Καρχαρίες: Πόσες επιθέσεις έχουν καταγραφεί στην Ελλάδα και ποιος είναι ο μεγαλύτερος εχθρός τους
Η εμφάνιση ενός μικρού καρχαρία στα ρηχά νερά στα Άσπρα Σπίτια Βοιωτίας επανέφερε στο προσκήνιο τη συζήτηση γύρω από την παρουσία καρχαριών στις ελληνικές θάλασσες και το κατά πόσο οι συχνότερες εικόνες που καταγράφονται τα τελευταία χρόνια πρέπει να προκαλούν ανησυχία στους λουόμενους.
Το νεαρό ζώο εντοπίστηκε να κινείται λίγα μόλις μέτρα από την ακτή, κοντά σε ανθρώπους που βρίσκονταν στη θάλασσα. Παρά την αρχική ανησυχία που προκάλεσε η εικόνα, ο καρχαρίας δεν έδειξε επιθετική συμπεριφορά. Παρέμεινε για λίγη ώρα στα ρηχά νερά και στη συνέχεια απομακρύνθηκε ήρεμα προς τα ανοιχτά.
Σύμφωνα με πληροφορίες, πρόκειται για νεαρής ηλικίας γαλάζιο καρχαρία, ένα από τα πιο γνωστά και διαδεδομένα είδη της Μεσογείου. Αν και το είδος συναντάται συχνά σε ανοιχτές θάλασσες, θεωρείται ασυνήθιστο να πλησιάζει τόσο κοντά στις ακτές, γεγονός που εξηγεί και την έντονη δημοσιότητα που πήρε το περιστατικό.
Οι εμφανίσεις καρχαριών που προκαλούν ανησυχία
Τα τελευταία χρόνια δεν είναι λίγες οι φορές που καρχαρίες έχουν καταγραφεί σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας. Από την Κρήτη μέχρι τις Κυκλάδες και από το Ιόνιο μέχρι τον Κορινθιακό, βίντεο με καρχαρίες κοντά σε παραλίες ή σκάφη κυκλοφορούν όλο και πιο συχνά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Σε αρκετές περιπτώσεις, λουόμενοι ή επιβάτες μικρών σκαφών βρέθηκαν αντιμέτωποι με εικόνες που μέχρι πριν από μερικά χρόνια θεωρούσαν εξαιρετικά σπάνιες. Ενδεικτικό είναι περιστατικό στη Σέριφο, όπου λουόμενοι πάνω σε φουσκωτό είδαν καρχαρία αρκετών μέτρων να κινείται κοντά στο σκάφος τους, αλλά και εμφάνιση μικρού καρχαρία στην Κρήτη, ο οποίος κολυμπούσε σε ρηχά νερά.
Παρά τις εικόνες που συχνά προκαλούν φόβο, οι επιστήμονες εμφανίζονται καθησυχαστικοί και ξεκαθαρίζουν ότι η αυξημένη δημοσιότητα δεν σημαίνει απαραίτητα και αύξηση των καρχαριών στις ελληνικές θάλασσες.
Σε περισσότερα από 2.500 χρόνια καταγεγραμμένης ιστορίας, μόνο 17 επιθέσεις έχουν σημειωθεί στο Αιγαίο ή το Ιόνιο.
Πηγή: Μανώλης Μπαρδάνης, «Επιθέσεις καρχαριών - καταγραφές στην Ελλάδα»«Δεν υπάρχει αύξηση καρχαριών στην Ελλάδα»
Ο καθηγητής Ιχθυολογίας του Τμήματος Βιολογίας του ΑΠΘ, Θανάσης Τσίκληρας, μιλώντας στο Newsbomb, τονίζει ότι δεν υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία που να δείχνουν ότι οι καρχαρίες έχουν αυξηθεί επικίνδυνα στη Μεσόγειο ή στην Ελλάδα.
«Οι καρχαρίες στη Μεσόγειο και γενικότερα στις ελληνικές θάλασσες δεν παρουσιάζουν κάποια αφύσικη αύξηση. Τα στοιχεία που έχουμε δείχνουν ότι οι πληθυσμοί τους κινούνται μέσα στα φυσιολογικά πλαίσια και δεν υπάρχει κάτι που να δικαιολογεί τον φόβο ή την τρομοκράτηση του κόσμου», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Όπως εξηγεί, οι εικόνες που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο δημιουργούν πολλές φορές την αίσθηση ότι οι καρχαρίες εμφανίζονται όλο και συχνότερα, ωστόσο αυτό δεν επιβεβαιώνεται από τα επίσημα επιστημονικά δεδομένα.
