Ψηφιακός Εθισμός - Αποκλειστικές μαρτυρίες: «Παίζω για να αποφύγω την πραγματικότητα»
Των Σωτήρη Σκουλούδη, Κώστα Πλιάκου
«Παίζω για να αποφύγω την πραγματικότητα». Μια φράση που χωράει πολλά. Δεν μιλά μόνο για κάποιον που κατέληξε στον τζόγο ή στο gaming. Μιλά για μια ολόκληρη γενιά και για μια εποχή. Για μια καθημερινότητα όπου η οθόνη έχει γίνει σχεδόν προέκταση του σώματός μας, το διαδίκτυο ποτέ δεν κλείνει και η ανάγκη για ένα ακόμη scroll, μια ακόμη ειδοποίηση, ένα ακόμη στοίχημα, μοιάζει το πιο φυσικό πράγμα στον κόσμο.
Το Newsbomb.gr άνοιξε τον φάκελο «Ψηφιακός Εθισμός» και συνομίλησε τόσο με θύματα, όσο και τους ανθρώπους που αναλύουν το φαινόμενο και δίνουν λύσεις.
Ο ψηφιακός κόσμος έδωσε πολλά. Πρόσβαση στην πληροφορία, επικοινωνία χωρίς αποστάσεις, ψυχαγωγία σε κάθε στιγμή. Μαζί, όμως, ήρθαν και νέες εξαρτήσεις, από εκείνες που δεν τις βλέπεις να έρχονται. Πόσες φορές έχουμε ξεκλειδώσει το κινητό χωρίς κανέναν λόγο; Έχουμε χαθεί για ώρες σε βίντεο που δεν μας ενδιαφέρου; Για τους περισσότερους είναι απλώς συνήθεια. Για κάποιους άλλους, είναι η αρχή.
Ο ψηφιακός εθισμός δεν σημαίνει μόνο social media. Περιλαμβάνει το gaming, την αδιάκοπη κατανάλωση περιεχομένου, την εξάρτηση από τα likes, και μία από τις πιο επικίνδυνες εκδοχές του, τον τζόγο.
«Ο εθισμός είναι να κάνεις συνέχεια το ίδιο πράγμα και να περιμένεις διαφορετικό αποτέλεσμα», λέει στο Newsbomb.gr ο Ντίνος που το έζησε «από μέσα». «Πήγαινα να παίξω όλα μου τα χρήματα πιστεύοντας ότι αυτή τη φορά δεν θα χάσω. Δεν γινόταν ποτέ».
Νούμερα που προκαλούν προβληματισμό
Μόνο το πρώτο εξάμηνο του 2024, ο κύκλος εργασιών του τζόγου στην Ελλάδα ξεπέρασε τα 21,2 δισ. ευρώ. Από αυτά, τα 15,34 δισ. αφορούσαν αποκλειστικά το διαδίκτυο. Ο παράνομος τζόγος αγγίζει ακόμη 1,7 δισ., ενώ περίπου ένας στους δέκα παίκτες είναι ανήλικος. Πίσω από τους αριθμούς υπάρχουν άνθρωποι που απομακρύνονται σιγά-σιγά από την οικογένειά τους, χάνουν την αίσθηση του χρόνου και, τελικά, τον εαυτό τους.
«Δεν κυβερνούσα πια τον εαυτό μου», λέει ο Σάκης, ένας ακόμα εθισμένος, ο οποίος τελικά βρήκε καταφύγιο και βοήθεια στην αδελφότητα των Ανώνυμων Τζογαδόρων, μιας μη κερδοσκοπικής ομάδας αλληλοβοήθειας. «Έπρεπε να βρίσκω συνέχεια χρόνο, χρήμα, τρόπο για να παίξω. Ήρθαν τα χρέη, τα ψέματα, οι καυγάδες -και κυρίως η σύγκρουση με τον ίδιο μου τον εαυτό. Ο ηλεκτρονικός τζόγος έκανε τα πράγματα χειρότερα. Ήταν το μυστικό μου. Έπαιζα χωρίς να με βλέπει κανείς. Ήταν το καταφύγιό μου».
Αυτό ακριβώς κάνει τον ψηφιακό τζόγο διαφορετικό από παλιότερες μορφές εξάρτησης. Δεν χρειάζεσαι να πας πουθενά. Δεν υπάρχει ωράριο, δεν υπάρχει απόσταση. Αρκεί το κινητό στο χέρι. Η πρόσβαση είναι αδιάκοπη, το παιχνίδι εξελίσσεται σε δευτερόλεπτα και ο εγκέφαλος μένει κολλημένος στην ίδια σκέψη: «Η επόμενη φορά θα είναι η τυχερή».
Η προσδοκία της έντασης
Όπως λέει στο Newsbomb.gr o κ. Ματθαίος Ζαζάνης, συνθετικός ψυχοθεραπευτής και σύμβουλος Ψυχικής Υγείας, «κάθε πιθανότητα ανταμοιβής ενεργοποιεί τα κυκλώματα της ντοπαμίνης, αυτής της ουσίας που συνδέεται με την ευχαρίστηση και την προσδοκία. Μετά από ένα σημείο, ο εθισμένος δεν κυνηγά το κέρδος. Κυνηγά την ένταση που προηγείται. Την προσμονή. Αυτό που τον ενδιαφέρει τελικά δεν είναι τα χρήματα. Είναι η έκκριση αυτών των ουσιών στον εγκέφαλο».
Ματθαίος Ζαζάνης, Συνθετικός Ψυχοθεραπευτής – Σύμβουλος ψυχικής Υγείας
Οι ίδιοι ακριβώς μηχανισμοί κρύβονται και πίσω από τα social media. Οι πλατφόρμες είναι φτιαγμένες για να κρατούν τον χρήστη συνδεδεμένο όσο το δυνατόν περισσότερο. Το επόμενο βίντεο ξεκινά μόνο του, η ειδοποίηση εμφανίζεται τη σωστή στιγμή, το like λειτουργεί ως μικρή, γρήγορη ανταμοιβή που σπρώχνει τον εγκέφαλο να συνεχίσει.
Δεν είναι τυχαίο που η μέση ημερήσια χρήση social media παγκοσμίως φτάνει τις 2 ώρες και 21 λεπτά. Αυτό με απλούς υπολογισμούς σημαίνει ότι περισσότερο από έναν μήνα το χρόνο, τον περνάμε σκρολάροντας στο κινητό ή στο τάμπλετ μας. Στην Ελλάδα, σχεδόν 9 στους 10 νέους τα χρησιμοποιούν καθημερινά, ενώ πάνω από τους μισούς παραδέχονται ότι χάνουν την αίσθηση του χρόνου όταν κοιτούν οθόνη. Το λεγόμενο doom scrolling, το να συνεχίζεις να κατεβάζεις το δάχτυλο χωρίς να σε ενδιαφέρει πια τίποτα που βλέπεις, είναι μια από τις πιο χαρακτηριστικές εκφράσεις αυτής της εξάρτησης.
Πιο ευάλωτα τα παιδιά και οι έφηβοι
Τα πράγματα γίνονται πιο σοβαρά όταν μιλάμε για παιδιά. Η εφηβεία είναι η εποχή που ο εγκέφαλος αναζητά έντονα ερεθίσματα, δυσκολεύεται να σκεφτεί μακροπρόθεσμα και εστιάζει στη στιγμιαία ικανοποίηση. Ακριβώς εκεί βρίσκουν οι ψηφιακές πλατφόρμες το πιο ευάλωτο κοινό τους. Τα νούμερα το επιβεβαιώνουν: Το 36% των 16χρονων στην Ελλάδα έχει παίξει ηλεκτρονικό τζόγο, το 71% έπαιξε ηλεκτρονικά παιχνίδια τον τελευταίο μήνα και σχεδόν οι μισοί έφηβοι παραδέχονται κάποιου βαθμού εξάρτηση από τα social media. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, περίπου ένας στους 10 εφήβους εμφανίζει προβληματική χρήση, ενώ η Ελλάδα κατέχει την τρίτη θέση από το τέλος στην Ευρώπη όσον αφορά στον εφηβικό τζόγο.
Οι συνέπειες δεν είναι πια θεωρητικές σημειώνει η κυρία Άρτεμις Τσίτσικα, αναπληρώτρια καθηγήτρια Παιδιατρικής και Εφηβικής Ιατρικής του ΕΚΠΑ. «Παιδιά που ξενυχτούν και αδυνατούν να σηκωθούν το πρωί. Έφηβοι που χάνουν το ενδιαφέρον τους για το σχολείο, απομακρύνονται από φίλους και αντικαθιστούν τις πραγματικές σχέσεις με την ψηφιακή επαφή. Αυξημένα ποσοστά παχυσαρκίας, μειωμένη κίνηση, προβλήματα όρασης και μυοσκελετικά».
Άρτεμις Τσίτσικα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παιδιατρικής και Εφηβικής Ιατρικής
Τα αγόρια τείνουν περισσότερο στο gaming και τον διαδικτυακό τζόγο, ενώ τα κορίτσια περνούν πιο πολύ χρόνο στα social media, αναζητώντας αποδοχή μέσα από το περιεχόμενο που ανεβάζουν. Το κοινό στοιχείο; Η δυσκολία να βγεις εκτός δικτύου, και ο φόβος ότι κάτι θα χάσεις αν το κάνεις.
Ωστόσο, ο ψηφιακός εθισμός δεν είναι αδιέξοδο. Αυτός που κάποτε περνούσε ολόκληρα εικοσιτετράωρα μπροστά σε οθόνη, σήμερα μετρά δεκαέξι χρόνια χωρίς τζόγο.
Υπάρχει λύση
«Στην αρχή πήγα για να σταματήσω να παίζω», λέει ο Ντίνος. «Τελικά έφτιαξα τη ζωή μου. Η απεξάρτηση δεν ξεκινά από τη στιγμή που σταματάς. Ξεκινά από τη στιγμή που παραδέχεσαι ότι χρειάζεσαι βοήθεια». Οι ειδικοί συμφωνούν ότι η πρόληψη είναι το πιο δυνατό εργαλείο που έχουμε. Ενημέρωση, όρια στη χρήση, φυσική δραστηριότητα, ανθρώπινες σχέσεις, συναισθηματική ανθεκτικότητα, είναι τα πραγματικά αντίβαρα.
Αθανάσιος Θεοχάρης, Πρόεδρος του Ε.Ο.Π.Α.Ε. και Εθνικός Συντονιστής για την Αντιμετώπιση των Εξαρτήσεων
«Αφήστε το κινητό κάτω», λέει χαρακτηριστικά ο κ. Αθανάσιος Θεοχάρης, πρόεδρος του ΕΟΠΑΕ και εθνικός συντονιστής για την αντιμετώπιση των εξαρτήσεων. «Ασχοληθείτε με τους ανθρώπους σας. Μιλήστε στα παιδιά σας. Παίξτε μαζί τους. Η ανθρώπινη επαφή είναι η καλύτερη πρόληψη». Οι αλυσίδες του ψηφιακού εθισμού δεν φαίνονται. Δεν κάνουν θόρυβο. Χτίζονται αργά, μέσα από μικρές συνήθειες που επαναλαμβάνονται κάθε μέρα, μέχρι που κάποια στιγμή τις νιώθεις. Και ίσως το μεγαλύτερο στοίχημα της εποχής μας να μην είναι να αποσυνδεθούμε από την τεχνολογία. Αλλά να ξανασυνδεθούμε με τους ανθρώπους δίπλα μας και -κυρίως- με τον εαυτό μας.
