Το Newsbomb πίσω από τις κλειστές πόρτες του ελληνικού CSI - Τα ίχνη που αποκάλυψαν την αλήθεια

Υπάρχουν χώροι που η επιστήμη συναντά την έρευνα και όπου η αλήθεια κρύβεται σε ένα αποτύπωμα, μια σταγόνα αίματος ή ένα κατεστραμμένο κινητό τηλέφωνο. Το Newsbomb βρέθηκε στον νέο διαδραστικό εκθεσιακό χώρο της Διεύθυνσης Εγκληματολογικών Ερευνών της Ελληνικής Αστυνομίας και ξεναγήθηκε στα άδυτα μιας υπηρεσίας που βρίσκεται πίσω από τη διαλεύκανση των πιο σοβαρών εγκλημάτων της χώρας.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, όπου κάθε ίχνος μπορεί να ανατρέψει μια ολόκληρη υπόθεση, οι ερευνητές της Διεύθυνσης Εγκληματολογικών Ερευνών έχουν κληθεί να αντιμετωπίσουν ορισμένες από τις πιο πολύκροτες και σύνθετες έρευνες των τελευταίων ετών. Από τη δολοφονία του δημοσιογράφου Γιώργου Καραϊβάζ, μέχρι την υπόθεση της Καρολάιν Κράουτς στα Γλυκά Νερά, τη συγκλονιστική υπόθεση της μικρής Άννυ, αλλά και περιστατικά με εκρηκτικούς μηχανισμούς που σκόρπισαν τρόμο και αναστάτωση, η επιστήμη των εγκληματολογικών εργαστηρίων βρέθηκε στο επίκεντρο κρίσιμων εξελίξεων, όπου κάθε λεπτομέρεια μπορούσε να αλλάξει την πορεία της έρευνας.

Ανάμεσα σε ιστορικά αρχεία, βαλιτσάκια εξερευνητών σκηνής εγκλήματος, παλιές φωτογραφικές μηχανές, πειστήρια και σύγχρονα εργαστήρια, η εικόνα που σχηματίζεται είναι ξεκάθαρη, η εγκληματολογία βασίζεται στα ίχνη που αφήνει πίσω του ο άνθρωπος.

Δείτε το ρεπορτάζ του Newsbomb - Εικόνα: Αλίνα Κέκη

Από τη σκηνή του εγκλήματος στο εργαστήριο

Η δουλειά της Διεύθυνσης Εγκληματολογικών Ερευνών δεν ξεκινά στα εργαστήρια. Ξεκινά στον τόπο όπου διαπράχθηκε το έγκλημα.

Σε μια δολοφονία, σε μια ένοπλη επίθεση ή σε μια τρομοκρατική ενέργεια, οι πρώτοι που φτάνουν στη σκηνή είναι οι εξειδικευμένοι ερευνητές σκηνής εγκλήματος. Με τα χαρακτηριστικά βαλιτσάκια τους, γεμάτα ειδικό εξοπλισμό, καλούνται να διαχειριστούν έναν χώρο που συχνά μοιάζει χαοτικός.

Πριν μετακινηθεί οτιδήποτε, ο χώρος απομονώνεται. Ακολουθεί η λεπτομερής φωτογράφιση και βιντεοσκόπηση κάθε γωνιάς της σκηνής. Κάθε αντικείμενο καταγράφεται ακριβώς στη θέση που βρέθηκε. Στη συνέχεια εντοπίζονται και συλλέγονται τα πειστήρια: αποτυπώματα, ίχνη DNA, βιολογικό υλικό, ίνες, κινητά τηλέφωνα, όπλα, κάλυκες, έγγραφα ή οποιοδήποτε αντικείμενο μπορεί να συνδέεται με την υπόθεση.

