Μουσείο Φιλελληνισμού: Οι ξένοι που έδωσαν και τη ζωή τους για την Ελευθερία των Ελλήνων
Εικονολήπτης: Χάρης Γκίκας
Στην καρδιά της Αθήνας, το Μουσείο Φιλελληνισμού, που ιδρύθηκε πριν ελάχιστα χρόνια,φωτίζει μία λιγότερο γνωστή, αλλά καθοριστική πτυχή της Ελληνικής Επανάστασης: τη διεθνή στήριξη προς τον αγώνα των Ελλήνων. Μέσα από σπάνια έργα τέχνης, ιστορικά τεκμήρια και αφηγήσεις, αναδεικνύεται ο ρόλος των φιλελλήνων που συνέβαλαν πολιτικά, οικονομικά και στρατιωτικά στην εθνική παλιγγενεσία. Είναι μια ιστορία, που πρέπει να γνωρίζουμε.
Ο ιδρυτής του Μουσείου Φιλελληνισμού, Κωνσταντίνος Βελέντζας ξεναγεί στους χώρους του μουσείου το Newsbomb, και εξηγεί πώς διαμορφώθηκε το φιλελληνικό κίνημα και γιατί η μορφή του Λόρδου Βύρωνα ξεχωρίζει μέχρι σήμερα.
Δείτε το ρεπορτάζ:
Όπως υπογραμμίζει ο ιδρυτής του μουσείου, οι ρίζες του φιλελληνισμού εντοπίζονται ήδη από την περίοδο μετά τη Γαλλική Επανάσταση, όταν διαδοχικές γενιές Ευρωπαίων έρχονται σε επαφή με την ελληνική παιδεία, έχοντας πλέον πλήρη συνείδηση της προέλευσής της.
Σε αυτό το περιβάλλον αναδεικνύεται και ο Λόρδος Βύρων, ο οποίος ταξιδεύει στην Ελλάδα αναζητώντας την κοιτίδα του ευρωπαϊκού πολιτισμού.Μέσα από το έργο του «Το προσκύνημα του Τσάιλντ Χάρολντ», ο Βύρων δεν καταγράφει απλώς τις εντυπώσεις του, αλλά διαμορφώνει για πρώτη φορά την ιδέα μιας ελεύθερης Ελλάδας στη συνείδηση της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης, προετοιμάζοντας το έδαφος για τη στήριξη της Επανάστασης.
Σύμφωνα με τον κ. Βελέντζα, η συμβολή του Λόρδου Βύρωνα υπήρξε καθοριστική σε τρία επίπεδα. Πρώτον, μέσα από το έργο του εξοικείωσε τους Ευρωπαίους με την ιδέα ότι έχουν χρέος να προστατεύσουν την κοιτίδα του πολιτισμού τους, δηλαδή την Ελλάδα. Δεύτερον, δημιούργησε τον λεγόμενο «βυρωνικό ήρωα», μια μορφή ανιδιοτελή, ρομαντική και επαναστατική, που συγκρούεται με την αδικία. Οι ήρωες αυτοί αγαπήθηκαν ιδιαίτερα από το ευρωπαϊκό κοινό, το οποίο, με την έναρξη της Επανάστασης, ταύτισε τους αγωνιστές του 1821 με τα πρότυπα του Βύρωνα. Η τρίτη και ίσως σημαντικότερη διάσταση της προσφοράς του ήταν η ίδια του η στάση ζωής.
Όπως τονίζει ο ιδρυτής του Μουσείου, ο Βύρων ήταν μία από τις πιο διάσημες προσωπικότητες της εποχής του — ακόμη και περισσότερο γνωστός από τον βασιλιά της Μεγάλης Βρετανίας. Η απόφασή του να έρθει στην Ελλάδα, να ταυτιστεί με τον αγώνα και τελικά να πεθάνει στο Μεσολόγγι, προκάλεσε ισχυρό σοκ στην ευρωπαϊκή κοινή γνώμη και ενίσχυσε καταλυτικά το φιλελληνικό ρεύμα.
Ιδιαίτερη σημασία είχε φυσικά και η προβολή των δεινών που υφίσταντο οι Έλληνες κατά την περίοδο της Οθωμανικής κυριαρχίας. Όπως αναφέρει ο κ. Βελέντζας, η εικόνα χριστιανών, απογόνων των αρχαίων Ελλήνων, να πωλούνται ως σκλάβοι, αποτέλεσε ντροπή για την Ευρώπη και κινητοποίησε πλήθος ανθρώπων.
Χαρακτηριστική είναι η ιστορία της Γαριφαλιάς Μοχαλβή, ενός κοριτσιού που επέζησε από τη σφαγή των Ψαρών, πουλήθηκε ως σκλάβα και τελικά υιοθετήθηκε από Αμερικανό πρόξενο, μεταφέροντας την ιστορία της μέχρι τη Βοστώνη. Η μορφή της ενέπνευσε καλλιτέχνες και μετατράπηκε σε σύμβολο του αγώνα για ελευθερία, επηρεάζοντας ακόμη και το κίνημα κατά της δουλείας στις ΗΠΑ.
Μέσα στο μουσείο μαθαίνουμε ότι στην Ευρώπη, η φιλελληνική τέχνη λειτούργησε ως ισχυρό εργαλείο ευαισθητοποίησης. Η γερμανική σχολή, με επικό χαρακτήρα, στόχευε στην ηρωοποίηση των Ελλήνων, ενώ η γαλλική, με κορυφαίο εκπρόσωπο τον Ντελακρουά, προσέγγιζε το θέμα πιο λυρικά, αναδεικνύοντας τον ανθρώπινο πόνο.
Μετά τον θάνατο του Λόρδου Βύρωνα το 1824, το φιλελληνικό κίνημα γνώρισε εκρηκτική ανάπτυξη. Τα φιλελληνικά κομιτάτα πολλαπλασιάστηκαν, συγκεντρώνοντας πόρους, οργανώνοντας εράνους και αποστέλλοντας ακόμη και οπλισμό στους Έλληνες επαναστάτες, σε ένα περιβάλλον πλέον μεγαλύτερης ανοχής από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Καθοριστική καμπή αποτέλεσε και η Έξοδος του Μεσολογγίου το 1826, η οποία συγκλόνισε την κοινή γνώμη και ενίσχυσε την πίεση για παρέμβαση. Η κορύφωση ήρθε με τη Ναυμαχία του Ναυαρίνου, όπου οι συμμαχικές δυνάμεις ανέτρεψαν την οθωμανική υπεροχή, ανοίγοντας τον δρόμο για την ανεξαρτησία της Ελλάδας.
«Αν η ναυμαχία είχε καθυστερήσει λίγους μήνες, τα δημογραφικά στοιχεία της Πελοποννήσου θα είχαν αλλοιωθεί οριστικά», σημειώνει ο κ. Βελέντζας, υπογραμμίζοντας τη σημασία της διεθνούς παρέμβασης.
Όπως καταλήγει, η συμβολή των φιλελλήνων υπήρξε καθοριστική και συχνά αιματηρή, καθώς περίπου το ένα τρίτο όσων ήρθαν να πολεμήσουν στο πλευρό των Ελλήνων άφησαν τη ζωή τους στα ελληνικά χώματα — για μια ελευθερία που δεν ήταν δική τους, αλλά την ένιωσαν ως κοινή υπόθεση της Ευρώπης...