Τι ισχύει για την κλιματική αλλαγή και τις θερμές θάλασσες
Τα τελευταία χρόνια αρκετοί συνδέουν την παρουσία καρχαριών κοντά στις ακτές με την άνοδο της θερμοκρασίας των θαλασσών ή με γενικότερες αλλαγές στο θαλάσσιο περιβάλλον. Ωστόσο, ο κ. Τσίκληρας ξεκαθαρίζει ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να επιβεβαιώνουν τέτοιους ισχυρισμούς.
«Δεν ισχύουν οι ισχυρισμοί ότι οι καρχαρίες έχουν αυξηθεί επικίνδυνα επειδή αλλάζουν οι θάλασσες ή λόγω της κλιματικής αλλαγής. Αυτή τη στιγμή δεν παρατηρείται κάποια σφοδρή μεταβολή πέρα από ό,τι θεωρείται φυσιολογικό για το οικοσύστημα», σημειώνει.
Ο ίδιος εξηγεί ότι οι πληθυσμοί των καρχαριών ακολουθούν φυσικές διακυμάνσεις, όπως συμβαίνει με όλα τα θαλάσσια είδη, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι υπάρχει κάποια «έκρηξη» παρουσίας τους στις ελληνικές θάλασσες.
Τα στοιχεία των τελευταίων δεκαετιών
Σύμφωνα με τον καθηγητή Ιχθυολογίας, τα δεδομένα που έχουν συλλεχθεί από αλιευτικές καταγραφές και επιστημονικές δειγματοληψίες των τελευταίων δεκαετιών δεν δείχνουν σημαντική αύξηση ούτε στον αριθμό των ειδών ούτε στην πυκνότητα των πληθυσμών.
«Στην Ελλάδα, ειδικά, δεν καταγράφεται αύξηση καρχαριών τα τελευταία χρόνια. Αν εξετάσουμε ιστορικά δεδομένα 30 ή 40 ετών, δεν προκύπτει κάποια σημαντική μεταβολή», αναφέρει.
Αντίθετα, όπως σημειώνει, αρκετά είδη είχαν μειωθεί σημαντικά στο παρελθόν εξαιτίας της υπεραλίευσης και της ανθρώπινης δραστηριότητας.
«Σε αρκετά είδη οι πληθυσμοί είχαν μειωθεί τις προηγούμενες δεκαετίες λόγω υπεραλίευσης. Πιθανόν σήμερα κάποια είδη να αρχίζουν να ανακάμπτουν, κάτι που θεωρείται θετικό για την ισορροπία του θαλάσσιου οικοσυστήματος», υπογραμμίζει.
Πόσα είδη καρχαριών υπάρχουν στην Ελλάδα
Οι καρχαρίες δεν αποτελούν νέο ή ξένο είδος για τις ελληνικές θάλασσες. Αντίθετα, βρίσκονται εδώ εδώ και αιώνες και αποτελούν μέρος του θαλάσσιου οικοσυστήματος της Μεσογείου.
Σύμφωνα με επιστημονικές καταγραφές, περίπου 35 είδη καρχαριών έχουν εντοπιστεί στις ελληνικές θάλασσες. Τα περισσότερα από αυτά είναι μικρού ή μεσαίου μεγέθους και δεν θεωρούνται επικίνδυνα για τον άνθρωπο.
Ο Θανάσης Τσίκληρας τονίζει ότι το πιο επικίνδυνο είδος που μπορεί να βρεθεί στη Μεσόγειο είναι ο μεγάλος λευκός καρχαρίας, ο οποίος όμως είναι εξαιρετικά σπάνιος στην Ελλάδα. Οι περισσότερες εμφανίσεις που καταγράφονται αφορούν είδη που δεν έχουν ποτέ συνδεθεί με θανατηφόρες επιθέσεις σε ανθρώπους.
Οι περιοχές όπου ζουν οι Μεγάλοι Λευκοί καρχαρίες. Η Μεσόγειος είναι μία από αυτές
Πηγή: Μανώλης Μπαρδάνης, «Επιθέσεις καρχαριών - καταγραφές στην Ελλάδα»Γιατί οι καρχαρίες εμφανίζονται κοντά στις ακτές
Οι επιστήμονες εξηγούν ότι οι καρχαρίες είναι μεταναστευτικά ψάρια με μεγάλη γεωγραφική εξάπλωση. Μπορούν να κινηθούν σε πολύ μεγάλες αποστάσεις και να βρεθούν τόσο σε βαθιά όσο και σε ρηχά νερά.
Όπως αναφέρει ο καθηγητής Ιχθυολογίας, δεν είναι ασυνήθιστο να εμφανίζονται κοντά στις ακτές, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου το βάθος αυξάνεται απότομα λίγα μέτρα από την παραλία.
