Γιατί η βροχή μπορεί να έχει μυρωδιά χώματος
Η μυρωδιά της βροχής γεννιέται πολύ πριν πέσει η πρώτη σταγόνα.
Η μυρωδιά χώματος, που συχνά συνοδεύει την πρώτη βροχή μετά από μια περίοδο ξηρασίας, έχει όνομα: πετριχώρ (petrichor): από τα συνθετικά πέτρα και ιχώρας, το χρυσό υγρό που κυλούσε στις φλέβες των αρχαίων Ελλήνων θεών αντί για αίμα. Τα συστατικά της προέρχονται από φυτά και μικροοργανισμούς που βρίσκονται στο έδαφος.
Η πετριχώρ είναι πιο γνωστή ως γαιοσμία. Όταν έρχεται η βροχή, βοηθά στην απελευθέρωση αυτών των ενώσεων στον αέρα, δημιουργώντας τη χαρακτηριστική μυρωδιά που ίσως αντιληφθείτε λίγες στιγμές μετά την πτώση των πρώτων σταγόνων.
Τι δίνει στη βροχή την μυρωδιά του χώματος;
Η γαιοσμία προκύπτει από ένα μείγμα φυσικών ενώσεων, στις οποίες περιλαμβάνονται φυτικά έλαια και μια ουσία με μυρωδιά χώματος, που ονομάζεται γεωσμίνη.
Ορισμένα φυτά απελευθερώνουν έλαια κατά τη διάρκεια ξηρών καιρικών συνθηκών. Αυτά μπορούν να συσσωρευτούν στο έδαφος και στις επιφάνειες των πετρωμάτων, συμβάλλοντας στην μυρωδιά που αργότερα αναδύεται όταν το έδαφος βραχεί.
Η γεωσμίνη παράγεται από μικροοργανισμούς, συμπεριλαμβανομένων βακτηρίων του εδάφους που ανήκουν στην ομάδα των στρεπτομυκήτων (Streptomyces). Προσδίδει μια ιδιαίτερα αναγνωρίσιμη «γήινη» νότα. Η ανθρώπινη όσφρηση μπορεί να εντοπίσει εξαιρετικά μικρές ποσότητες αυτής, επομένως αρκεί ελάχιστη ποσότητα στον αέρα για να γίνει αντιληπτή.
Πώς φτάνει η μυρωδιά από το έδαφος στην μύτη σας;
Η πρόσκρουση των σταγόνων της βροχής μπορεί να εκτινάξει μικροσκοπικά σταγονίδια στον αέρα, επιτρέποντας σε ουσίες που βρίσκονταν στο έδαφος να μεταφερθούν στην ατμόσφαιρα.
Μια μελέτη του 2015, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Communications, χρησιμοποίησε κάμερες υψηλής ταχύτητας, για να εξετάσει τι συμβαίνει όταν σταγόνες νερού προσκρούουν στο έδαφος ή σε άλλες πορώδεις επιφάνειες.
Καθώς μια σταγόνα απλώνεται πάνω στο έδαφος, μπορεί να εγκλωβίσει μικρές φυσαλίδες αέρα από κάτω της. Όταν αυτές οι φυσαλίδες διασπούν την επιφάνεια του νερού, δημιουργούν μικροσκοπικούς πίδακες, οι οποίοι διασπώνται σε ακόμη μικρότερα σταγονίδια. Αυτά τα αιωρούμενα σταγονίδια αποτελούν αερολύματα, δηλαδή σωματίδια ή σταγονίδια υγρού που αιωρούνται στον αέρα.
Η διαδικασία αυτή μοιάζει με την απελευθέρωση μικροσκοπικών σταγονιδίων όταν σκάνε οι φυσαλίδες από ένα ανθρακούχο ποτό. Σε εξωτερικούς χώρους, ο άνεμος μπορεί να μεταφέρει τα αερολύματα αυτά μακριά από το σημείο της πρόσκρουσης.
Τα πειράματα κατέδειξαν αυτόν τον φυσικό μηχανισμό μεταφοράς. Βοήθησαν να εξηγηθεί πώς η βροχή μπορεί να διασπείρει ουσίες που φέρουν οσμές, χωρίς ωστόσο να μετρούν το κάθε επιμέρους συστατικό που ευθύνεται για την μυρωδιά μιας πραγματικής βροχόπτωσης.
Γιατί η μυρωδιά είναι πιο έντονη μετά από περίοδο ξηρασίας;
Μια περίοδος ξηρασίας επιτρέπει σε ενώσεις φυτικής προέλευσης να συσσωρευτούν στις επιφάνειες, προτού η βροχή τις απελευθερώσει.
Αυτό εξηγεί εν μέρει γιατί τα πρωτοβρόχια του φθινοπώρου μετά από την παρατεταμένη ξηρή περίοδο του καλοκαιριού μπορεί να έχουν μια ιδιαίτερα αισθητή μυρωδιά. Το έδαφος είχε τον χρόνο να συγκεντρώσει ορισμένα από αυτά τα συστατικά, και η βροχή βοηθά στην μεταφορά τους στον αέρα.
Σημαντικό ρόλο παίζει επίσης η ένταση της βροχής. Στα εργαστηριακά πειράματα, συνθήκες πρόσκρουσης που αντιστοιχούσαν σε ασθενή ή μέτρια βροχή παρήγαγαν περισσότερα αερολύματα σε σχέση με συνθήκες που αντιστοιχούσαν σε ισχυρή βροχόπτωση. Οι ταχύτερες προσκρούσεις ενδέχεται να μην αφήνουν επαρκή χρόνο για τη διαδικασία που βασίζεται στον σχηματισμό φυσαλίδων.
Αυτό εξηγεί γιατί μια ελαφριά βροχή αναδύει μια πιο έντονη μυρωδιά χώματος. Η ένταση εξαρτάται επίσης από την επιφάνεια που βρέχεται και από το πόσο αποτελεσματικά απελευθερώνει σταγονίδια στον αέρα.
Συχνές Ερωτήσεις
Γιατί καμιά φορά μυρίζω τη βροχή πριν αρχίσει;
Η αύξηση της υγρασίας πριν από τη βροχή μπορεί να συμβάλει στην απελευθέρωση αρωματικών ενώσεων από το έδαφος και τα πετρώματα. Ο άνεμος μπορεί επίσης να μεταφέρει μυρωδιές από βροχή που πέφτει σε κοντινή απόσταση και απλά δεν έχει φτάσει ακόμα σε εσάς. Ωστόσο, το γεγονός ότι αντιλαμβάνεστε την μυρωδιά δεν αποτελεί αξιόπιστη ένδειξη για το πότε θα φτάσει η βροχή στο σημείο όπου βρίσκεστε ή πόσο ισχυρή θα είναι.
Γιατί τα παντζάρια και το βρεγμένο χώμα έχουν μερικές φορές παρόμοια μυρωδιά;
Και τα δύο περιέχουν γεωσμίνη. Η ένωση αυτή συμβάλλει στον «γήινο» χαρακτήρα της οσμής των παντζαριών, καθώς και στην μυρωδιά που συνδέεται με το υγρό έδαφος. Η αναγνώριση αυτής της ομοιότητας οφείλεται σε αυτό το κοινό χημικό συστατικό.
Συμπέρασμα
Την επόμενη φορά που η βροχή θα αναδείξει μια μυρωδιά χώματος, να θυμάστε ότι πρόκειται για μια αλληλεπίδραση μεταξύ του εδάφους, των μικροοργανισμών που ζουν σε αυτό και των σταγόνων της βροχής. Μια ελαφριά βροχή μετά από ξηρό καιρό μπορεί να καταστήσει αυτήν τη χημική διεργασία ιδιαίτερα εύκολα αντιληπτή.
Πηγές:
