ΕΦΚΑ: Το σκοτεινό προφίλ του ηλικιωμένου δράστη και η έκρηξη που γεννήθηκε από την «οργή»
Η σοκαριστική υπόθεση με τον 89χρονο δράστη που επιτέθηκε πυροβολώντας στα γραφεία του ΕΦΚΑ και στο Πρωτοδικείο, προκάλεσε αίσθηση σε όλη τη χώρα λόγω της έντασης και της πρωτοφανούς βίας της πράξης. Ταυτοχρονα, επαναφέρει στο προσκήνιο το ερώτημα: τι μπορεί να οδηγήσει έναν άνθρωπο προχωρημένης ηλικίας σε ένα τέτοιο ξέσπασμα; Το περιστατικό, που ξεφεύγει από τα συνήθη δεδομένα της ελληνικής πραγματικότητας, δεν αντιμετωπίζεται ως μια «τυπική» εγκληματική ενέργεια, αλλά ως μια ιδιαίτερη και σύνθετη περίπτωση που απαιτεί βαθύτερη ανάλυση.
Μιλώντας στο Newsbomb, η Δρ Εγκληματολογίας Μαρία Αγγελή επιχειρεί να σκιαγραφήσει όχι μόνο το προφίλ του δράστη, αλλά κυρίως το φαινόμενο πίσω από την πράξη. Όπως εξηγεί, πρόκειται για μια ακραία εκδήλωση συσσωρευμένης δυσαρέσκειας, όπου κυριαρχούν έντονα συναισθήματα αδικίας, ματαίωσης και καχυποψίας απέναντι στους θεσμούς. Σε αυτό το πλαίσιο, το προσωπικό βίωμα φαίνεται να μετατρέπεται σε βίαιη ενέργεια, ξεφεύγοντας από τα όρια της συνηθισμένης εγκληματικότητας.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στο μανιφέστο που απέστειλε ο δράστης, το οποίο –σύμφωνα με την ίδια– δεν αποτελεί απλώς μια εξήγηση, αλλά μια συνειδητή προσπάθεια να δικαιολογήσει τη βία. Μέσα από το κείμενο, αναδύεται μια αφήγηση όπου ο ίδιος παρουσιάζεται ως «θύμα», αποδίδοντας ευθύνες σε τρίτους, στοιχείο που παραπέμπει σε προμελέτη και όχι σε μια στιγμιαία αντίδραση.
Την ίδια ώρα, η συμμετοχή του στα κοινά και σε διαδηλώσεις δείχνει έναν ενεργό και πολιτικοποιημένο άνθρωπο, χωρίς αυτό να σημαίνει αυτομάτως επικινδυνότητα. Ωστόσο, όπως επισημαίνει η Μαρία Αγγελή, όταν τέτοιες δραστηριότητες συνοδεύονται από έντονη ταύτιση με αισθήματα αδικίας, μπορεί να ενισχύσουν πιο ακραίες αντιλήψεις. Σε κάθε περίπτωση, υπογραμμίζει ότι πρόκειται για μεμονωμένο περιστατικό, το οποίο δεν μπορεί να γενικευτεί, ενώ η πρόβλεψη τέτοιων πράξεων παραμένει εξαιρετικά δύσκολη ακόμη και για τους ειδικούς.
Διαβάστε τη συνέντευξη:
Newsbomb: Πώς θα σκιαγραφούσατε το προφίλ του 89χρονου; Ποιος άνθρωπος και σε ποια κατάσταση φτάνει σε μια τέτοια πράξη;
Μαρία Αγγελή: Έχουμε δει και στο παρελθόν περιστατικά παραβατικής και αποκλίνουσας συμπεριφοράς απέναντι στο κρατικό σύστημα, ωστόσο σε αυτόν τον βαθμό έντασης και βίας πρόκειται για κάτι εξαιρετικά σπάνιο για τον ελλαδικό χώρο. Για τον λόγο αυτό, η σκιαγράφηση δεν μπορεί να αφορά αποκλειστικά το πρόσωπο, αλλά κυρίως το φαινόμενο.
Ως Εγκληματολόγος και Κοινωνιολόγος με εξειδίκευση στην Εγκληματολογική Ψυχολογία, θα έλεγα ότι πρόκειται για μια ακραία εκδήλωση συσσωρευμένης δυσαρέσκειας, όπου το άτομο βιώνει έντονα συναισθήματα αδικίας, ματαίωσης και πιθανώς καχυποψίας απέναντι σε θεσμούς. Δεν έχουμε να κάνουμε με μια τυπική μορφή εγκληματικότητας, αλλά με μια ιδιαίτερη περίπτωση όπου το προσωπικό βίωμα μετατρέπεται σε βίαιη πράξη.
Όμως πολλές φορές παρατηρούμε μίμηση στη κοινωνία απαιτεί μεγάλη προσοχή λοιπόν., στα μέτρα που θα ληφθούν για μια ασφαλή κοινωνία προς αποφυγήν πανομοιότυπων περιστατικών και να μην υπάρξουν θύματα που ενδεχομένως μπορεί τυχαία να παρευρίσκονται στην τοποθεσία!
Τι προκύπτει από το μανιφέστο που έστειλε στις εφημερίδες; Τι αποκαλύπτει για το ποιόν του αλλά και το έγκλημα;
Το μανιφέστο αποτελεί βασικό στοιχείο κατανόησης της πράξης. Δεν είναι απλώς μια εξήγηση, αλλά μια προσπάθεια νομιμοποίησης της βίας. Στη διεθνή βιβλιογραφία τέτοιες περιπτώσεις εντάσσονται στον όρο grievance-fueled violence, δηλαδή βία που πηγάζει από ένα έντονο και εδραιωμένο αίσθημα αδικίας. Μέσα από το κείμενο διαφαίνεται μια δομημένη αφήγηση, όπου ο δράστης παρουσιάζει τον εαυτό του ως θύμα, αποδίδοντας ευθύνες σε συγκεκριμένους «άλλους». Αυτό υποδηλώνει προμελέτη και όχι μια αυθόρμητη αντίδραση.
Η ενεργή συμμετοχή του στα κοινά και σε διαδηλώσεις δείχνει κάτι;
Η συμμετοχή σε διαδηλώσεις δείχνει έναν άνθρωπο πολιτικοποιημένο και ενεργό κοινωνικά. Ωστόσο, αυτό από μόνο του δεν αποτελεί ένδειξη επικινδυνότητας. Εκείνο που έχει σημασία είναι αν αυτή η δραστηριότητα συνοδεύεται από έντονη προσωπική ταύτιση με αισθήματα αδικίας και σύγκρουσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η συνεχής ενασχόληση με τέτοιες αφηγήσεις μπορεί να ενισχύσει μια πιο απόλυτη και ακραία αντίληψη της πραγματικότητας.
Πρόκειται για ένα φαινόμενο που πρέπει να μας ανησυχεί ευρύτερα ως κοινωνία; Και τελικά, μπορεί να υπάρξει «πρόβλεψη» για τέτοια φαινόμενα;
Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι πρόκειται για ένα μεμονωμένο περιστατικό, το οποίο δεν μπορεί να γενικευτεί. Αντίστοιχα περιστατικά παρατηρούνται συχνότερα στο εξωτερικό και δεν συνιστούν τον κανόνα, αλλά την εξαίρεση. Δεν έχουμε να κάνουμε με ένα ευρύ κοινωνικό φαινόμενο που χαρακτηρίζει την ελληνική κοινωνία.
Η πραγματικότητα όμως είναι ότι καμία κοινωνία δεν μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια ποιος άνθρωπος θα φτάσει σε μια τέτοια πράξη. Η μετάβαση από τη σκέψη στη βία είναι πολυπαραγοντική και συχνά μη ορατή εγκαίρως. Για τον λόγο αυτό, τέτοιες περιπτώσεις δεν μπορούν να προληφθούν πάντα με απόλυτη βεβαιότητα, παρά μόνο να προσεγγιστούν μέσα από τη μελέτη και την κατανόηση παρόμοιων περιστατικών.