Οι περισσότερες εμφανίσεις που καταγράφονται στα βίντεο αφορούν νεαρά ή μικρού μεγέθους άτομα, τα οποία συχνά κινούνται στα ρηχά αναζητώντας τροφή. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρόκειται να επιτεθούν σε ανθρώπους.
«Ο μεγαλύτερος εχθρός τους είναι ο άνθρωπος»
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει ο κ. Τσίκληρας και στους φυσικούς εχθρούς των καρχαριών, εξηγώντας ότι τα μεγάλα είδη βρίσκονται στην κορυφή της τροφικής αλυσίδας.
«Ο μεγαλύτερος εχθρός των καρχαριών είναι ο άνθρωπος. Τα μεγάλα είδη καρχαριών ουσιαστικά δεν έχουν φυσικούς θηρευτές. Μόνο τα μικρότερα άτομα μπορεί να πέσουν θύματα άλλων θαλάσσιων οργανισμών», σημειώνει.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η αλιεία αποτελεί τη σημαντικότερη απειλή για τους πληθυσμούς των καρχαριών στη Μεσόγειο, καθώς πολλά είδη παγιδεύονται σε δίχτυα ή αλιεύονται συστηματικά εδώ και δεκαετίες.
Οι όρκες και οι σπάνιες επιθέσεις σε καρχαρίες
Τα τελευταία χρόνια έχουν κυκλοφορήσει διεθνώς αρκετά βίντεο με όρκες να επιτίθενται σε καρχαρίες, γεγονός που έχει δημιουργήσει την εντύπωση ότι οι όρκες αποτελούν φυσικό εχθρό τους. Ωστόσο, στη Μεσόγειο τέτοια περιστατικά είναι εξαιρετικά σπάνια.
«Κατά καιρούς κυκλοφορούν βίντεο ή αναφορές για όρκες που επιτίθενται σε καρχαρίες, όμως στη Μεσόγειο τέτοιες καταγραφές είναι εξαιρετικά σπάνιες. Υπάρχει μία γνωστή καταγραφή όρκας στην περιοχή της Μεσσήνης πριν από πολλά χρόνια, η οποία θεωρείται μάλλον τυχαίο περιστατικό και όχι ένδειξη μόνιμης παρουσίας τους», αναφέρει ο καθηγητής.
Πόσο συχνές είναι οι επιθέσεις σε ανθρώπους
Παρά τον φόβο που προκαλεί το όνομα και μόνο του καρχαρία, οι πιθανότητες επίθεσης σε άνθρωπο στην Ελλάδα παραμένουν εξαιρετικά μικρές.
Σύμφωνα με τις ιστορικές καταγραφές, σε περισσότερα από 2.500 χρόνια ιστορίας έχουν σημειωθεί μόλις 17 επιθέσεις καρχαριών σε Αιγαίο και Ιόνιο, ενώ οι θανατηφόρες περιπτώσεις είναι ελάχιστες και καταγράφονται αρκετές δεκαετίες πίσω.
Χάρτης περιοχών των καταγεγραμμένων επιθέσεων
Πηγή: Μανώλης Μπαρδάνης, «Επιθέσεις καρχαριών - καταγραφές στην Ελλάδα»Οι ειδικοί τονίζουν ότι τα είδη που εμφανίζονται συχνότερα στα ελληνικά νερά δεν έχουν συνδεθεί ποτέ με θανατηφόρες επιθέσεις σε ανθρώπους. Για τον λόγο αυτό, συνιστούν ψυχραιμία και αποφυγή πανικού κάθε φορά που εμφανίζεται κάποιο σχετικό βίντεο ή φωτογραφία.
Τι πρέπει να κάνουμε αν δούμε καρχαρία
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι σε περίπτωση που κάποιος δει καρχαρία στη θάλασσα, το σημαντικότερο είναι να παραμείνει ψύχραιμος.
Οι λουόμενοι θα πρέπει να απομακρύνονται αργά από το σημείο χωρίς απότομες κινήσεις ή πανικό, καθώς οι περισσότεροι καρχαρίες αποφεύγουν την επαφή με τον άνθρωπο και συνήθως απομακρύνονται μόνοι τους.
Όπως υπογραμμίζουν οι ειδικοί, οι καρχαρίες αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι του θαλάσσιου οικοσυστήματος και η παρουσία τους στις ελληνικές θάλασσες είναι απολύτως φυσιολογική, ακόμη κι αν περιστασιακά κάνουν την εμφάνισή τους κοντά σε ακτές ή λουόμενους.