Όπως εξηγεί στο Newsbomb η Ταξίαρχος Βασιλική Αθανασοπούλου, επικεφαλής της Διεύθυνσης Εγκληματολογικών Ερευνών, στην εγκληματολογική έρευνα δεν υπάρχει κάποιο αυστηρό εγχειρίδιο που να υποδεικνύει με απόλυτη βεβαιότητα ποια αντικείμενα θα αποδειχθούν κρίσιμα για την εξιχνίαση μιας υπόθεσης. Η εμπειρία των ερευνητών σκηνής εγκλήματος είναι εκείνη που πολλές φορές κάνει τη διαφορά. Είναι αυτή που τους οδηγεί να εστιάσουν σε ένα φαινομενικά ασήμαντο αντικείμενο, σε μια λεπτομέρεια που μπορεί να περάσει απαρατήρητη από τους υπόλοιπους. «Χρειάζεται λογική, παρατηρητικότητα και εμπειρία», αναφέρει, υπογραμμίζοντας ότι κάθε σκηνή εγκλήματος αποτελεί ένα διαφορετικό παζλ που καλούνται να συνθέσουν οι ειδικοί.

Και ίσως αυτή ακριβώς η προσέγγιση να περιγράφει καλύτερα τη φιλοσοφία της εγκληματολογικής επιστήμης. Δεν υπάρχουν ίδιες υποθέσεις. Δεν υπάρχουν πανομοιότυπες σκηνές εγκλήματος. Υπάρχουν μόνο ίχνη, στοιχεία και μικρές λεπτομέρειες που περιμένουν να αποκρυπτογραφηθούν. Κάποιες φορές η απάντηση βρίσκεται μπροστά στα μάτια των ερευνητών. Άλλες κρύβεται σε ένα αποτύπωμα, σε μια ίνα υφάσματος, σε ένα ψηφιακό αρχείο ή σε ένα αντικείμενο που αρχικά μοιάζει εντελώς ασήμαντο.

Τίποτα δεν θεωρείται ασήμαντο.

Κάθε εύρημα συσκευάζεται ξεχωριστά, σημαίνεται και καταγράφεται με απόλυτη ακρίβεια ώστε να διατηρηθεί η λεγόμενη «αλυσίδα φύλαξης», η διαδικασία που εξασφαλίζει ότι το πειστήριο θα παραμείνει αδιάβλητο μέχρι να παρουσιαστεί ενώπιον της Δικαιοσύνης.

Όταν ολοκληρωθεί η αυτοψία, τα πειστήρια μεταφέρονται στη Διεύθυνση Εγκληματολογικών Ερευνών.

Εκεί ξεκινά το δεύτερο και εξίσου κρίσιμο στάδιο.

Τα ευρήματα παραλαμβάνονται μέσω ειδικού συστήματος ασφαλείας και οδηγούνται σε ειδικούς χώρους φύλαξης. Από ένα εσωτερικό παράθυρο ασφαλείας περνούν στα εργαστήρια, όπου οι πραγματογνώμονες αναλαμβάνουν να τα «κάνουν να μιλήσουν».

Πρώτα απλώνονται σε ειδικούς πάγκους εργασίας. Ακολουθεί η προσεκτική καταγραφή και ο διαχωρισμός τους. Σε αρκετές περιπτώσεις η ανάλυση πραγματοποιείται πάνω σε απειροελάχιστες ποσότητες υλικού. Μια σταγόνα, μια τρίχα, ένα μικροσκοπικό ίχνος βιολογικού υλικού μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό.

Σε ειδικά διαμορφωμένους σκοτεινούς χώρους, οι επιστήμονες χρησιμοποιούν εξειδικευμένα χημικά υλικά και τεχνικές που απαιτούν απόλυτο έλεγχο του φωτισμού ώστε να αναδείξουν αποτυπώματα ή άλλα αόρατα ίχνη.

Είναι μια διαδικασία που απαιτεί υπομονή, ακρίβεια και απόλυτη προσήλωση στη λεπτομέρεια.

