Σαράντος Καργάκος: Σαν σήμερα πριν επτά χρόνια έφυγε ο δάσκαλος που δεν βολεύτηκε στη σιωπή
Στις 13 Ιανουαρίου 2019 έφυγε από τη ζωή ο Σαράντος Καργάκος. Δεν ήταν απλώς ένας φιλόλογος ή ένας συγγραφέας ιστορικών βιβλίων, αλλά ένας διανοούμενος που επέλεξε συνειδητά να μην περιορίσει τη γνώση του στο πανεπιστημιακό αμφιθέατρο ή στη σχολική τάξη. Ένας δάσκαλος με την αρχαία σημασία της λέξης: εκείνος που διδάσκει, αλλά ταυτόχρονα ενοχλεί, προκαλεί και αφυπνίζει.
Το μήνυμα του Γιάννη Καργάκου
«Δέν θα παραστήσω τόν σκληρό ἄντρα. Θά φύγω μέ ἕνα λυγμό. Ὄχι γιατί φεύγω ἀπό τη ζωή, αλλά γιατί ἀποχωρῶ ἀπό τη μάχη». Από τα τελευταία λόγια που βρήκα γραμμένα από το χέρι του», σημειώνει ο γιός του Γιάννης Καργάκος. Και συνεχίζει «Με την ευκαιρία που μου δίνει ο φίλος Δημήτρης Παπαγεωργίου, καλώντας με να γράψω λίγες λέξεις για τον πατέρα μου, ένα μόνο θα ήθελα να πω: Είναι στο χέρι μας, φίλες και φίλοι του NewsBomb, ο λυγμός να γίνει χαμόγελο. Χαμόγελο διαβάζοντας και συνεχίζοντας το έργο του. Σήμερα πολλοί έγραψαν πως, πριν από 7 χρόνια, ο Σαράντος Ι. Καργάκος έφυγε...».
Για να καταλήξει: «Οι ίδιοι που τον μνημονεύουν αποδεικνύουν ότι δεν έφυγε. Τους ευχαριστώ από καρδιάς! Και αυτός θα μας ευχαριστούσε περισσότερο βλέποντάς μας να συνεχίζουμε τη μάχη».
Υπάρχουν άνθρωποι που δεν γεννιούνται απλώς για να διαβούν τον χρόνο
Το ότι ο ίδιος δεν «έφυγε ποτέ», όπως σημειώνει ο Γιάννης Καργάκος αποδεικνύεται από το ότι σήμερα δεν ήταν διόλου λίγοι αυτοί που τον θυμήθηκαν. Που παρέθεσαν κομμάτια από τα γραπτά του, που υπενθύμισαν τον δημόσιο λόγο του, συχνά καυστικό και σκληρό - ειδικά για την εξουσία.
Ίσως αυτό οφείλεται στο ότι ο Σαράντος Καργάκος δεν υπήρξε ποτέ «ουδέτερος». Σε μια εποχή όπου η ιστορία συχνά μετατρέπεται σε άχρωμη αφήγηση ή σε εργαλείο ιδεολογικής χρήσης, εκείνος επέμεινε να τη βλέπει ως πεδίο ευθύνης. Να τη γράφει με γλώσσα καθαρή, αιχμηρή, συχνά ασυμβίβαστη. Και κυρίως, να τη συνδέει με το παρόν.
Η γραφή του δεν χαριζόταν. Δεν ωραιοποιούσε ούτε το παρελθόν ούτε το παρόν. Μιλούσε για την ελληνική ιστορία χωρίς το σύμπλεγμα της αυτοϋπονόμευσης που χαρακτήρισε μεγάλο μέρος της μεταπολιτευτικής διανόησης.
Ιδιαίτερη θέση στο έργο του κατείχαν ζητήματα όπως η γλώσσα, η παιδεία και η ιστορική μνήμη. Ο Καργάκος έβλεπε τη γλώσσα όχι ως τεχνικό εργαλείο, αλλά ως φορέα πολιτισμού και σκέψης.
Δεν δίστασε να συγκρουστεί με κυρίαρχες αφηγήσεις. Όχι για να προκαλέσει εντυπώσεις, αλλά γιατί πίστευε ότι ο ρόλος του διανοούμενου δεν είναι να καθησυχάζει, αλλά να θέτει ερωτήματα που δεν βολεύουν.
Αυτός ήταν ίσως και ο λόγος που αγαπήθηκε από χιλιάδες αναγνώστες, αλλά ταυτόχρονα αντιμετωπίστηκε με καχυποψία ή σιωπή από κύκλους που προτιμούσαν μια πιο «αποστειρωμένη» προσέγγιση της ιστορίας.
Επτά χρόνια μετά τον θάνατό του, τα ερωτήματα που έθετε παραμένουν ανοιχτά. Τι παιδεία θέλουμε; Πώς διδάσκουμε την ιστορία μας; Πώς στεκόμαστε ως κοινωνία απέναντι στο παρελθόν; Και, κυρίως, ποιοι είναι σήμερα διατεθειμένοι να μιλήσουν χωρίς να υπολογίζουν το κόστος;
Ο Σαράντος Καργάκος δεν είναι απλώς μια μορφή του παρελθόντος. Είναι μια υπενθύμιση ότι η σκέψη έχει συνέπειες που αντηχούν στο χρόνο. Και ότι ο λόγος, όταν είναι τίμιος, σπάνια είναι βολικός.