Μυστήριο στο σπήλαιο Rising Star: Αρχαίες πρωτεΐνες αποκαλύπτουν χώρο ταφής γυναικών
Το μυστήριο με τα απολιθώματα στο σπήλαιο Ντιναλέντι
Snapshot
- Επιστήμονες ανέκτησαν για πρώτη φορά αρχαίες πρωτεΐνες από απολιθώματα του Homo naledi στο σπήλαιο Rising Star της Νότιας Αφρικής.
- Η απουσία της πρωτεΐνης Amelogenin-Y στα δείγματα υποδεικνύει ότι ο χώρος ταφής μπορεί να προοριζόταν αποκλειστικά για γυναίκες.
- Τα ευρήματα ενισχύουν την πιθανότητα ύπαρξης σύνθετων ταφικών τελετουργιών πριν από τον σύγχρονο άνθρωπο.
- Υπάρχει η εναλλακτική υπόθεση ότι η απουσία της πρωτεΐνης Amelogenin-Y μπορεί να οφείλεται σε γενετική μετάλλαξη ή απώλεια γονιδίων λόγω απομόνωσης.
- Η επιστήμη δεν έχει ακόμη καταλήξει αν τα ευρήματα αντανακλούν οργανωμένες κοινωνικές πρακτικές ή εξελικτικές γενετικές αλλαγές.
Στα βάθη της Νότιας Αφρικής, μέσα στο περίφημο σπήλαιο Rising Star, επιστήμονες κατέγραψαν ένα σημαντικό επιστημονικό επίτευγμα στον τομέα της παλαιοανθρωπολογίας. Για πρώτη φορά, ερευνητική ομάδα κατάφερε να ανακτήσει αρχαίες πρωτεΐνες από απολιθωμένα λείψανα του Homo naledi. Τα αποτελέσματα της πρωτοποριακής μελέτης, η οποία δημοσιεύθηκε στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό Cell, υποδεικνύουν ότι η συγκεκριμένη απομακρυσμένη και εξαιρετικά δυσπρόσιτη τοποθεσία ενδέχεται να αποτελούσε έναν αποκλειστικό χώρο ταφής γυναικών.
Το ενδεχόμενο αυτό γεννά νέα ερωτήματα για τις συνήθειες των μακρινών εξελικτικών συγγενών μας, καθώς θα μπορούσε να πρόκειται για τον αρχαιότερο γνωστό χώρο ταφής αποκλειστικά ενός φύλου από ανθρωπίδες διαφορετικούς από τον σύγχρονο άνθρωπο.
Ανάλυση του οδοντικού σμάλτου και απουσία ανδρικών δεικτών
Για να καταλήξουν σε αυτό το συμπέρασμα, διεθνής ομάδα ειδικών από το Πανεπιστήμιο του Γιορκ, το Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης και περισσότερα από δέκα ακόμη ερευνητικά ιδρύματα εφάρμοσε προηγμένες βιομοριακές τεχνικές.
Χρησιμοποιώντας μια ιδιαίτερα προσεκτική διαδικασία χάραξης με οξύ, οι επιστήμονες κατάφεραν να εξαγάγουν μικροσκοπικά πεπτίδια από το απολιθωμένο οδοντικό σμάλτο, χωρίς να προκαλέσουν ζημιά στα πολύτιμα ευρήματα. Η έρευνα επικεντρώθηκε σε 23 δόντια, τα οποία ανήκαν σε τουλάχιστον 20 διαφορετικά άτομα που εντοπίστηκαν στο σπήλαιο.
Βασικός στόχος ήταν να διαπιστωθεί εάν υπήρχε η πρωτεΐνη Amelogenin-Y, η οποία παράγεται από γονίδιο που βρίσκεται στο ανδρικό χρωμόσωμα Υ. Ωστόσο, προς έκπληξη των ερευνητών, κανένα από τα δείγματα που εξετάστηκαν δεν περιείχε το συγκεκριμένο μοριακό αποτύπωμα.
Οι επόμενοι εξειδικευμένοι έλεγχοι αμινοξέων, που πραγματοποιήθηκαν στα εργαστήρια του Πανεπιστημίου του Γιορκ, επιβεβαίωσαν ότι οι πρωτεΐνες που ανακτήθηκαν ήταν πράγματι αρχαίες και δεν προέρχονταν από σύγχρονη επιμόλυνση. Έτσι, οι επιστήμονες απέκλεισαν το ενδεχόμενο τα ευρήματα να οφείλονται σε μεταγενέστερη μόλυνση των δειγμάτων.
Το μυστήριο με τα απολιθώματα στο σπήλαιο Ντιναλέντι
Η εξαιρετική αυτή χημική ανακάλυψη ενδέχεται να δώσει επιτέλους απάντηση σε ένα ερώτημα που απασχολεί τους επιστήμονες εδώ και μία δεκαετία.
Από την ανακάλυψη του 2013, τα λείψανα ενηλίκων που ανασύρθηκαν από τον θάλαμο Ντιναλέντι παρουσίαζαν σχεδόν πλήρη απουσία των σωματικών και ανατομικών διαφορών που συνήθως διαχωρίζουν τα δύο φύλα σε αυτά τα αρχαία είδη ανθρωπίδων.
Ο Homo naledi, ο οποίος έζησε πριν από 335.000 έως 241.000 χρόνια, διέθετε έναν ιδιαίτερο συνδυασμό αρχαϊκών ανατομικών χαρακτηριστικών και γνωρισμάτων που παραπέμπουν περισσότερο στον σύγχρονο άνθρωπο.
Ωστόσο, τα λείψανα που εντοπίστηκαν στον συγκεκριμένο υπόγειο θάλαμο εμφάνιζαν αξιοσημείωτες ομοιότητες μεταξύ τους, χωρίς εμφανείς διαφορές που να υποδηλώνουν σεξουαλικό διμορφισμό.
Η μοριακή επιβεβαίωση του ενδεχομένου να πρόκειται για χώρο ταφής γυναικών θα μπορούσε να εξηγήσει την εντυπωσιακή ανατομική ομοιομορφία που έχουν καταγράψει μέχρι σήμερα οι επιστήμονες στα απολιθώματα της Νότιας Αφρικής.
Πολύπλοκες ταφικές τελετουργίες πριν από τον σύγχρονο άνθρωπο
Εάν η υπόθεση ενός χώρου ταφής αποκλειστικά για γυναίκες επιβεβαιωθεί από περαιτέρω έρευνες, τότε το γεγονός ότι ένας ολόκληρος υπόγειος θάλαμος ενδέχεται να προοριζόταν σκόπιμα για την ταφή τους θα υποδήλωνε την ύπαρξη εξαιρετικά σύνθετων ταφικών πρακτικών.
Ένα τέτοιο σενάριο ενισχύει την πιθανότητα οι συμβολικές συμπεριφορές και οι οργανωμένες τελετουργίες που σχετίζονται με τη μεταχείριση των νεκρών, οι οποίες για μεγάλο διάστημα θεωρούνταν αποκλειστικό χαρακτηριστικό του σύγχρονου ανθρώπου και ένδειξη της ανώτερης νοητικής του ικανότητας, να υπήρχαν ήδη σε ανθρωπίδες με πολύ μικρότερο εγκέφαλο.
Ο δρ. Μαρκ Ντίκινσον, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Γιορκ και βασικό μέλος της επιστημονικής ομάδας, υπογράμμισε πόσο συναρπαστικό είναι να αποκτούν οι επιστήμονες ένα παράθυρο όχι μόνο στη βιολογία των μακρινών προγόνων μας, αλλά κυρίως στον σύνθετο τρόπο με τον οποίο βίωναν τις κοινωνικές τους σχέσεις και αντιμετώπιζαν το τέλος της ζωής.
Το εναλλακτικό σενάριο της γενετικής μετάλλαξης και της απώλειας γονιδίων
Παρά τα ισχυρά μοριακά ευρήματα που ενισχύουν την υπόθεση ότι ο συγκεκριμένος χώρος προοριζόταν αποκλειστικά για γυναίκες, η ερευνητική ομάδα ζητά ιδιαίτερη προσοχή στην ερμηνεία των αποτελεσμάτων, καθώς υπάρχει και μια διαφορετική πιθανή εξήγηση.
Πρόκειται για μια εξίσου ενδιαφέρουσα γενετική υπόθεση, η οποία συνδέεται με τις ιδιαίτερες συνθήκες διαβίωσης και επιβίωσης αυτών των αρχαίων ανθρωπίδων.
Εάν η συγκεκριμένη ομάδα είχε ζήσει σε συνθήκες ακραίας απομόνωσης για αμέτρητες γενιές, το γονίδιο που ευθύνεται για την παραγωγή της πρωτεΐνης Amelogenin-Y θα μπορούσε να είχε υποστεί σοβαρή μετάλλαξη ή ακόμη και να είχε εξαφανιστεί από το γενετικό απόθεμα του μικρού αυτού πληθυσμού.
Σε αυτό το εναλλακτικό σενάριο, ορισμένα από τα άτομα που θάφτηκαν στα βάθη του σπηλαίου θα μπορούσαν να ήταν βιολογικά αρσενικά, παρά την πλήρη απουσία της συγκεκριμένης πρωτεΐνης που χρησιμοποιούν σήμερα οι επιστήμονες για την αναγνώρισή τους.
Προς το παρόν, η επιστήμη δεν μπορεί να αποφανθεί με απόλυτη βεβαιότητα εάν τα ευρήματα αποτελούν ένδειξη μιας σύνθετης και σκόπιμα οργανωμένης ταφικής πρακτικής ή εάν πρόκειται για μια εξαιρετικά σπάνια περίπτωση απώλειας ανδρικών γονιδίων στην πορεία της εξέλιξης, εξαιτίας της αναπαραγωγικής απομόνωσης.
