Μπορεί να ζείτε ευτυχισμένοι σε γάμο με έναν ψυχοπαθή, χωρίς να το αντιλαμβάνεστε;
Ψυχοπαθητικά χαρακτηριστικά στις σχέσεις: Μπορεί κάποιος που τα παρουσιάζει να έχει έναν ευτυχισμένο γάμο;
Είναι ποτέ δυνατόν να έχει κανείς έναν ευτυχισμένο γάμο με έναν/μία σύντροφο που εμφανίζει χαρακτηριστικά τα οποία συνδέονται με την ψυχοπάθεια;
Οι σχετικές έρευνες υποδεικνύουν, ότι η απάντηση εξαρτάται εν μέρει από κάποια χαρακτηριστικά: η αυτοπεποίθηση και η ψυχραιμία μπορεί να συνυπάρχουν με την ικανοποίηση από τη σχέση, ενώ η σκληρότητα και η παρορμητικότητα τείνουν να προμηνύουν προβλήματα.
Τι σημαίνει, στην πραγματικότητα, το να έχει κανείς ψυχοπαθητικά χαρακτηριστικά;
Η ψυχοπάθεια αποτελεί μια ψυχολογική έννοια, που περιγράφει έναν συνδυασμό χαρακτηριστικών της προσωπικότητας, και όχι μια διάγνωση που μπορεί να τεθεί βάσει μεμονωμένων συμπεριφορών. Επίσης, δεν ταυτίζεται με τη διαταραχή αντικοινωνικής προσωπικότητας, η οποία αποτελεί αναγνωρισμένη διάγνωση στον τομέα της ψυχικής υγείας.
Οι ερευνητές εξετάζουν συχνά τρεις αλληλεπικαλυπτόμενες διαστάσεις:
- Τολμηρότητα: Κοινωνική αυτοπεποίθηση, έλλειψη φόβου και ψυχραιμία υπό πίεση.
- Κακοβουλία/Σκληρότητα: Έλλειψη συμπόνιας, χαμηλή ενσυναίσθηση και εκμετάλλευση των άλλων.
- Έλλειψη αναστολών: Παρορμητικότητα, εχθρότητα και δυσκολία στον έλεγχο της συμπεριφοράς.
Τα άτομα μπορεί να παρουσιάζουν αυτά τα χαρακτηριστικά σε διαφορετικούς βαθμούς. Το να είναι κανείς εξωστρεφής, γεμάτος αυτοπεποίθηση ή συναισθηματικά ήρεμος, δεν τον καθιστά ψυχοπαθή.
Γιατί ορισμένα χαρακτηριστικά ενδέχεται να συνδέονται με πιο ευτυχισμένες σχέσεις;
Σε μια μελέτη του 2022, στην οποία συμμετείχαν 1.945 γυναίκες, οι ερευνητές ζήτησαν από τις συμμετέχουσες (που βρίσκονταν σε ετεροφυλόφιλες σχέσεις) να αξιολογήσουν τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας των συντρόφων τους και να περιγράψουν το επίπεδο ικανοποίησης από τη σχέση και τη σεξουαλική τους ζωή.
Οι γυναίκες που αντιλαμβάνονταν τους συντρόφους τους ως πιο «τολμηρούς» ανέφεραν, κατά κανόνα, μεγαλύτερη ικανοποίηση. Αντιθέτως, η αντίληψη ότι ο σύντροφος διέθετε χαρακτηριστικά όπως σκληρότητα ή έλλειψη αναστολών, συνδέθηκε με χαμηλότερη ικανοποίηση.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι η «τολμηρότητα» μετρίαζε στατιστικά ορισμένες από τις αρνητικές συσχετίσεις που προέκυπταν από τα άλλα χαρακτηριστικά. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι η αυτοπεποίθηση προστατεύει κάποιον από τη χειραγώγηση, ούτε ότι καθιστά αποδεκτή τη σκληρή συμπεριφορά.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι οι άνδρες σε αυτές τις σχέσεις δεν είχαν διαγνωστεί κλινικά με ψυχοπάθεια. Τα ευρήματα βασίστηκαν στις αναφορές των γυναικών σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή, επομένως δεν μπορούν να αποδείξουν ότι κάποιο συγκεκριμένο χαρακτηριστικό προσωπικότητας «οδηγεί σε έναν πιο ευτυχισμένο γάμο». Επιπλέον, δεν ήταν όλες οι συμμετέχουσες παντρεμένες.
