Μισούσες τον πικρό καφέ και τώρα τον λατρεύεις; Η επιστήμη εξηγεί γιατί
Νέα δεδομένα για την αλλαγή των διατροφικών μας συνηθειών
Snapshot
- Η δυσάρεστη γεύση του σκέτου καφέ γίνεται αποδεκτή λόγω ενός μηχανισμού που μεταφέρει σήματα από το πεπτικό σύστημα στον εγκέφαλο και μεταβάλλει τις γευστικές προτιμήσεις.
- Η καθυστερημένη απελευθέρωση ντοπαμίνης, που ενεργοποιείται όταν η τροφή φτάνει στο έντερο, μαθαίνει τον εγκέφαλο να επιθυμεί συγκεκριμένες γεύσεις με την πάροδο του χρόνου.
- Πειράματα σε ποντίκια έδειξαν ότι η νευρική οδός που συνδέει το έντερο με τον εγκέφαλο είναι κρίσιμη για τη σύνδεση γεύσεων με θρεπτικά οφέλη και προτιμήσεις.
- Μελέτες σε ανθρώπους επιβεβαίωσαν έντονη αντίδραση στην αριστερή πλευρά του εγκεφάλου λόγω θρεπτικών συστατικών, αν και ο λόγος της ασυμμετρίας παραμένει άγνωστος.
- Η ανακάλυψη ανοίγει νέες προοπτικές για την τροποποίηση διατροφικών συνηθειών μέσω παρέμβασης στα εσωτερικά σήματα που διαμορφώνουν τις γευστικές προτιμήσεις.
Η πρώτη γουλιά σκέτου καφέ είναι μια εμπειρία που σχεδόν κανείς δεν ξεχνά, και σπάνια για θετικό λόγο. Η ξινή, έντονη και πικρή γεύση του είναι ακριβώς το είδος της γεύσης που ο εγκέφαλός μας είναι προγραμματισμένος να απορρίπτει, καθώς αντιλαμβάνεται την πικράδα ως πιθανό κίνδυνο.
Κι όμως, με την πάροδο του χρόνου, εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο αρχίζουν να εκτιμούν το ίδιο ρόφημα, περιμένοντας με ανυπομονησία να το απολαύσουν κάθε πρωί. Τι ακριβώς συμβαίνει στο σώμα μας και μετατρέπει μια δυσάρεστη αίσθηση σε ακατανίκητη επιθυμία; Ερευνητές του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στο Σαν Φρανσίσκο (UC San Francisco) φαίνεται πως βρήκαν επιτέλους την απάντηση σε αυτό το συναρπαστικό καθημερινό ερώτημα.
Το μυστικό κρύβεται σε έναν μηχανισμό επικοινωνίας που λειτουργεί αθόρυβα και μεταφέρει μηνύματα από τα βάθη του πεπτικού συστήματος μέχρι τον εγκέφαλο, μεταβάλλοντας μόνιμα τις γευστικές μας προτιμήσεις.
Η καθυστερημένη απελευθέρωση ντοπαμίνης που μας μαθαίνει να επιθυμούμε
Ο Ζάκαρι Νάιτ, καθηγητής Φυσιολογίας και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature, ηγήθηκε της ερευνητικής ομάδας που κατέληξε σε μια εντυπωσιακή ανακάλυψη. Οι επιστήμονες εντόπισαν μια οδό έκκρισης ντοπαμίνης που λειτουργεί πολύ πιο αργά σε σχέση με εκείνη που ενεργοποιείται αμέσως μόλις δούμε το αγαπημένο μας φαγητό.
Το εναλλακτικό αυτό σύστημα ενεργοποιείται όταν η τροφή φτάσει στο πεπτικό σύστημα. Εκεί, ειδικοί αισθητήρες ανιχνεύουν τα θρεπτικά συστατικά και στέλνουν πληροφορίες στον εγκέφαλο, προκαλώντας μια αντίδραση ντοπαμίνης που αναπτύσσεται σταδιακά μέσα σε αρκετά λεπτά. Αυτή ακριβώς η διαδικασία, η οποία πραγματοποιείται χωρίς να έχουμε συνείδηση του τι συμβαίνει, μας μαθαίνει να αγαπάμε συγκεκριμένες γεύσεις με την πάροδο του χρόνου.
Όταν ο οργανισμός συνδέει τη δυσάρεστη γεύση του σκέτου καφέ με τις διεγερτικές επιδράσεις της καφεΐνης, ο εγκέφαλός μας μαθαίνει σταδιακά να τον βρίσκει απολαυστικό.
Το πείραμα σε ποντίκια και οι επιβεβαιώσεις σε ανθρώπους
Για να κατανοήσουν πλήρως τον μηχανισμό, οι ερευνητές χορήγησαν θρεπτικά συστατικά απευθείας στο στομάχι μιας ομάδας ποντικών και παρακολούθησαν την εγκεφαλική τους δραστηριότητα. Διαπίστωσαν έντονη αντίδραση στην περιοχή της βασοπλάγιας μοίρας της πρόσθιας αμυγδαλής.
Όταν μπλόκαραν τη συγκεκριμένη νευρική οδό, τα ζώα έχασαν την ικανότητα να συνδέουν μια νέα γεύση με την πρόσληψη θερμίδων. Αντίθετα, όταν ενεργοποίησαν τεχνητά τις νευρικές ίνες της συγκεκριμένης περιοχής, τα ποντίκια ανέπτυξαν ισχυρή προτίμηση ακόμη και για γεύσεις χωρίς θερμιδική αξία.
Η πιο απρόσμενη ανακάλυψη προέκυψε όταν ειδικοί του Πανεπιστημίου Γέιλ ανέλυσαν δεδομένα από 13 άνδρες, ενώ ακολούθησε και δεύτερη μελέτη σε 38 ενήλικες. Σε όλες τις περιπτώσεις, τα θρεπτικά συστατικά προκαλούσαν αισθητά ισχυρότερη αντίδραση στην αριστερή πλευρά του εγκεφάλου σε σχέση με τη δεξιά. Ο λόγος αυτής της έντονης ασυμμετρίας παραμένει μυστήριο που οι επιστήμονες προσπαθούν να εξηγήσουν.
Νέα δεδομένα για την αλλαγή των διατροφικών μας συνηθειών
Η κατανόηση της διαδρομής που ακολουθούν τα διατροφικά σήματα από το έντερο μέχρι τον εγκέφαλο ανοίγει νέες δυνατότητες για το μέλλον της διατροφής και της ιατρικής. Μέχρι σήμερα, πολλές κλινικές προσεγγίσεις για την τροποποίηση της διατροφικής συμπεριφοράς επικεντρώνονταν στη μείωση της όρεξης ή στην ενίσχυση του αισθήματος κορεσμού μετά το γεύμα.
Ωστόσο, αυτός ο πρωτοφανής ανατομικός χάρτης υποδεικνύει ότι ενδέχεται να είναι εφικτή η άμεση παρέμβαση στη διαδικασία μέσω της οποίας διαμορφώνονται οι ατομικές γευστικές προτιμήσεις. Με την ειδική τροποποίηση αυτών των εσωτερικών σημάτων επικοινωνίας, ίσως στο μέλλον να μπορέσουμε να βοηθήσουμε τους ανθρώπους να αναπτύξουν προτίμηση για πιο υγιεινές γεύσεις.
Τελικά, όλα όσα απολαμβάνουμε να τρώμε μπορεί να εξαρτώνται από μια αθόρυβη, διαρκή βιολογική συνομιλία, η οποία συνεχίζεται ακόμη και αρκετή ώρα μετά την τελευταία μπουκιά.
