αυτές οι πολύ εξειδικευμένες εξετάσεις, που γίνονται σε διεθνή κέντρα αντιγήρανσης, συνθέτουν ένα πρωτόκολλο υπό την αιγίδα διεθνών επιστημονικών εταιρειών», εξηγεί.
Το αποτέλεσμα μπορεί να λειτουργήσει ως ισχυρό κίνητρο. «Φανταστείτε μια 37χρονη καπνίστρια, φαινομενικά υγιή, στην οποία το τεστ δείχνει ότι η λειτουργική της ηλικία είναι 43. Ο γιατρός το ερμηνεύει, της το εξηγεί γραπτώς, και ξαφνικά έχει μπροστά της ένα χαρτί που λέει “είσαι πέντε χρόνια μεγαλύτερη”. Αυτό μπορεί να την κάνει να θυμώσει, αλλά και να αλλάξει συνήθειες: να κόψει το κάπνισμα, να βελτιώσει τη διατροφή, να γυμναστεί περισσότερο. Είναι ένα εργαλείο κινήτρου.»
Το ζητούμενο δεν είναι η «αθανασία», ξεκαθαρίζει, αλλά η μετατόπιση της καμπύλης: «Να μειώσουμε τη βιολογική μας ηλικία ή να την ευθυγραμμίσουμε με τη χρονολογική μας ηλικία. Να φτάσουμε στη γηριατρική ηλικία χωρίς άνοια, χωρίς πολυφαρμακία, χωρίς βαριά αναπηρία.»
Οι πυλώνες της ιατρικής αντιγήρανσης
Η Δρ. Δογιάμη περιγράφει την αντιγήρανση ως μια παρέμβαση στην καθημερινότητα, πάνω σε συγκεκριμένους πυλώνες:
- Προληπτική ιατρική: κλασικό παθολογικό check–up, καρδιολογικός έλεγχος, έγκαιρη διάγνωση νοσημάτων ή προ–σταδίων νόσων.
- Ειδικό «τσεκάπ» αντιγήρανσης: μετρήσεις στρες, γλυκοζυλίωσης, μεθυλίωσης DNA, και άλλων βιοδεικτών που «μεταφράζονται» σε βιολογική ηλικία.
- Αλλαγή lifestyle: ισορροπημένη διατροφή, συστηματική σωματική άσκηση, διακοπή καπνίσματος και άλλων παραγόντων κινδύνου.
- Ορμονική θεραπεία όπου χρειάζεται: «Στην εμμηνόπαυση ή την ανδροπάυση, με βιοπανομοιότυπες ορμόνες φυτικής προέλευσης, μπορούμε να μειώσουμε πολύ τα συμπτώματα, όταν η θεραπεία γίνεται από γιατρό που γνωρίζει το αντικείμενο.»
- Αντιοξειδωτικά: συμπληρώματα βιταμινών και ιχνοστοιχείων, πάντα υπό ιατρική παρακολούθηση και όχι «από το ράφι».
- Ψυχολογική σταθερότητα: «Είναι μεγάλο κομμάτι. Μιλάμε για μια συνολική παρέμβαση στην καθημερινή ζωή, που προάγει την υγεία, τη μακροβιότητα, την ευελιξία και την ποιότητα ζωής.»
«Πολλά από αυτά τα λέει ήδη ο καρδιολόγος ή ο παθολόγος, αλλά εμείς με τα νέα εργαλεία μπορούμε να αποδείξουμε ότι κάτι γίνεται λάθος. Οι άνθρωποι θέλουν να “το δουν στο χαρτί”. Αυτή είναι η νέα προληπτική ιατρική: ταυτοποιείς ένα πρόβλημα πριν γίνει νόσος, χτυπάει το καμπανάκι, αλλάζεις κάτι και παίρνεις και την επιβεβαίωση ότι το άλλαξες.»