Τι συμβαίνει σε αυτές τις σχέσεις με την πάροδο του χρόνου;
Η μακροπρόθεσμη εικόνα είναι λιγότερο καθησυχαστική.
Μια μελέτη σε 172 νεόνυμφα ζευγάρια παρακολούθησε την ικανοποίηση από τον γάμο σε βάθος τετραετίας, καθώς και την έκβαση της σχέσης: αν δηλαδή κατέληξε σε διαζύγιο μία δεκαετία μετά τον γάμο. Οι υψηλότερες βαθμολογίες σε χαρακτηριστικά ψυχοπάθειας συνδέθηκαν, σε γενικές γραμμές, με χαμηλότερη ικανοποίηση, ενώ η αξιολόγηση των χαρακτηριστικών των αντρών από τις συζύγους τους σχετίστηκε με αυξημένη πιθανότητα μελλοντικού διαζυγίου.
Πιο πρόσφατες διαχρονικές έρευνες, που περιέλαβαν δύο δείγματα 1.012 και 1.832 συμμετεχόντων, συσχέτισαν τα υψηλότερα συνολικά επίπεδα χαρακτηριστικών ψυχοπάθειας με εντονότερες συγκρούσεις στη σχέση και, σε βάθος χρόνου, με μειωμένη ευημερία και ικανοποίηση των συντρόφων.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μεθόδους, που αποσκοπούν στην ενίσχυση της αιτιώδους ερμηνείας, ωστόσο πρόκειται για μελέτες παρατήρησης. Τα ευρήματα αυτά ΔΕΝ αποδεικνύουν ότι κάθε άτομο με χαρακτηριστικά ψυχοπάθειας θα έχει αναγκαστικά μια δυστυχισμένη σχέση.
Συνολικά, τα ευρήματα υποδεικνύουν, ότι ο συνδυασμός επιβλαβών χαρακτηριστικών παίζει σημαντικότερο ρόλο απ’ ό,τι η αυτοπεποίθηση από μόνη της.
Πότε θα πρέπει να σας ανησυχεί η συμπεριφορά του συντρόφου σας;
Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι αν ο σύντροφός σας «ταιριάζει» σε κάποια ευρέως διαδεδομένη ταμπέλα, αλλά αν η μεταξύ σας σχέση χαρακτηρίζεται από εμπιστοσύνη, σεβασμό και ασφάλεια.
Το επαναλαμβανόμενο ψέμα, η ταπείνωση, οι απειλές, η ελεγκτική συμπεριφορά, η απομόνωση από φίλους ή συγγενείς και η περιφρόνηση των ορίων χρήζουν προσοχής, ανεξάρτητα από οποιαδήποτε διάγνωση. Αν και οι συμπεριφορές αυτές δεν αρκούν για τη διάγνωση της ψυχοπάθειας, ενδέχεται να υποδηλώνουν μια ανθυγιεινή ή κακοποιητική σχέση.
Εάν αισθάνεστε φόβο ή ότι ελέγχεστε, εξετάστε το ενδεχόμενο να αναζητήσετε υποστήριξη με εχεμύθεια, αντί να αντιμετωπίσετε τον σύντροφό σας «κολλώντας» του μια ψυχιατρική ταμπέλα. Στην Ελλάδα:
- η 24ωρη γραμμή βοήθειας 15900 (εθνική γραμμή SOS της Γενικής Γραμματείας Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για τη βία κατά των γυναικών) παρέχει υποστήριξη σε γυναίκες που βιώνουν βία
- ο αριθμός 197 (Τηλεφωνική Γραμμή Άμεσης Κοινωνικής Βοήθειας του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικής Αλληλεγγύης) προσφέρει ευρύτερη κοινωνική βοήθεια
Συμπέρασμα
Ορισμένα χαρακτηριστικά που εξετάζονται στο πλαίσιο της έρευνας για την ψυχοπάθεια (ιδιαίτερα η αυτοπεποίθηση και η συναισθηματική ανθεκτικότητα) μπορούν να συνυπάρχουν με ικανοποιητικές σχέσεις. Ωστόσο, στοιχεία από μακροχρόνιες μελέτες συνδέουν ευρύτερα πρότυπα ψυχοπάθειας, κυρίως την έλλειψη ενσυναίσθησης (σκληρότητα) και τον μειωμένο αυτοέλεγχο, με σοβαρότερες δυσκολίες στη σχέση.
Ο τρόπος με τον οποίο ένα άτομο συμπεριφέρεται σταθερά στον/στην σύντροφό του έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία από οποιαδήποτε ψυχιατρική ταμπέλα.
Πηγές: