Γιατί τα κορίτσια έχουν περίοδο όλο και νωρίτερα; Τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς

Γράφει η Κατερίνα Αθανασίου

Είναι μια ερώτηση που απασχολεί πολλές μητέρες. Η πρώτη περίοδος, γνωστή ως εμμηναρχή, αποτελεί σημαντικό ορόσημο στην ανάπτυξη ενός κοριτσιού και, όταν εμφανίζεται νωρίτερα από ό,τι θυμούνται οι γονείς από τη δική τους εφηβεία, συχνά συνοδεύεται από απορίες και ανησυχία.

Τα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι σε αρκετούς πληθυσμούς η ηλικία της πρώτης περιόδου μετατοπίζεται προς μικρότερες ηλικίες. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε κορίτσι που αδιαθετεί νωρίς έχει κάποιο ορμονικό πρόβλημα. Η ηλικία της εμμηναρχής παρουσιάζει φυσιολογική διακύμανση και αξιολογείται πάντα στο πλαίσιο της συνολικής ανάπτυξης του παιδιού.

Τι δείχνουν οι έρευνες;

Μελέτη ερευνητών του Harvard, που δημοσιεύθηκε στο JAMA Network Open το 2024, ανέλυσε στοιχεία από 71.341 γυναίκες στις ΗΠΑ. Η μέση ηλικία της πρώτης περιόδου μειώθηκε από τα 12,5 έτη στις γυναίκες που γεννήθηκαν το 1950–1969 στα 11,9 έτη σε όσες γεννήθηκαν το 2000–2005. Παράλληλα, το ποσοστό όσων είχαν περίοδο πριν από τα 11 αυξήθηκε από 8,6% σε 15,5%.

Αντίστοιχα, μετα-ανάλυση 30 μελετών στο JAMA Pediatrics το 2020 έδειξε ότι η έναρξη ανάπτυξης του μαστού εμφανιζόταν σχεδόν τρεις μήνες νωρίτερα ανά δεκαετία, μεταξύ 1977 και 2013.

Είναι σημαντικό να διευκρινίσουμε ότι η έναρξη της ήβης και η πρώτη περίοδος είναι διαφορετικά στάδια. Η ανάπτυξη του μαστού αποτελεί συνήθως το πρώτο εμφανές σημάδι της ήβης, ενώ η εμμηναρχή ακολουθεί κατά μέσο όρο περίπου δύο χρόνια αργότερα.

Τι γνωρίζουμε για τα κορίτσια στην Ελλάδα;

Τα διαθέσιμα ελληνικά επιστημονικά δεδομένα τοποθετούν τη μέση ηλικία εμμηναρχής περίπου στα 12–12,3 έτη. Ειδικότερα, μελέτη σε 750 μαθήτριες από την Αθήνα, που δημοσιεύθηκε το 2008, κατέγραψε μέση ηλικία τα 12,29 έτη, ενώ νεότερη μελέτη, με δεδομένα από έφηβες που παρακολουθήθηκαν σε νοσοκομειακό κέντρο της Αθήνας, κατέγραψε διάμεση ηλικία τα 12 έτη. Τα ευρήματα αυτά ενδέχεται να υποδηλώνουν μια τάση για εμφάνιση της περιόδου σε μικρότερη ηλικία, ωστόσο δεν αρκούν για να επιβεβαιώσουν ότι υπάρχει σταθερή μείωση σε ολόκληρο τον ελληνικό πληθυσμό, καθώς δεν διαθέτουμε πρόσφατα, αντιπροσωπευτικά πανελλαδικά δεδομένα.

Γιατί μπορεί να εμφανίζεται νωρίτερα η περίοδος;

Δεν υπάρχει μία μόνο εξήγηση. Ο χρονισμός της ήβης επηρεάζεται από έναν συνδυασμό γενετικών, διατροφικών, περιβαλλοντικών και κοινωνικών παραγόντων.

Κληρονομικότητα: Η ηλικία εμμηναρχής της μητέρας συσχετίζεται με εκείνη της κόρης. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι δύο ηλικίες θα είναι ίδιες, αλλά αποτελεί χρήσιμη πληροφορία για την αξιολόγηση της ανάπτυξης.

Θρέψη και σύσταση σώματος: Η επαρκής ενεργειακή διαθεσιμότητα και η σύσταση του σώματος συμμετέχουν στη ρύθμιση της ήβης. Σε ορισμένες μελέτες, υψηλότερος δείκτης μάζας σώματος έχει συσχετιστεί με πρωιμότερη εμμηναρχή, χωρίς αυτό να εξηγεί όλες τις περιπτώσεις.

Περιβαλλοντικοί παράγοντες: Ερευνάται ο ρόλος ουσιών που μπορούν να επηρεάσουν το ορμονικό σύστημα, όπως ορισμένοι ενδοκρινικοί διαταράκτες, καθώς και η επίδραση του ψυχοκοινωνικού στρες.

Πότε χρειάζεται έλεγχος;

Η ανάπτυξη μαστού πριν από την ηλικία των 8 ετών χρειάζεται αξιολόγηση από παιδίατρο ή γυναικολόγο με εμπειρία στην εφηβική γυναικολογία.

Επίσης, αξιολόγηση χρειάζεται όταν:

Οι σωματικές αλλαγές εξελίσσονται πολύ γρήγορα.

Η ανάπτυξη του μαστού συνοδεύεται από απότομη επιτάχυνση της ανάπτυξης σε ύψος.

Εμφανίζεται κολπική αιμορραγία σε πολύ μικρή ηλικία ή χωρίς να έχουν προηγηθεί τα αναμενόμενα στάδια της ήβης.

Η εκτίμηση βασίζεται στην ηλικία του παιδιού, στο ιστορικό, στην καμπύλη ανάπτυξης και στη συνολική κλινική εικόνα. Ανάλογα με τα ευρήματα, μπορεί να χρειαστούν εξετάσεις αίματος ή απεικονιστικός έλεγχος. Δεν χρειάζεται κάθε κορίτσι με πρώιμη περίοδο να υποβληθεί σε εκτεταμένες εξετάσεις.

Πώς μπορούμε να στηρίξουμε την κόρη μας;

Η συζήτηση για την περίοδο καλό είναι να αρχίζει πριν εμφανιστεί, με απλές λέξεις και χωρίς αμηχανία. Είναι σημαντικό να εξηγούμε τι συμβαίνει στο σώμα, πώς χρησιμοποιούνται τα προϊόντα περιόδου και σε ποιον μπορεί να απευθυνθεί στο σχολείο αν χρειαστεί βοήθεια.

Κυρίως, χρειάζεται να θυμόμαστε ότι η σωματική ανάπτυξη δεν σημαίνει αντίστοιχη συναισθηματική ωριμότητα. Ένα κορίτσι που έχει περίοδο στα 10 παραμένει ένα παιδί 10 ετών. Χρειάζεται ενημέρωση, πρακτική υποστήριξη και χώρο να εκφράσει όσα αισθάνεται, χωρίς ντροπή και χωρίς την προσδοκία ότι ξαφνικά «μεγάλωσε».

Πρέπει να επισκεφθεί γυναικολόγο όταν εμφανιστεί η πρώτη περίοδος;

Μια συζήτηση με γυναικολόγο με εμπειρία στην εφηβική γυναικολογία μπορεί να είναι ιδιαίτερα βοηθητική, ακόμη και αν δεν υπάρχει κάποιο σύμπτωμα που να προκαλεί ανησυχία.

Η πρώτη επίσκεψη δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα γίνει γυναικολογική εξέταση. Μπορεί να είναι απλώς μια ευκαιρία για ενημέρωση, απαντήσεις σε ερωτήσεις και εξοικείωση με τον χώρο και τον γιατρό.

Στόχος είναι το κορίτσι να αισθάνεται ότι βρίσκεται σε ένα ασφαλές και υποστηρικτικό περιβάλλον, όπου μπορεί να μιλήσει ελεύθερα για το σώμα του, την περίοδο και ό,τι το απασχολεί, χωρίς φόβο, ντροπή ή πίεση. Η επίσκεψη μπορεί να γίνει με την παρουσία του γονέα ή, εφόσον το επιθυμεί, να υπάρξει και χρόνος για ιδιωτική συζήτηση με τον γιατρό.

Η δημιουργία μιας σχέσης εμπιστοσύνης από νωρίς μπορεί να βοηθήσει το κορίτσι να αντιμετωπίζει τη γυναικολογική φροντίδα ως φυσικό μέρος της φροντίδας της υγείας του.

Aikaterini Athanasiou, MD, MSc, PhDc Obstetrician-Gynecologist Fertility Specialist IVF ATHENS CENTER ivfathenscenter.gr