Μεταναστευτικό και Λιβύη: Ώρα η Ευρώπη να αναλάβει τις ευθύνες της

Κρήτη και Γαύδος βρίσκονται τις τελευταίες μέρες αντιμέτωπες με μια αυξανόμενη μεταναστευτική πίεση από τις ακτές της ανατολικής Λιβύης. Οι αφίξεις ανθρώπων που επιχειρούν να διασχίσουν τη Μεσόγειο με επισφαλή πλωτά μέσα αυξάνονται, ενώ οι ναυτικές τραγωδίες υπενθυμίζουν με τον πιο σκληρό τρόπο το ανθρώπινο κόστος της δράσης των κυκλωμάτων διακίνησης.

Εντός του 2026, σχεδόν 20.000 άνθρωποι έχουν επιχειρήσει να φτάσουν από την ανατολική Λιβύη έως την Κρήτη. Μόνο στις 20 Οκτωβρίου, οι ελληνικές αρχές κατέγραψαν 710 ανθρώπους που έφθασαν με 14 σκάφη. Ο ευρωπαϊκός Τύπος αναφέρει ότι αυτή η δίοδος, με αφετηρία το Τομπρούκ του Χαφτάρ, εξελίσσεται σε κύριο διάδρομο παράτυπης μετανάστευσης προς την Ευρώπη.

Ωστόσο, πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται ανθρώπινες ζωές, αλλά και μια πραγματικότητα που η Ευρώπη δεν δικαιούται πλέον να αντιμετωπίζει ως περιφερειακό πρόβλημα της Ελλάδας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει διαθέσει άνω των 220 εκατομμυρίων μέσω του Μηχανισμού Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας, ειδικά για την επέκταση της συνεργασίας στον τομέα της μετανάστευσης με την ανατολική Λιβύη. Επιπλέον, πριν από λίγες εβδομάδες η Πρόεδρος της Κομισιόν ανακοίνωσε πρόσθετη χρηματοδότηση ύψους 25 εκατομμυρίων ευρώ, που προορίζεται να στηρίξει δράσεις διαχείρισης των συνόρων, έρευνας και διάσωσης, καθώς και καταπολέμησης της παράνομης διακίνησης ανθρώπων στην ανατολική Λιβύη. Υποτίθεται ότι τα χρήματα αυτά δεν δίνονται σαν «μποναμάς» προς τον Χαφτάρ αλλά για να εκπαιδεύσει καλύτερα την ακτοφυλακή, να οργανώσει δομές προστασίας και φιλοξενίας στην επικράτεια που ελέγχει και να ενισχύσει τις πολιτικές οικονομικής ένταξης.

Παρ’ όλ’ αυτά, η συνεχιζόμενη δράση των δικτύων διακινητών και η αυξανόμενη πίεση προς την Κρήτη γεννούν εύλογα ερωτήματα για την αποτελεσματικότητα αυτής της πολιτικής, την αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων και την τήρηση των συμφωνημένων υποχρεώσεων. Το κρίσιμο ερώτημα είναι: τι αποδίδει στην πράξη η ευρωπαϊκή πολιτική συνεργασίας με τη Λιβύη; Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο στην τελευταία έκθεσή του, το 2024, είχε παρατηρήσει το έλλειμα σαφούς στοχοθέτησης των κονδυλίων από τη λιβυκή πλευρά και ως εκ τούτου την αναποτελεσματική αντιμετώπιση των προκλήσεων. Στην Ελλάδα γνωρίζουμε από πρώτο χέρι ότι το πρόβλημα παραμένει και διογκώνεται.

Επομένως, δεν αρκεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ανακοινώνει χρηματοδοτήσεις και να επικαλείται συμφωνίες συνεργασίας. Οφείλει να γνωρίζει ποιος διαχειρίζεται τους ευρωπαϊκούς πόρους, με ποια κριτήρια, υπό ποιους ελέγχους και με ποια μετρήσιμα αποτελέσματα. Οφείλει δε να διασφαλίζει ότι η συνεργασία με τις λιβυκές αρχές δεν αποσυνδέεται από τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Στις 10 Νοέμβρη 2026 προχώρησα σε γραπτή ερώτηση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ζητώντας συγκεκριμένες απαντήσεις και όχι γενικές διαβεβαιώσεις. Ζητώ να διευκρινιστεί με ποιες ενέργειες η Επιτροπή θα επιτύχει οι λιβυκές αρχές να τηρούν τις δεσμεύσεις τους, να συνεργάζονται αποτελεσματικά στην αντιμετώπιση των δικτύων διακίνησης και να εκπληρώνουν τις διεθνείς υποχρεώσεις τους. Είναι ακόμα απαραίτητη η συνολική αξιολόγηση της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης προς τη Λιβύη, ο έλεγχος της αποτελεσματικότητάς της και συγκεκριμένες εγγυήσεις για τη σύνδεση της περαιτέρω συνεργασίας με τον σεβασμό του διεθνούς δικαίου.

Η Ελλάδα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αφηρημένα ως γεωγραφικός χώρος. Η πολιτική των Βρυξελλών πρέπει να συνοδεύεται από επαρκή έλεγχο και λογοδοσία. Η προστασία των συνόρων, η καταπολέμηση των κυκλωμάτων διακίνησης και η διάσωση ανθρώπινων ζωών είναι αλληλένδετες υποχρεώσεις και η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη οφείλει να αντιδρά όταν κράτη πρώτης γραμμής, όπως η χώρα μας, επωμίζονται δυσανάλογο βάρος.

Με απλά λόγια, η Ευρώπη οφείλει να αναλάβει τις ευθύνες της: να ελέγξει πού πηγαίνουν τα χρήματα των Ευρωπαίων φορολογουμένων, να απαιτήσει την τήρηση των δεσμεύσεων από τη Λιβύη και να αναθεωρήσει μια μεταναστευτική πολιτική που δεν βασίζεται στην αναλογική κατανομή εντός της ΕΕ και καταδικάζει συγκεκριμένες χώρες σε αποθήκες ψυχών. Και η Λιβύη αποτελεί σήμερα το πιο χαρακτηριστικό αντιπαράδειγμα.

*Ο Νικόλας Φαραντούρης είναι ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ, καθηγητής Ευρωπαϊκού Δικαίου του Πανεπιστημίου Πειραιώς, κάτοχος της Ευρωπαϊκής Έδρας Jean Monnet.