Από το anti–aging στο pro–aging: «Προσθέστε ζωή στα χρόνια σας»
Η Δρ. Δογιάμη προτιμά τον όρο pro–aging από το κλασικό anti–aging: «Δεν σου υπόσχομαι ότι θα σε κάνω αθάνατο. Σου υπόσχομαι ότι θα ζήσεις με υγεία. Ότι μπορείς να καθυστερήσεις καρδιαγγειακά και άλλες εκφυλιστικές παθήσεις.»
Η φιλοσοφία της συνοψίζεται σε μια φράση: «Προσθέστε ζωή στα χρόνια σας, όχι απλώς χρόνια στη ζωή σας.» Σε έναν κόσμο όπου το προσδόκιμο ζωής στην Ευρωπαϊκή Ένωση αγγίζει τα 81,7 έτη και σε πολλές χώρες ξεπερνά τα 84, ο στόχος δεν είναι μόνο να φτάσουμε σε αυτά τα χρόνια, αλλά να τα ζήσουμε αυτόνομοι και ενεργοί.
Διατροφή, νηστεία, ύπνος και κίνηση: τα απλά, αλλά κρίσιμα
Στις πρακτικές συμβουλές, η Δρ. Δογιάμη επιστρέφει στα «αυτονόητα» που όμως ο σύγχρονος άνθρωπος παραμελεί:
- Διατροφή και περιορισμός θερμίδων: «Ο περιορισμός της θερμιδικής πρόσληψης έχει βρεθεί ότι προάγει αντιγήρανση. Πάνω σε αυτό βασίζονται οι κετογονικές δίαιτες ή τα πρότυπα νηστείας 16:8. Στις περιόδους νηστείας το κύτταρο ενεργοποιεί μηχανισμούς αυτοκαθαρισμού, σαν να κάνει αυτοκαύση των άχρηστων και γηραντικών ουσιών.»
- Συμπληρώματα με γιατρό: «Όχι τυχαία από το ράφι. Με συνοδεύοντα ιατρό – παθολόγο, γηρίατρο ή άλλο ειδικό – ό,τι λείπει μπορεί να καλυφθεί: αντιοξειδωτικά, βιταμίνες, ιχνοστοιχεία.»
- Ποιοτικός ύπνος: «Στον ύπνο γίνονται κρίσιμες μεταβολικές διαδικασίες: επιδιόρθωση DNA, καθαρισμός κυττάρων, ρύθμιση μεταβολισμού. Αν δεν κοιμηθείς, δεν θα ανανεωθείς.»
- Άσκηση: «Η γυμναστική δεν είναι μόνο για την καρδιά και τη χοληστερίνη. Μπαίνει κυριολεκτικά στο DNA, ενεργοποιεί γονίδια, προάγει την υγεία, σταματά την έκφραση νόσων και βοηθάει εντυπωσιακά την ψυχολογία.»
Μνήμη, άνοια και «νευροπλαστικότητα»
Ένα μεγάλο κεφάλαιο της γηριατρικής είναι η μνήμη και οι νοητικές λειτουργίες. «Η πιο συχνή ανοϊκή κατάσταση δεν είναι το Αλτσχάιμερ, αλλά η γεροντική εκφύλιση: αγγειακές βλάβες, μικροϊσχαιμίες, φλεγμονώδεις μηχανισμοί που σωρεύονται στον εγκέφαλο», εξηγεί. Τα γηριατρικά ιατρεία στο εξωτερικό συνταγογραφούν ακόμη και «σωματική άσκηση» ως θεραπεία, ακριβώς επειδή μετρά ως παρέμβαση στην υγεία του εγκεφάλου.
Η πρόληψη όμως αρχίζει νωρίτερα: «Αν έρθετε προληπτικά και μου πείτε “είχα μητέρα με άνοια”, ξεκινάμε από πολύ νωρίς. Υπάρχει διατροφή που ενισχύει τη μνήμη, αποφυγή τοξικών παραγόντων, νοητική ενδυνάμωση, εκμάθηση ξένης γλώσσας καινούριες δεξιότητες ακόμη και στα 60. Αυτό λέγεται νευροπλαστικότητα: ο εγκέφαλος συνεχίζει να μαθαίνει και να αλλάζει.»
Ακόμη και οι «gamers», σημειώνει με ενδιαφέρον, φαίνεται σε μελέτες ότι κερδίζουν χρόνια νοητικής ζωής, ακριβώς επειδή ενεργοποιούν στρατηγική σκέψη και νέες συνδέσεις στον εγκέφαλο – αρκεί να συνδυάζουν την οθόνη με ανάγνωση, γραφή και άλλες μορφές πνευματικής δραστηριότητας.
Γηριατρική: επιστήμη, αλλά και κοινωνική ανάγκη
Η γηριατρική δεν είναι μόνο βιολογία. «Το μεγαλύτερο μερίδιο των ψηφοφόρων είναι συνταξιούχοι. Το μεγαλύτερο κομμάτι των ανθρώπων που ασχολούνται με τα παιδιά μας, τη νέα γενιά, είναι οι γιαγιάδες και οι παππούδες. Είναι και ένα τεράστιο καταναλωτικό κοινό», υπογραμμίζει η Δρ. Δογιάμη.
Γι’ αυτό και θεωρεί αυτονόητο ότι οι ηλικιωμένοι χρειάζονται τον δικό τους γιατρό: «Τους θέλουμε συμμετόχους, όχι στο περιθώριο. Τους θέλουμε να βγαίνουν έξω, αυτόνομους, λειτουργικούς. Η γηριατρική, ως αμιγής ειδικότητα, ακριβώς αυτό υπηρετεί: την ολιστική φροντίδα του ηλικιωμένου ανθρώπου.»
Προσιτή σε όλους και όχι προνόμιο λίγων
Σήμερα, πολλές υπηρεσίες αντιγήρανσης ξεκίνησαν από τα πολύ ακριβά ιδιωτικά κέντρα του εξωτερικού. Η Δρ. Δογιάμη όμως βλέπει ήδη την αλλαγή: «Ανοίγει η βάση, έχουμε περισσότερη μάζα, άρα γίνεται πιο προσιτό και στον μέσο άνθρωπο. Ήδη στη χώρα μας εφαρμόζουμε πιο απλά και οικονομικά πρωτόκολλα. Στο μέλλον, πιστεύω ότι θα εμπλακούν και οι ασφαλιστικές εταιρείες, αλλά και το δημόσιο σύστημα υγείας: είναι πολύ φθηνότερο να σε έχει κάποιος στην πρόληψη, παρά να σε νοσηλεύει με βαριά νόσο.»
Η ίδια εκτιμά ότι βρισκόμαστε σε ένα κρίσιμο σημείο καμπής: «Θεωρώ ότι είμαστε σε πολύ καλό σημείο αλλαγής, ώστε η γηριατρική και η αντιγήρανση να γίνουν αντικείμενο όχι μόνο του πολύ ευκατάστατου, αλλά και του μέσου πολίτη. Να μπορεί να έχει γηρίατρο ο ηλικιωμένος άνθρωπος, η μητέρα, ο πατέρας, ο παππούς, αλλά και ο ίδιος ο μεσήλικας μέσω της αντιγήρανσης.»
Η αισθητική διάσταση και το «εξατομικευμένο»
Η ιατρική της αντιγήρανσης, παραδέχεται, έχει και αισθητική πλευρά. «Όλες οι κλινικές αντιγήρανσης έχουν ένα κομμάτι εσωτερικής ιατρικής – αυτό που κάνω εγώ – και ένα κομμάτι αισθητικής ιατρικής: δερματολόγοι, πλαστικοί, επεμβάσεις που βελτιώνουν την όψη. Ο κοινός στόχος είναι η εσωτερική υγεία να φαίνεται και στο δέρμα μας.»
Φέρνει ένα απλό παράδειγμα: «Η βιταμίνη C περιέχεται σε πολλά καλλυντικά. Αν όμως εγώ έχω ήδη εξοπλίσει τον οργανισμό μου με ικανοποιητικές προσλήψεις βιταμίνης C, το δέρμα μου θα έχει πραγματικά περισσότερη ελαστικότητα και λάμψη. Το μέσα και το έξω συνεργάζονται.»
Το κλειδί, όμως, είναι η εξατομίκευση: «Δεν έχουν όλοι τις ίδιες προτεραιότητες. Ένας καθηγητής πανεπιστημίου που ζει γράφοντας συγγράμματα θα έρθει και θα μου πει “κάνε τα πάντα για να μην χάσω το μυαλό μου, τη μαθηματική μου σκέψη, τη συγγραφική μου ικανότητα”. Μια γυναίκα που έχει ζήσει από το μόντελινγκ θα πει “θέλω να διατηρήσω την εικόνα μου”. Όλα χωρούν στην αντιγήρανση, αρκεί να ξέρω ποιον έχω απέναντί μου.»
Ένας αιώνας ζωής – αλλά με ποιότητα
Για το μέλλον, η Δρ. Δογιάμη βλέπει ρεαλιστικά, αλλά αισιόδοξα: «Δεν θα σου πω ότι δεν θα πεθαίνουμε ποτέ. Αλλά τα δέκα–δεκαπέντε επιπλέον χρόνια ζωής, και μάλιστα καλά χρόνια, τα θεωρώ απολύτως εφικτά.»
Στο τραπέζι βρίσκονται ήδη η γονιδιακή και η μοριακή ιατρική, τα match tests που συνδέουν συγκεκριμένα γονίδια με συγκεκριμένα φάρμακα στην ογκολογία, το tissue engineering – η δημιουργία νέων ιστών για να αντικαταστήσουν φθαρμένα όργανα. «Κάποια από αυτά θα εδραιωθούν, κάποια θα απορριφθούν. Υπάρχουν ηθικά, κοινωνικά, οικονομικά ζητήματα. Αλλά είναι ξεκάθαρο ότι το 2045 θα έχουμε στη διάθεσή μας πολύ περισσότερα διαγνωστικά και θεραπευτικά εργαλεία που θα παρατείνουν τη ζωή των ανθρώπων», εκτιμά.
Το ζητούμενο, επαναλαμβάνει, δεν είναι μόνο πόσο θα ζήσουμε, αλλά πώς: «80 καλά χρόνια είναι προτιμότερα από το να ζεις από τα 70 μέχρι τα 100 κατάκοιτος. Αυτό είναι το κλειδί της γηριατρικής: να παρατείνουμε υγιώς και με αυτονομία.»
«Ο μεγάλος άνθρωπος είναι ιστορία»
Στο τέλος, η συζήτηση γίνεται προσωπική. Στο ερώτημα γιατί διάλεξε να ασχοληθεί με τη γήρανση, η Δρ. Δογιάμη γυρίζει πίσω στην παιδική της εικόνα του «γηραιού ανθρώπου»: «Με ενοχλούσε βαθιά η εικόνα του ηλικιωμένου, ρυτιδωμένου, ανήμπορου ανθρώπου που χάνει την αξιοπρέπειά του. Αυτό με διέγειρε να ασχοληθώ με τη γήρανση και με τους ηλικιωμένους.»
Τους παρομοιάζει με τα παιδιά: «Είναι οι δύο ευάλωτες άκρες μιας χορδής. Χρειάζονται προστασία, σεβασμό, τρυφερότητα. Ο μεγάλος άνθρωπος, όμως, έχει κάτι παραπάνω: έχει γράψει μια πορεία χρόνων. Το παιδί είναι ελπίδα. Ο μεγάλος άνθρωπος είναι ιστορία.»
Και η αντιγήρανση; «Είναι η επόμενη θετική κίνηση. Η ελπίδα ότι θα βρούμε κάτι παραπάνω από την κλασική παθολογία, την οποία υπηρετώ καθημερινά, ώστε να δώσουμε το “παραπάνω” στην πρόληψη. Να αλλάξουμε λίγο την εικόνα στα νοσοκομεία: λιγότερα κρεβάτια γεμάτα με βαριά πάσχοντες ηλικιωμένους, περισσότερους ανθρώπους που φτάνουν στα χρόνια αυτά όρθιοι, αυτόνομοι, με αξιοπρέπεια.»