Ερωτηθείσα για τη σημασία του DNA και των ιχνών που συλλέγονται από μια σκηνή εγκλήματος, η Ταξίαρχος εξηγεί ότι «κανένα εύρημα δεν λειτουργεί από μόνο του. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, η έρευνα μοιάζει με παζλ, όπου ένα μόνο στοιχείο ενδέχεται να μην αρκεί για να οδηγήσει στη λύση της υπόθεσης. Ο συνδυασμός όμως των αποτελεσμάτων από διαφορετικά ευρήματα είναι εκείνος που δίνει κατεύθυνση στην προανακριτική αρχή και βοηθά στην εξέλιξη της έρευνας».

Το χτυπημένο από σφαίρα κινητό του Καραϊβάζ

Στους χώρους της Διεύθυνσης Εγκληματολογικών Ερευνών παρουσιάζονται πραγματικές υποθέσεις που αναδεικνύουν τη δύναμη της σύγχρονης εγκληματολογίας.

Ανάμεσα στα εκθέματα βρίσκεται και κατεστραμμένο κινητό τηλέφωνο που χτυπήθηκε από σφαίρα. Παρόμοιες συσκευές έχουν φτάσει στα εργαστήρια σε κατάσταση που για τον μέσο άνθρωπο μοιάζει μη αναστρέψιμη.

Κι όμως, οι ειδικοί συχνά καταφέρνουν να ανακτήσουν κρίσιμα δεδομένα.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του δημοσιογράφου Γιώργου Καραϊβάζ. Το κινητό του βρέθηκε κατεστραμμένο από πυροβολισμό και μεταφέρθηκε στα εγκληματολογικά εργαστήρια, όπου οι επιστήμονες επιχείρησαν να ανακτήσουν τα δεδομένα του προκειμένου να αντλήσουν πολύτιμες πληροφορίες για την έρευνα.

«Δεν θεωρούμε ποτέ ότι κάτι έχει χαθεί πριν το εξετάσουμε», εξηγούν στελέχη της υπηρεσίας.

Η ίδια λογική εφαρμόζεται σε κάθε ψηφιακό πειστήριο. Καμένα κινητά, σπασμένοι σκληροί δίσκοι, κατεστραμμένες κάρτες μνήμης συχνά αποδεικνύονται πολύ πιο «ομιλητικά» απ' όσο φαντάζεται κανείς.

Τα τρία στοιχεία που οδήγησαν στην εξιχνίαση της δολοφονίας της Καρολάιν Κράουτς

Η δολοφονία της Καρολάιν Κράουτς στα Γλυκά Νερά αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η επιστήμη και η λεπτομερής ανάλυση των πειστηρίων μπορούν να ανατρέψουν ακόμη και το αρχικό σενάριο μιας υπόθεσης. Σύμφωνα με τα στοιχεία που εξετάστηκαν από τις Αρχές, τρία ήταν τα ευρήματα που αποδείχθηκαν καθοριστικά για τη διαλεύκανση του εγκλήματος.

Το πρώτο αφορούσε τις κάρτες μνήμης από το σύστημα καμερών ασφαλείας της μεζονέτας, οι οποίες διαπιστώθηκε ότι είχαν αφαιρεθεί αρκετές ώρες πριν από τον χρόνο που περιγράφηκε αρχικά στις καταθέσεις. Το δεύτερο ήταν η δραστηριότητα που καταγράφηκε στο κινητό τηλέφωνο του συζύγου, σε χρονικό σημείο κατά το οποίο υποστήριζε ότι βρισκόταν ακινητοποιημένος από τους υποτιθέμενους δράστες. Το τρίτο και ίσως πιο αποκαλυπτικό στοιχείο προήλθε από το smartwatch που φορούσε η Καρολάιν, καθώς τα δεδομένα των καρδιακών παλμών κατέγραψαν με ακρίβεια τον χρόνο θανάτου της, ο οποίος δεν συμβάδιζε με το χρονοδιάγραμμα που είχε δοθεί στους ερευνητές.

Η διασταύρωση αυτών των τριών διαφορετικών πηγών πληροφορίας, των καμερών ασφαλείας, του κινητού τηλεφώνου και του smartwatch, δημιούργησε ένα αδιαμφισβήτητο ψηφιακό αποτύπωμα. Ένα παζλ που συναρμολογήθηκε κομμάτι-κομμάτι από τους ειδικούς των εγκληματολογικών εργαστηρίων και οδήγησε τελικά στην αποκάλυψη της αλήθειας πίσω από ένα έγκλημα που είχε συγκλονίσει το πανελλήνιο.

Η βόμβα στα Πατήσια και τα ίχνη που «μίλησαν»

Αντίστοιχα, σε υποθέσεις εκρήξεων και τρομοκρατικών ενεργειών, ακόμη και το παραμικρό θραύσμα από έναν εκρηκτικό μηχανισμό μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό για την πορεία της έρευνας. Ένα καλώδιο, ένα κομμάτι πυροσωλήνα, ένα ηλεκτρονικό εξάρτημα ή ακόμη και η ιδιαίτερη συνδεσμολογία ενός μηχανισμού μπορεί να οδηγήσει τους ειδικούς στην ταυτοποίηση των κατασκευαστών του ή στη σύνδεσή του με παλαιότερες υποθέσεις.

Αυτό ακριβώς αναδεικνύει και ένα από τα πιο ενδιαφέροντα εκθέματα του χώρου: Η προσομοίωση εκρηκτικού μηχανισμού που παραπέμπει σε πραγματική υπόθεση η οποία είχε συγκλονίσει την κοινή γνώμη.

Πρόκειται για την έκρηξη βόμβας που σημειώθηκε στα Πατήσια, έξω από κτίριο της Ελληνικής Εταιρείας Διοίκησης Επιχειρήσεων, στην οδό Ιακωβάτων. Σύμφωνα με τα στοιχεία της υπόθεσης, μια μητέρα αφγανικής καταγωγής περπατούσε μαζί με τα δύο παιδιά της όταν εντόπισαν ένα σακίδιο τοποθετημένο στην είσοδο του κτιρίου. Η κόρη της οικογένειας το αντιλήφθηκε πρώτη, όμως αδυνατούσε να το μετακινήσει και ζήτησε τη βοήθεια του 15χρονου αδελφού της. Τη στιγμή που εκείνος προσπάθησε να μεταφέρει το σακίδιο, ο εκρηκτικός μηχανισμός εξερράγη, με τραγικές συνέπειες.

Οι έρευνες που ακολούθησαν επικεντρώθηκαν στα ελάχιστα υπολείμματα που είχαν απομείνει από την έκρηξη. Οι ειδικοί των εγκληματολογικών εργαστηρίων συνέλεξαν και ανέλυσαν κάθε θραύσμα του μηχανισμού, εξετάζοντας τη σύσταση της εκρηκτικής ύλης, τα ηλεκτρονικά εξαρτήματα και τη συνδεσμολογία. Σύμφωνα με αστυνομικές πηγές της εποχής, η κατασκευή παρουσίαζε ομοιότητες με μηχανισμό που είχε εντοπιστεί το 2009 στο προξενείο της Χιλής στη Θεσσαλονίκη και αποδόθηκε στην οργάνωση «Συνωμοσία Πυρήνων της Φωτιάς».

Η πιπίλα της μικρής Άννυ «έλυσε» το έγκλημα

Κομβικό στοιχείο για τα εγκληματολογικά εργαστήρια στην υπόθεση της μικρής Άννυ αποτέλεσε η πιπίλα του παιδιού, η οποία χρησιμοποιήθηκε για την εξαγωγή γενετικού υλικού και τη σύγκρισή του με ίχνη αίματος που είχαν εντοπιστεί στο διαμέρισμα.

Όπως περιγράφηκε στη δίκη για τη δολοφονία της 4χρονης, ο χώρος είχε επιχειρηθεί να καθαριστεί, ωστόσο με τη χρήση ειδικών χημικών ουσιών αποκαλύφθηκαν ίχνη βιολογικού υλικού σε επιφάνειες του σπιτιού.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, το πειστήριο δεν είναι ποτέ μόνο ένα κομμάτι μέταλλο ή ένα θραύσμα πλαστικού. Είναι ένα κομμάτι της ιστορίας που οδήγησε στην έκρηξη και ενδεχομένως το «κλειδί» που θα οδηγήσει στην αποκάλυψη των υπευθύνων.

Κάθε πειστήριο κρύβει μια ιστορία. Και κάθε ιστορία περιμένει να αποκωδικοποιηθεί.

Η επιστήμη που δεν ενοχοποιεί μόνο – αλλά και αθωώνει

Το μεγαλύτερο ίσως μάθημα που αποκομίζει κανείς φεύγοντας από τη Διεύθυνση Εγκληματολογικών Ερευνών είναι ότι η εγκληματολογία δεν υπάρχει μόνο για να εντοπίζει ενόχους.

Υπάρχει και για να αθωώνει αθώους.

Ένα αποτύπωμα που δεν ταιριάζει. Ένα DNA που αποκλείει έναν ύποπτο. Ένα ψηφιακό στοιχείο που ανατρέπει μια κατάθεση. Όλα μπορούν να αλλάξουν την πορεία μιας έρευνας.

Πίσω από τα μικροσκόπια, τα εργαστήρια DNA, τα συστήματα ανάλυσης δεδομένων και τις φωτογραφικές μηχανές, υπάρχει μια κοινή αποστολή: η αναζήτηση της αλήθειας.

Και όπως διαπιστώσαμε στα άδυτα της ελληνικής εγκληματολογίας, πολλές φορές η αλήθεια κρύβεται στα πιο μικρά, σχεδόν αόρατα ίχνη.

Ο ρόλος της Διεύθυνσης Εγκληματολογικών Ερευνών

Η Ταξίαρχος Βασιλική Αθανασοπούλου, επικεφαλής της Διεύθυνσης Εγκληματολογικών Ερευνών, μιλώντας στο Newsbomb, σημειώνει ότι «κάθε περίπτωση είναι διαφορετική και τα συνεργεία της Διεύθυνσης είναι εκπαιδευμένα να ανταποκρίνονται ανάλογα με το είδος του εγκλήματος – διαφορετικά σε μια διάρρηξη, διαφορετικά σε μια ανθρωποκτονία και διαφορετικά σε κάθε άλλη εγκληματική ενέργεια». Όπως τονίζει, «η αξιολόγηση των ευρημάτων και η ερευνητική διαδικασία προσαρμόζονται κάθε φορά στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της υπόθεσης».

Αναφερόμενη στον νέο εκθεσιακό χώρο, εξηγεί ότι «η περιήγηση ξεκινά ήδη από τον εξωτερικό χώρο, όπου έχει διαμορφωθεί ένα χρονολόγιο με τους σημαντικότερους σταθμούς της ιστορίας της υπηρεσίας». Η ίδια επισημαίνει ότι «η Διεύθυνση Εγκληματολογικών Ερευνών συμπληρώνει περισσότερα από 100 χρόνια ζωής, με την πορεία της να ξεκινά το 1919 και να εξελίσσεται από ένα μικρογραφείο στα σύγχρονα εγκληματολογικά εργαστήρια του σήμερα».

Σύμφωνα με την ίδια, «ο επισκέπτης έρχεται αντιμέτωπος εξαρχής με μια προσομοίωση σκηνής εγκλήματος, σχεδιασμένη να αποτυπώνει την ένταση και τη βαρβαρότητα μιας πραγματικής υπόθεσης». Όπως εξηγεί, «στόχος είναι να γίνει σαφές ότι μια σκηνή εγκλήματος δεν είναι τηλεοπτικό προϊόν, αλλά ένας χώρος χαοτικός, γεμάτος ένταση και βιαιότητα». Για τον λόγο αυτό, όπως σημειώνει, «έχουν ενσωματωθεί στοιχεία που ενισχύουν την αίσθηση του πραγματικού συμβάντος και βοηθούν τον επισκέπτη να αντιληφθεί το μέγεθος της ευθύνης των ερευνητών».

Η Ταξίαρχος περιγράφει ότι «στη συνέχεια, ο εκθεσιακός χώρος παρουσιάζει τη μετάβαση από το χάος της σκηνής εγκλήματος στην τάξη των εργαστηρίων». Όπως λέει, «τα ίχνη και τα πειστήρια που συλλέγονται μεταφέρονται στα εγκληματολογικά εργαστήρια, όπου κάθε αντικείμενο οδηγείται στον αρμόδιο ειδικό, με στόχο τη συμβολή του στη διαλεύκανση της υπόθεσης».

Σε ερώτηση για το αν υπάρχουν υποθέσεις που ξεχωρίζουν, απαντά ότι «ύστερα από 26 χρόνια υπηρεσίας είναι δύσκολο να διαχωρίσει κάποια συγκεκριμένη υπόθεση». Όπως εξηγεί, «είτε πρόκειται για μια απάτη σε βάρος ηλικιωμένου είτε για μια σοβαρή εγκληματική ενέργεια, η προσέγγιση παραμένει η ίδια: με επαγγελματισμό, προσήλωση και αίσθημα δικαίου, με στόχο πάντα την ορθή απονομή της Δικαιοσύνης».

Η έκθεση, όπως αναφέρει, περιλαμβάνει και ειδική αναφορά στους ανθρώπους που θεμελίωσαν την ελληνική εγκληματολογία. «Έχει δοθεί ξεχωριστή θέση στους ιδρυτές της υπηρεσίας και ιδιαίτερα στον Χανς Γκρος, τον θεμελιωτή της σύγχρονης εγκληματολογικής επιστήμης», σημειώνει, προσθέτοντας ότι «πρόκειται για ένα σημείο με ιδιαίτερη συναισθηματική αξία για το προσωπικό της Διεύθυνσης, καθώς υπενθυμίζει τις βάσεις πάνω στις οποίες χτίστηκε η εξέλιξή της».

Αναφερόμενη στα εκθέματα, υπογραμμίζει ότι «δεν μπορεί να ξεχωρίσει κάποιο ως αγαπημένο, καθώς η επιλογή τους έγινε συλλογικά με τους συνεργάτες της». Παρατηρεί μάλιστα ότι «κάθε επισκέπτης εστιάζει σε διαφορετικά σημεία της έκθεσης, γεγονός που δείχνει πως δεν υπάρχει ένα έκθεμα που να κυριαρχεί στο ενδιαφέρον όλων».

Κλείνοντας, σημειώνει ότι ίσως αυτό που δεν έχει αποτυπωθεί πλήρως είναι το εύρος της δουλειάς της Διεύθυνσης Εγκληματολογικών Ερευνών. «Οι υποθέσεις στις οποίες έχει συμβάλει η υπηρεσία είναι τόσο πολλές που δεν χωρούν σε έναν μόνο τοίχο του εκθεσιακού χώρου», αναφέρει χαρακτηριστικά, κάτι που όπως λέει επισημαίνουν συχνά και οι επισκέπτες.

Διαβάστε επίσης

• Γαλλία: Σοκάρει η ιατροδικαστική για την 11χρονη Λιάνα - Βιάστηκε και βασανίστηκε πριν δολοφονηθεί
• Αίγιο: Αναζητείται και συνεργός για τη δολοφονία της 54χρονης και του γιου της
• Δολοφονία Δασκαλάκη: Το Δικαστικό Συμβούλιο αποφασίζει για τον 57χρονο κατηγορούμενο