Η Διάσκεψη της Γιάλτας: Πώς χωρίστηκε ο σημερινός κόσμος μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο
Η συμφωνία που μοίρασε τον κόσμο σε σφαίρες επιρροής και άλλαξε τον χάρτη της Ευρώπης – Οι αποφάσεις που καθόρισαν τη μεταπολεμική ιστορία
Snapshot
- Στη Διάσκεψη της Γιάλτας το 1945, οι ΗΠΑ, η Βρετανία και η Σοβιετική Ένωση συμφώνησαν στη διαίρεση της Γερμανίας σε ζώνες κατοχής και στην αποστρατιωτικοποίησή της.
- Η Πολωνία είχε τα σύνορά της μετατοπισμένα προς τα δυτικά, υπό σοβιετική επιρροή, με υποσχέσεις για ελεύθερες εκλογές που όμως δεν υλοποιήθηκαν.
- Η Ανατολική Ευρώπη πέρασε σταδιακά υπό τη σοβιετική σφαίρα επιρροής, με την εγκαθίδρυση κομμουνιστικών καθεστώτων, ενώ η Δυτική Ευρώπη εντάχθηκε στο αμερικανικό στρατηγικό πλαίσιο.
- Η Διάσκεψη της Γιάλτας οδήγησε στη δημιουργία του ΟΗΕ και στην καθιέρωση πέντε μόνιμων μελών με δικαίωμα βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας.
- Σήμερα, η σύγκριση με τη «Νέα Γιάλτα» αναφέρεται στις τριμερείς συνομιλίες ΗΠΑ, Ρωσίας και Κίνας για τη διεθνή τάξη, προκαλώντας ανησυχίες για πιθανή νέα αναδιανομή σφαιρών επιρροής.
Με τα βλέμματα όλου του πλανήτη στραμμένα στη Σενζέν και την τριημερή συνάντηση Πούτιν-Τραμπ-Σι, ολοένα και εμφανίζεται η «Γιάλτα» στα πρωτοσέλιδα των μεγαλύτερων ενημερωτικών μέσων, υπό το φόβο ενός νέο διαμοιρασμού της παγκόσμιας «τράπουλας».
Τι συνέβη όμως στη «Γιάλτα» και πώς άλλαξε την Ιστορία η διάσκεψη που πραγματοποιήθηκε εκεί το 1945 ανάμεσα σε Σοβιετική Ένωση-Μεγάλη Βρετανία-ΗΠΑ;
Η Διάσκεψη της Γιάλτας
Η λέξη «Γιάλτα» επιστρέφει κάθε φορά που οι μεγάλες δυνάμεις συζητούν για το μέλλον του κόσμου πίσω από κλειστές πόρτες.
Τον Φεβρουάριο του 1945, ενώ ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος πλησίαζε στο τέλος του, τρεις ηγέτες κάθισαν στο ίδιο τραπέζι και συζήτησαν πώς θα διαμορφωνόταν ο κόσμος μετά την ήττα της ναζιστικής Γερμανίας. Ο Αμερικανός πρόεδρος Φράνκλιν Ρούζβελτ, ο Βρετανός πρωθυπουργός Ουίνστον Τσόρτσιλ και ο Σοβιετικός ηγέτης Ιωσήφ Στάλιν δεν διαπραγματεύονταν απλώς την επόμενη ημέρα του πολέμου. Έθεταν τις βάσεις για τη νέα διεθνή τάξη, καθόριζαν τις ισορροπίες στην Ευρώπη και συζητούσαν για το ποιος θα είχε τον καθοριστικό λόγο στις χώρες που θα απελευθερώνονταν από τη ναζιστική κατοχή.
Η Διάσκεψη της Γιάλτας έμεινε στην ιστορία ως ένα από τα σημαντικότερα διπλωματικά γεγονότα του 20ού αιώνα. Οι αποφάσεις της επηρέασαν την τύχη εκατομμυρίων ανθρώπων, συνέβαλαν στη διαμόρφωση της μεταπολεμικής Ευρώπης και συνδέθηκαν με την αρχή μιας περιόδου που θα χαρακτηριζόταν από την αντιπαράθεση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Σοβιετική Ένωση.
Τι ακριβώς συνέβη, όμως, στη Γιάλτα; Ποιες ήταν οι αποφάσεις των τριών ηγετών, τι συμφωνήθηκε για τη Γερμανία, την Πολωνία και την Ανατολική Ευρώπη και γιατί, περισσότερα από 80 χρόνια αργότερα, το όνομα της συγκεκριμένης πόλης εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ως προειδοποίηση για μια πιθανή αναδιανομή της διεθνούς ισχύος;
Τι ήταν η Διάσκεψη της Γιάλτας και πότε πραγματοποιήθηκε
Η Διάσκεψη της Γιάλτας πραγματοποιήθηκε από τις 4 έως τις 11 Φεβρουαρίου 1945, στην ομώνυμη πόλη της Κριμαίας, η οποία τότε ανήκε στη Σοβιετική Ένωση. Σήμερα βρίσκεται στην περιοχή που ελέγχεται από τη Ρωσία, μετά την προσάρτηση της Κριμαίας το 2014, η οποία δεν αναγνωρίζεται διεθνώς.
Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε σε μια εξαιρετικά κρίσιμη συγκυρία για την παγκόσμια ιστορία. Η ναζιστική Γερμανία βρισκόταν πλέον στα πρόθυρα της ήττας. Τα σοβιετικά στρατεύματα είχαν προχωρήσει βαθιά στην Ανατολική Ευρώπη και βρίσκονταν κοντά στο Βερολίνο, ενώ οι συμμαχικές δυνάμεις είχαν ήδη αποβιβαστεί στη Νορμανδία, στις 6 Ιουνίου 1944, και προέλαυναν από τη Δυτική Ευρώπη προς τη γερμανική επικράτεια.
Ο πόλεμος, ωστόσο, δεν είχε τελειώσει. Η Γερμανία εξακολουθούσε να αντιστέκεται, ενώ στον Ειρηνικό Ωκεανό οι συγκρούσεις με την Ιαπωνία παρέμεναν ιδιαίτερα σκληρές. Οι ΗΠΑ και η Βρετανία γνώριζαν ότι η συμμετοχή της Σοβιετικής Ένωσης στον πόλεμο κατά της Ιαπωνίας θα μπορούσε να αποδειχθεί καθοριστική.
Σε αυτό το περιβάλλον, οι τρεις ηγέτες αποφάσισαν να συναντηθούν για να συντονίσουν τις τελευταίες στρατιωτικές επιχειρήσεις, αλλά κυρίως για να καθορίσουν το πλαίσιο της μεταπολεμικής τάξης πραγμάτων.
Οι πρωταγωνιστές της συνάντησης ήταν τρεις άνδρες με διαφορετικές πολιτικές αντιλήψεις, διαφορετικά συμφέροντα και διαφορετικές επιδιώξεις:
Φράνκλιν Ρούζβελτ: Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, ο οποίος επιδίωκε να εξασφαλίσει τη σοβιετική συνεργασία τόσο στην Ευρώπη όσο και στον Ειρηνικό και να δημιουργήσει έναν νέο διεθνή οργανισμό που θα απέτρεπε έναν τρίτο παγκόσμιο πόλεμο.
Ουίνστον Τσόρτσιλ: Ο πρωθυπουργός της Βρετανίας, ο οποίος προσπαθούσε να διατηρήσει τη βρετανική επιρροή και να αποτρέψει την πλήρη επικράτηση της σοβιετικής ισχύος στην Ανατολική Ευρώπη.
Ιωσήφ Στάλιν: Ο ηγέτης της Σοβιετικής Ένωσης, ο οποίος επιδίωκε να εξασφαλίσει στρατηγικό βάθος και μια ζώνη φιλικών προς τη Μόσχα κυβερνήσεων στα δυτικά σύνορα της χώρας του.
Η ισορροπία των δυνάμεων ήταν ήδη εμφανής. Ο Κόκκινος Στρατός είχε απελευθερώσει μεγάλο μέρος της Ανατολικής Ευρώπης από τη ναζιστική κατοχή και είχε πλέον στρατιωτική παρουσία σε περιοχές που θα καθόριζαν τις μεταπολεμικές εξελίξεις. Ο Στάλιν, επομένως, δεν προσέρχονταν στη συνάντηση μόνο ως ένας από τους τρεις νικητές του πολέμου, αλλά ως ηγέτης μιας στρατιωτικής υπερδύναμης με παρουσία επί του πεδίου.
Οι αποφάσεις που άλλαξαν τον χάρτη της Ευρώπης
Στη Γιάλτα δεν υπογράφηκε μια συνθήκη με την έννοια μιας ενιαίας, οριστικής συμφωνίας για τη διαίρεση του κόσμου. Οι τρεις ηγέτες κατέληξαν σε σειρά συμφωνιών και κοινών διακηρύξεων, οι οποίες, ωστόσο, είχαν τεράστια πολιτική και γεωστρατηγική σημασία.
Το σημαντικότερο ζήτημα ήταν η τύχη της Γερμανίας.
1. Η διαίρεση της Γερμανίας σε ζώνες κατοχής
Οι τρεις δυνάμεις συμφώνησαν ότι μετά την άνευ όρων παράδοση της ναζιστικής Γερμανίας, η χώρα θα τελούσε υπό συμμαχική κατοχή και έλεγχο. Προβλέφθηκε η διαίρεσή της σε τρεις ζώνες, υπό αμερικανική, βρετανική και σοβιετική διοίκηση, ενώ συμφωνήθηκε να δοθεί και στη Γαλλία μια τέταρτη ζώνη, η οποία θα προερχόταν από τις αμερικανικές και βρετανικές περιοχές.
Παράλληλα, συμφωνήθηκε η αποστρατιωτικοποίηση της Γερμανίας, η διάλυση των ναζιστικών οργανώσεων, η εξάλειψη του ναζισμού από την πολιτική και κοινωνική ζωή και η τιμωρία των εγκληματιών πολέμου.
Οι σύμμαχοι ήθελαν να διασφαλίσουν ότι η Γερμανία δεν θα μπορούσε να ανασυγκροτήσει μια πολεμική μηχανή ικανή να απειλήσει ξανά την Ευρώπη.
Η διαίρεση αυτή δεν προοριζόταν αρχικά να είναι μόνιμη. Ωστόσο, η ρήξη ανάμεσα στη Δύση και τη Σοβιετική Ένωση οδήγησε τελικά στη δημιουργία δύο ξεχωριστών γερμανικών κρατών: της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, στις 23 Μαΐου 1949, και της Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας, στις 7 Οκτωβρίου 1949.
2. Η Πολωνία και η μετατόπιση των συνόρων
Ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα της Διάσκεψης ήταν η Πολωνία. Η χώρα είχε δεχθεί την επίθεση της ναζιστικής Γερμανίας την 1η Σεπτεμβρίου 1939, γεγονός που οδήγησε στην έναρξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Στη συνέχεια, στις 17 Σεπτεμβρίου 1939, εισέβαλε στην Πολωνία και η Σοβιετική Ένωση, βάσει του μυστικού πρωτοκόλλου του συμφώνου Μολότοφ - Ρίμπεντροπ.
Το 1945, η χώρα βρισκόταν υπό την ισχυρή στρατιωτική παρουσία του Κόκκινου Στρατού και το μέλλον της αποτελούσε ένα από τα σημαντικότερα σημεία διαφωνίας μεταξύ των συμμάχων.
Στη Γιάλτα συμφωνήθηκε ότι τα ανατολικά σύνορα της Πολωνίας θα ακολουθούσαν σε γενικές γραμμές τη λεγόμενη Γραμμή Κέρζον, με ορισμένες αποκλίσεις υπέρ της Πολωνίας. Αυτό σήμαινε ότι η Σοβιετική Ένωση διατηρούσε εδάφη που είχε καταλάβει το 1939.
Ως αντιστάθμισμα, η Πολωνία θα αποκτούσε εδάφη προς τα δυτικά, εις βάρος της Γερμανίας, με την ακριβή οριοθέτηση των δυτικών συνόρων να παραπέμπεται σε μεταγενέστερη διευθέτηση.
Παράλληλα, οι τρεις ηγέτες συμφώνησαν ότι η προσωρινή πολωνική κυβέρνηση θα έπρεπε να διευρυνθεί, ώστε να συμπεριλάβει και δημοκρατικούς πολιτικούς από το εσωτερικό της χώρας αλλά και από την πολωνική εξόριστη κοινότητα.
Προβλέφθηκε επίσης η διεξαγωγή ελεύθερων εκλογών.
Στην πράξη, όμως, η εξέλιξη ήταν διαφορετική. Η σοβιετική επιρροή ενισχύθηκε, η πολιτική αντιπολίτευση αντιμετώπισε διώξεις και η Πολωνία κατέληξε να ενταχθεί στο σοβιετικό μπλοκ. Οι ελεύθερες και ανταγωνιστικές εκλογές που είχαν υποσχεθεί οι σύμμαχοι δεν πραγματοποιήθηκαν με τους όρους που είχε δημιουργήσει η συμφωνία.
3. Η Ανατολική Ευρώπη στη σοβιετική σφαίρα επιρροής
Το ζήτημα της Ανατολικής Ευρώπης ήταν ίσως εκείνο που έδωσε στη Γιάλτα τον συμβολισμό που διατηρεί μέχρι σήμερα.
Οι ΗΠΑ και η Βρετανία αποδέχθηκαν ότι οι χώρες που συνόρευαν με τη Σοβιετική Ένωση θα έπρεπε να διαθέτουν κυβερνήσεις φιλικές προς τη Μόσχα. Ο Στάλιν, από την πλευρά του, δεσμεύτηκε ότι στις απελευθερωμένες χώρες θα διασφαλίζονταν δημοκρατικές διαδικασίες και ελεύθερες εκλογές.
Η σχετική Διακήρυξη για την Απελευθερωμένη Ευρώπη προέβλεπε την αποκατάσταση της κυριαρχίας των λαών και τη δημιουργία αντιπροσωπευτικών κυβερνήσεων.
Στα επόμενα χρόνια, όμως, η Σοβιετική Ένωση εγκαθίδρυσε ή υποστήριξε κομμουνιστικά καθεστώτα σε μια σειρά χωρών, μεταξύ των οποίων η Πολωνία, η Ουγγαρία, η Ρουμανία, η Βουλγαρία και η Τσεχοσλοβακία.
Η Ανατολική Ευρώπη βρέθηκε σταδιακά υπό τον έλεγχο της Μόσχας, ενώ η δυτική πλευρά της ηπείρου εντάχθηκε στο αμερικανικό στρατηγικό και οικονομικό πλαίσιο.
Χρειάζεται, πάντως, μια σημαντική ιστορική διευκρίνιση: Η Γιάλτα δεν μοίρασε επίσημα όλες τις χώρες της Ευρώπης σε δύο στρατόπεδα ούτε καθόρισε με μια υπογεγραμμένη συμφωνία τα σύνορα των μελλοντικών σφαιρών επιρροής. Η πραγματική διαίρεση διαμορφώθηκε μέσα από τη στρατιωτική παρουσία των νικητών, τις πολιτικές εξελίξεις και τη σύγκρουση των συμφερόντων τους τα επόμενα χρόνια.
Η ίδρυση του ΟΗΕ και η νέα παγκόσμια τάξη
Η Γιάλτα δεν αφορούσε αποκλειστικά την Ευρώπη. Ένα από τα σημαντικότερα αποτελέσματά της ήταν η συμφωνία για τη δημιουργία ενός νέου διεθνούς οργανισμού, ο οποίος θα αντικαθιστούσε την αποτυχημένη Κοινωνία των Εθνών.
Οι τρεις ηγέτες συμφώνησαν να συγκληθεί διεθνής διάσκεψη στις 25 Απριλίου 1945, στο Σαν Φρανσίσκο, με αντικείμενο τη δημιουργία του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών.
Η διάσκεψη ξεκίνησε όπως είχε προγραμματιστεί και στις 26 Ιουνίου 1945 υπογράφηκε ο Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών. Ο ΟΗΕ τέθηκε επίσημα σε ισχύ στις 24 Οκτωβρίου 1945.
Στο πλαίσιο της νέας δομής, πέντε χώρες απέκτησαν μόνιμη θέση στο Συμβούλιο Ασφαλείας και δικαίωμα αρνησικυρίας, το γνωστό βέτο: οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Σοβιετική Ένωση, η Βρετανία, η Γαλλία και η Κίνα.
Η συγκεκριμένη απόφαση εξακολουθεί να επηρεάζει την παγκόσμια διπλωματία μέχρι σήμερα. Οι πέντε μόνιμες δυνάμεις διατηρούν προνομιακό ρόλο στη λήψη αποφάσεων για ζητήματα διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας.
Το σύστημα αυτό αποτύπωνε την πραγματικότητα της εποχής: οι νικητές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου θα είχαν καθοριστικό ρόλο στη διαχείριση των διεθνών κρίσεων.
Η συμφωνία με τη Σοβιετική Ένωση για την Ιαπωνία
Ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα στη Γιάλτα ήταν η συμμετοχή της Σοβιετικής Ένωσης στον πόλεμο κατά της Ιαπωνίας.
Τον Φεβρουάριο του 1945, οι ΗΠΑ και η Βρετανία εκτιμούσαν ότι η ήττα της Ιαπωνίας θα απαιτούσε ακόμη σημαντική στρατιωτική προσπάθεια. Για τον λόγο αυτό, ο Ρούζβελτ και ο Τσόρτσιλ επιδίωκαν τη συμμετοχή του Κόκκινου Στρατού στον πόλεμο στον Ειρηνικό.
Ο Στάλιν συμφώνησε ότι η Σοβιετική Ένωση θα έμπαινε στον πόλεμο εναντίον της Ιαπωνίας δύο έως τρεις μήνες μετά τη γερμανική παράδοση.
Σε αντάλλαγμα, η Μόσχα θα αποκτούσε σημαντικά στρατηγικά και εδαφικά πλεονεκτήματα στην Άπω Ανατολή. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν η επιστροφή του νότιου τμήματος της νήσου Σαχαλίν, η απόκτηση των νήσων Κουρίλων και δικαιώματα σε σημαντικές λιμενικές και σιδηροδρομικές εγκαταστάσεις στη Μαντζουρία.
Η συμφωνία αυτή είχε ιδιαίτερη σημασία για την εξέλιξη του πολέμου στην Ασία και τη μεταπολεμική ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή.
Η Σοβιετική Ένωση κήρυξε τον πόλεμο στην Ιαπωνία στις 8 Αυγούστου 1945 και ξεκίνησε την επίθεσή της στη Μαντζουρία στις 9 Αυγούστου.
Στο μεταξύ, οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν ρίξει την πρώτη ατομική βόμβα στη Χιροσίμα, στις 6 Αυγούστου, και τη δεύτερη στο Ναγκασάκι, στις 9 Αυγούστου.
Η Ιαπωνία ανακοίνωσε την αποδοχή των όρων παράδοσης στις 15 Αυγούστου 1945, ενώ η επίσημη υπογραφή της παράδοσης πραγματοποιήθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου του ίδιου έτους.
Από τη Γιάλτα στον Ψυχρό Πόλεμο – Πώς διαμορφώθηκαν δύο αντίπαλα στρατόπεδα
Παρά τις συμφωνίες και τις διαβεβαιώσεις για συνεργασία, η συμμαχία των τριών μεγάλων δυνάμεων δεν άντεξε για πολύ μετά το τέλος του πολέμου.
Οι διαφωνίες για το μέλλον της Ανατολικής Ευρώπης, τη Γερμανία και τον πολιτικό προσανατολισμό των χωρών που είχαν απελευθερωθεί από τον ναζισμό εξελίχθηκαν σε μια βαθιά αντιπαράθεση.
Στις 12 Απριλίου 1945, δύο μήνες μετά τη Διάσκεψη της Γιάλτας, ο Φράνκλιν Ρούζβελτ πέθανε και την προεδρία των ΗΠΑ ανέλαβε ο Χάρι Τρούμαν. Η νέα αμερικανική κυβέρνηση υιοθέτησε σταδιακά πιο σκληρή στάση απέναντι στη Σοβιετική Ένωση.
Το 1946, ο Τσόρτσιλ χρησιμοποίησε την ιστορική φράση περί ενός «σιδηρού παραπετάσματος» που είχε πέσει πάνω στην Ευρώπη, περιγράφοντας τη διαίρεση της ηπείρου σε δύο διαφορετικά πολιτικά και στρατηγικά στρατόπεδα.
Στις 12 Μαρτίου 1947, ο Τρούμαν παρουσίασε το δόγμα που έμεινε γνωστό με το όνομά του, δεσμευόμενος να στηρίξει χώρες που απειλούνταν από κομμουνιστικά κινήματα ή εξωτερικές πιέσεις. Η Ελλάδα και η Τουρκία αποτέλεσαν τις πρώτες χώρες που εντάχθηκαν στο συγκεκριμένο πλαίσιο αμερικανικής υποστήριξης.
Την ίδια χρονιά ξεκίνησε και το Σχέδιο Μάρσαλ, με στόχο την οικονομική ανασυγκρότηση της Δυτικής Ευρώπης.
Η Σοβιετική Ένωση, από την άλλη πλευρά, ενίσχυσε την πολιτική και στρατιωτική της παρουσία στην Ανατολική Ευρώπη.
Το 1949 ιδρύθηκε το ΝΑΤΟ, με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά και δέκα ευρωπαϊκές χώρες ως ιδρυτικά μέλη. Το 1955, η Σοβιετική Ένωση και τα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης δημιούργησαν το Σύμφωνο της Βαρσοβίας, συγκροτώντας το αντίπαλο στρατιωτικό μπλοκ.
Η Ευρώπη είχε πλέον χωριστεί σε δύο αντίπαλες ζώνες επιρροής. Η αντιπαράθεση αυτή δεν εξελίχθηκε σε άμεσο γενικευμένο πόλεμο μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων, αλλά σημάδεψε τις διεθνείς σχέσεις για σχεδόν μισό αιώνα.
Η Γιάλτα δεν ήταν η μοναδική αιτία του Ψυχρού Πολέμου. Αποτέλεσε, όμως, έναν από τους βασικούς σταθμούς στη διαμόρφωση της μεταπολεμικής τάξης, μέσα στην οποία αναπτύχθηκε η αντιπαράθεση ΗΠΑ - Σοβιετικής Ένωσης.
Γιατί σήμερα γίνεται λόγος για μια «Νέα Γιάλτα» με Τραμπ, Πούτιν και Σι
Περισσότερα από 80 χρόνια μετά τη συνάντηση στη Γιάλτα, η ιστορική της ονομασία επανέρχεται στη διεθνή επικαιρότητα, αυτή τη φορά με πρωταγωνιστές τον Ντόναλντ Τραμπ, τον Βλαντίμιρ Πούτιν και τον Σι Τζινπίνγκ.
Η τριμερής συνάντηση των τριών ηγετών στη Σεντζέν της Κίνας, στις 19 Νοεμβρίου 2026, στο περιθώριο της συνόδου του APEC, αποτελεί μια πρωτοφανή διπλωματική εξέλιξη. Οι ηγέτες των τριών μεγάλων πυρηνικών δυνάμεων βρίσκονται στο ίδιο τραπέζι, σε μια περίοδο κατά την οποία ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι σχέσεις ΗΠΑ - Κίνας, η Μέση Ανατολή, τα πυρηνικά όπλα και η τεχνητή νοημοσύνη διαμορφώνουν ένα ιδιαίτερα σύνθετο διεθνές περιβάλλον.
Η σύγκριση με τη Γιάλτα δεν είναι τυχαία. Η ανησυχία που εκφράζεται αφορά το ενδεχόμενο οι τρεις ισχυρότεροι παίκτες της διεθνούς σκηνής να επιχειρήσουν να διαμορφώσουν μια νέα ισορροπία ισχύος, μέσα από διαπραγματεύσεις που θα επηρεάσουν άμεσα χώρες οι οποίες δεν συμμετέχουν σε αυτές.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Reuters στις 14 Νοεμβρίου, η προοπτική μιας νέας συνεννόησης μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων έχει προκαλέσει ανησυχία σε κυβερνήσεις, ιδιαίτερα στην Ουκρανία και την Ταϊβάν. Το Κίεβο φοβάται ότι ενδεχόμενες διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αποφάσεις για την ασφάλεια και τα εδαφικά ζητήματα της χώρας χωρίς την ουσιαστική συμμετοχή της ίδιας.
Για τον Πούτιν, μια τέτοια συνάντηση προσφέρει και μια σημαντική διπλωματική διάσταση: η Ρωσία εμφανίζεται ως ισότιμος συνομιλητής των ΗΠΑ και της Κίνας σε μια συζήτηση για τη διεθνή τάξη. Η Μόσχα επιδιώκει να θέσει στο τραπέζι το ζήτημα της Ουκρανίας και την ευρύτερη ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας.
Ο Τραμπ, από την πλευρά του, επιδιώκει να συνδέσει την παρουσία του με μια σημαντική διπλωματική επιτυχία, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον έλεγχο των πυρηνικών εξοπλισμών. Ο Σι Τζινπίνγκ έχει διαφορετικές προτεραιότητες, καθώς το Πεκίνο δεν επιθυμεί απαραίτητα να βρεθεί σε μια διαδικασία διαπραγμάτευσης που θα αντιμετωπίζει το κινεζικό πυρηνικό οπλοστάσιο με τους ίδιους όρους που ισχύουν για εκείνα των ΗΠΑ και της Ρωσίας.
Υπάρχει, ωστόσο, μια ουσιαστική διαφορά σε σχέση με το 1945. Η Κίνα δεν είναι σήμερα μια χώρα που απουσιάζει από το τραπέζι των μεγάλων δυνάμεων, όπως συνέβη στη Γιάλτα, αλλά μία από τις τρεις βασικές πρωταγωνίστριες της συνάντησης. Παράλληλα, η διεθνής τάξη έχει πλέον διαφορετικούς θεσμούς, συμμαχίες και οικονομικές αλληλεξαρτήσεις.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι φόβοι για μια νέα κατανομή σφαιρών επιρροής είναι αβάσιμοι. Σημαίνει, όμως, ότι η ιστορική αναλογία πρέπει να χρησιμοποιείται με προσοχή. Μέχρι στιγμής, η πραγματοποίηση μιας συνάντησης δεν ισοδυναμεί με συμφωνία για τη διαίρεση του κόσμου, ούτε αποδεικνύει ότι οι τρεις ηγέτες έχουν καταλήξει σε μια κοινή στρατηγική.
Το ιστορικό μάθημα της Γιάλτας
Η πραγματική σημασία της Διάσκεψης της Γιάλτας δεν βρίσκεται μόνο στις συμφωνίες που υπογράφηκαν τον Φεβρουάριο του 1945, αλλά και σε όσα ακολούθησαν.
Οι τρεις ηγέτες επιχείρησαν να διαμορφώσουν ένα πλαίσιο συνεργασίας για τον μεταπολεμικό κόσμο, ωστόσο οι διαφορετικές επιδιώξεις τους οδήγησαν σύντομα σε μια νέα διεθνή αντιπαράθεση. Τα σύνορα άλλαξαν, κυβερνήσεις ανατράπηκαν ή αντικαταστάθηκαν, εκατομμύρια άνθρωποι βρέθηκαν να ζουν σε διαφορετικά πολιτικά συστήματα και η Ευρώπη παρέμεινε διαιρεμένη για δεκαετίες.
Το 1989, με την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, άρχισε να καταρρέει το σύστημα που είχε διαμορφωθεί μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Στις 3 Οκτωβρίου 1990, η Ανατολική και η Δυτική Γερμανία επανενώθηκαν, ενώ στις 26 Δεκεμβρίου 1991 διαλύθηκε επίσημα η Σοβιετική Ένωση.
Η Γιάλτα, όμως, παρέμεινε στην ιστορική μνήμη ως το σύμβολο των αποφάσεων που λαμβάνονται από τις ισχυρές χώρες για την τύχη άλλων λαών.