Ο Θοδωρής Τσιμπίδης για μέδουσες, νέα θαλάσσια είδη και κλιματική αλλαγή στις ελληνικές θάλασσες
Ο Θοδωρής Τσιμπίδης, Διευθυντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιας Προστασίας «Αρχιπέλαγος», μίλησε στο Newsbomb σχετικά με τις μέδουσες, τα νέα είδη που καταγράφονται στις ελληνικές θάλασσες και το πώς η κλιματική αλλαγή επηρεάζει το θαλάσσιο οικοσύστημα. Παράλληλα, τόνισε πως ο φόβος απέναντι στη θάλασσα προέρχεται κυρίως από την έλλειψη γνώσης και ενημέρωσης.
«Καταγράψαμε τρία νέα είδη μέσα σε μία ημέρα»
Ο κ. Τσιμπίδης ανέφερε πως οι ερευνητές του Ινστιτούτου κατέγραψαν πρόσφατα τρία νέα είδη θαλάσσιων οργανισμών, ανάμεσά τους και το λεοντόψαρο, για το οποίο βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη σχετική έρευνα.
«Πρώτα απ’ όλα έχουμε τα εισβολικά καινούργια είδη. Μόνο χθες καταγράψαμε τρία νέα είδη. Είναι σημαντικό να υπάρχει εικόνα και ενημέρωση για αυτά τα περιστατικά.
Έχουμε ήδη από βράχια και παράκτιες περιοχές νέα ψάρια και οργανισμούς. Για το λεοντόψαρο, μάλιστα, κάνουμε πιο προχωρημένη έρευνα».
Ο ίδιος σημείωσε πως οι αλλαγές στο θαλάσσιο περιβάλλον είναι πλέον εμφανείς και ενδέχεται να βλέπουμε όλο και συχνότερα είδη που μέχρι πρόσφατα δεν υπήρχαν στις ελληνικές θάλασσες.
Pelagia noctiluca (μωβ μέδουσα)
Μέγεθος: 6–10 εκ.
Σχήμα: καμπάνα με κυματοειδείς άκρες
Χρώμα: ροζ-μωβ με ρίγες, 8 λεπτά και 4 πιο παχιά πλοκάμια
Επικινδυνότητα: επώδυνο τσίμπημα, όχι επικίνδυνο για τον άνθρωπο
Διάρκεια ζωής: περίπου 2–6 μήνες
«Οι θάλασσες αλλάζουν. Σε λίγο θα βλέπουμε πράγματα που δεν γνωρίζουμε καν και αυτό φυσικά προκαλεί πανικό στον κόσμο, επειδή δεν υπάρχει ενημέρωση και γνώση».
«Για τις μέδουσες δεν έχει αλλάξει κάτι δραματικά»
Αναφερόμενος στις μέδουσες, ο κ. Τσιμπίδης ξεκαθάρισε πως η παρουσία τους δεν αποτελεί νέο φαινόμενο, αλλά ότι έχει αλλάξει κυρίως ο τρόπος με τον οποίο μεταδίδονται οι πληροφορίες και ο φόβος που δημιουργείται γύρω από αυτές.
«Σε σχέση με τις μέδουσες δεν έχει αλλάξει κάτι δραματικά. Αυτό είναι ξεκάθαρο. Πολλές φορές ακούγονται υπερβολές χωρίς επιστημονική βάση.
Aurelia aurita (φεγγαρόψαρο / μέδουσα-σελήνη)
Μέγεθος: 5–40 εκ.
Σχήμα: επίπεδη, διαφανής ομπρέλα με ακτινική συμμετρία
Χαρακτηριστικό: 4 μωβ δαχτυλίδια στις γονάδες
Πλοκάμια: πολλά μικρά στην άκρη + 4 μακριά γύρω από το στόμα
Επικινδυνότητα: ακίνδυνη, μη ενοχλητικό τσίμπημα
Αυτό που έχει αλλάξει είναι ο τρόπος που μεταφέρουμε τις ειδήσεις και κυρίως η ψυχολογία μας. Ο κόσμος επηρεάζεται πολύ εύκολα και φοβάται περισσότερο απ’ όσο πρέπει».
«Οι μέδουσες είναι πελαγικά είδη - δεν θέλουν να βρίσκονται στις παραλίες»
Ο διευθυντής του Ινστιτούτου εξήγησε πως οι μέδουσες μετακινούνται κυρίως μέσω των θαλάσσιων ρευμάτων και δεν επιλέγουν να βρίσκονται κοντά στις ακτές.
«Οι μέδουσες είναι πελαγικά είδη. Ακόμη και η πιο γνωστή μέδουσα λέγεται “Πελάγια”, δηλαδή ανήκει στο πέλαγος και όχι στην παραλία.
Τα ζώα αυτά επηρεάζονται από τα θαλάσσια ρεύματα. Εκεί που έχουν αλλάξει κάπως τα πράγματα είναι στις καιρικές συνθήκες και στη θερμοκρασία, κάτι που συνδέεται με την κλιματική αλλαγή.
Physalia physalis (πορτογαλική καραβέλα)
Μέγεθος: σώμα έως 2 μ., πλοκάμια έως 50 μ.
Σχήμα: αποικία οργανισμών με πλωτήρα στην επιφάνεια Είδος: δεν είναι μέδουσα, αλλά σιφωνοφόρο
Χαρακτηριστικό: χαρακτηριστικός πλωτήρας που επιπλέει στη θάλασσα
Επικινδυνότητα: πολύ επώδυνο τσίμπημα με έντονα σημάδια στο δέρμα· μπορεί να προκαλέσει σοβαρά συμπτώματα σε ευαίσθητα άτομα (π.χ. αλλεργική αντίδραση, δυσκολία αναπνοής)
Η μέδουσα κινείται κυρίως κάθετα και χρησιμοποιεί τα ρεύματα για να μετακινείται. Έτσι, κάποιες φορές καταλήγει κοντά στις παραλίες. Όμως αυτό δεν είναι το φυσικό της περιβάλλον. Αν παραμείνει κοντά στη στεριά και στην άμμο, τελικά θα πεθάνει».
«Η κλιματική αλλαγή επηρεάζει τα ρεύματα και το θαλάσσιο περιβάλλον»
Ο κ. Τσιμπίδης τόνισε πως οι αλλαγές στη θερμοκρασία και στα θαλάσσια ρεύματα σχετίζονται άμεσα με την κλιματική αλλαγή.
«Βλέπουμε όλη την Ευρώπη να βιώνει ακραίες θερμοκρασίες. Εκεί φαίνεται καθαρά η κλιματική αλλαγή.
Αυτό που πιθανότατα αλλάζει είναι η ταχύτητα και η κατεύθυνση των θαλάσσιων ρευμάτων. Οι ελληνικές θάλασσες εξακολουθούν να έχουν ιδιαίτερες γεωμορφολογικές συνθήκες που τις κρατούν πιο υγιείς, όμως οι αλλαγές υπάρχουν και επηρεάζουν τα θαλάσσια είδη».
Olindias formosa
Μέγεθος: περίπου 15 εκ.Σχήμα: ημιδιαφανής με ριγέ, αδιαφανείς ζώνες
Πλοκάμια: φωτεινά, μαζεύονται πάνω στο σώμα όταν δεν χρησιμοποιούνται
Επικινδυνότητα: ελαφρύ έως μέτριο τσίμπημα, συνήθως όχι επικίνδυνοΔιάρκεια ζωής: περίπου 4–6 μήνες
«Ο κόσμος δεν πρέπει να φοβάται τις μέδουσες»
Ο ίδιος υπογράμμισε πως οι λουόμενοι δεν πρέπει να πανικοβάλλονται όταν εμφανίζονται μέδουσες σε μία παραλία, καθώς συνήθως πρόκειται για προσωρινό φαινόμενο.
«Θα έλεγα στον κόσμο να μη φοβάται. Μπορεί μία μέρα να υπάρχουν μέδουσες σε μία παραλία και την επόμενη να μην υπάρχουν καθόλου.
Οι μέδουσες δεν μπορούν να μείνουν πολλές ημέρες κοντά στη στεριά, γιατί έρχονται σε επαφή με την άμμο και πεθαίνουν».
Cotylorhiza tuberculata (σαλούφα / μέδουσα-αυγό τηγανητό)
Μέγεθος: έως 40 εκ.
Σχήμα: επίπεδη ομπρέλα με χαρακτηριστική προεξοχή στο κέντρο
Χαρακτηριστικό: μικροί βραχίονες και κοντά πλοκάμια (5–10 mm)
Επικινδυνότητα: ήπιο τσίμπημα, γενικά μη ενοχλητικό (προσοχή σε αλλεργικά άτομα)
«Η μάσκα βοηθά να φύγει ο φόβος της θάλασσας»
Ο κ. Τσιμπίδης εξήγησε πως ο φόβος προέρχεται κυρίως από το άγνωστο και πρότεινε στους λουόμενους να χρησιμοποιούν μάσκα θαλάσσης, ώστε να εξοικειώνονται με το υποθαλάσσιο περιβάλλον.
«Ο άνθρωπος φοβάται όταν δεν βλέπει τι υπάρχει κάτω από το νερό. Όταν βάζεις μάσκα, παύει να είναι άγνωστο το περιβάλλον κάτω από τα πόδια σου.
Θα έλεγα σε όλους να πάρουν μία καλή μάσκα σιλικόνης. Έτσι θα φύγει ο φόβος και θα αρχίσουν να απολαμβάνουν πραγματικά τον βυθό και τη θάλασσα».
«Δεν είναι όλες οι μέδουσες επικίνδυνες»
Ο διευθυντής του Ινστιτούτου σημείωσε πως υπάρχουν πολλά διαφορετικά είδη μεδουσών και ότι μόνο δύο από αυτά προκαλούν συνήθως έντονη ενόχληση στον άνθρωπο.
«Δεν είναι μία μόνο μέδουσα, υπάρχουν πολλά διαφορετικά είδη. Από αυτά, ουσιαστικά δύο είναι εκείνα που αλληλεπιδρούν πιο έντονα με τον άνθρωπο και προκαλούν τσούξιμο.
Chrysaora hysoscella (μέδουσα της πυξίδας)
Μέγεθος: έως 30 εκ.Σχήμα: καμπάνα σαν μικρό πιάτο με λοβούς γύρω από την άκρη
Χαρακτηριστικό: καφέ στίγματα και ακτινωτός σχεδιασμόςΠλοκάμια: 24 πλοκάμια σε ομάδες των τριώνΧρώμα: κιτρινωπό-λευκό με καφέ σημάδια
Επικινδυνότητα: επώδυνο τσίμπημα με αίσθημα καύσου, αντίστοιχο της μωβ μέδουσας
Συνήθως: εμφανίζεται σε ρηχά νερά
Δεν μου αρέσει η λέξη “επικίνδυνη”, γιατί οι περισσότερες μέδουσες δεν είναι πραγματικά επικίνδυνες».
«Υπάρχει έλλειψη γνώσης και δημιουργείται πανικός χωρίς λόγο»
Κλείνοντας, ο κ. Τσιμπίδης περιέγραψε περιστατικό στο οποίο λουόμενοι πανικοβλήθηκαν χωρίς λόγο εξαιτίας μιας ακίνδυνης μέδουσας.
«Πρόσφατα χρειάστηκε να εξηγήσω σε λουόμενους ότι μία συγκεκριμένη μέδουσα δεν ήταν επικίνδυνη. Υπήρξε πανικός χωρίς λόγο, επειδή ο κόσμος δεν γνώριζε τι έβλεπε.
Υπάρχει έλλειψη γνώσης και ενημέρωσης. Γι’ αυτό χρειάζεται ψυχραιμία και σωστή πληροφόρηση».
Τι πρέπει να κάνουν οι λουόμενοι σε περίπτωση τσιμπήματος
Σε περίπτωση που κάποιος λουόμενος τσιμπηθεί από μέδουσα, πρέπει να ακολουθήσει τα εξής βήματα:
- Απομακρυνθείτε από το νερό: Αμέσως μετά το τσίμπημα, βγείτε από τη θάλασσα για να αποφύγετε περαιτέρω επαφή.
- Ξεπλύνετε την περιοχή με θαλασσινό νερό: Μην χρησιμοποιείτε γλυκό νερό, καθώς μπορεί να επιδεινώσει την αντίδραση.
- Αφαιρέστε τα υπολείμματα των πλοκαμιών: Χρησιμοποιήστε μια πιστωτική κάρτα ή άλλο επίπεδο αντικείμενο για να ξύσετε απαλά τα υπολείμματα.
- Εφαρμόστε κρύα επιθέματα: Για να μειώσετε τον πόνο και το πρήξιμο, χρησιμοποιήστε πάγο τυλιγμένο σε πετσέτα.
- Χρησιμοποιήστε αντιαλλεργικές κρέμες: Αν υπάρχει διαθέσιμη, εφαρμόστε μια κρέμα με αντιισταμινικά για να μειώσετε τον κνησμό και τον πόνο.
- Αναζητήστε ιατρική βοήθεια: Αν ο πόνος είναι σοβαρός ή αν παρουσιαστούν σημάδια αλλεργικής αντίδρασης (όπως δύσπνοια ή πρήξιμο), καλέστε άμεσα ιατρική βοήθεια.
Σετ Πρώτων Βοηθειών για την παραλία
Καλό είναι να έχουμε τα παρακάτω μαζί μας στην παραλία για να μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε το τσίμπημα μέδουσας:
- Μια πλαστική κάρτα (π.χ. παλιά πιστωτική)
- Ένα τσιμπιδάκι
- Ένα κυπελάκι (π.χ. ουροσυλέκτης)
- Λίγη μαγειρική σόδα (χρήση σε αναλογία 1:1 με θαλασσινό νερό)
- Αντισταμινικό χάπι
- Κάποια κορτιζονούχο κρέμα
Χάρτης: Πού κολυμπούν μέδουσες στα ελληνικά νερά
Σχεδόν όλα τα είδη μεδουσών απαντώνται στα βαθιά νερά και μακριά από τις παραλίες. Αλλά επειδή η μετακίνηση τους είναι παθητική καθώς παρασύρονται από θαλάσσια ρεύματα και κύματα, εξαρτώνται αποκλειστικά από τους ανέμους, τα κύματα, και κυρίως από τα υποθαλάσσια ρεύματα.
Τα περισσότερα είδη στις εξάρσεις τους, μπορούμε να τα δούμε στην επιφάνεια του νερού ή σε μικρό βάθος εκατοστών ή και 1-2 μέτρων κάτω από το νερό. Συνήθως βλέπουμε στις παραλίες μόνο τις μέδουσες που έρχονται με τον κυματισμό, ενώ πιο μέσα ακόμα και 100 μέτρα ή και 200 μέτρα από την παραλία υπάρχουν πολύ περισσότερες μέδουσες.
Σύμφωνα με το Ελληνικό Παρατηρητήριο Βιοποικιλότητας, ο χάρτης που μπορείτε να βρείτε με ένα κλικ ΕΔΩ, είναι ο χάρτης του iNaturalist. Θα δείτε μια εικόνα σαν αυτή:
