Καιρός: Ο πολικός στρόβιλος αλλάζει τα δεδομένα τον Γενάρη στην Ελλάδα - Η πρώτη εκτίμηση για ψύχος
Η Ευρώπη μπαίνει σε μια περίοδο έντονων καιρικών ανακατατάξεων, καθώς τα τελευταία προγνωστικά δεδομένα δείχνουν ξεκάθαρα ότι ο Πολικός Στρόβιλος οδεύει προς νέα διαταραχή, μετά από επεισόδιο στρατοσφαιρικής θέρμανσης που επιβεβαιώνεται για τα μέσα Ιανουαρίου.
Η εξέλιξη αυτή δεν αφορά μόνο τα βόρεια γεωγραφικά πλάτη, αλλά μπορεί να επηρεάσει συνολικά τον ευρωπαϊκό καιρό, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδας, ανοίγοντας τον δρόμο για ψυχρές εισβολές που ενδέχεται να διαρκέσουν έως και τις αρχές Φεβρουαρίου.
Τι είναι ο Πολικός Στρόβιλος και γιατί μας αφορά
Ο Πολικός Στρόβιλος αποτελεί τον βασικό «φύλακα» του ψύχους στο βόρειο ημισφαίριο κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Πρόκειται για μια τεράστια κυκλοφορία αέρα που εκτείνεται από την επιφάνεια έως τη στρατόσφαιρα, σε ύψη άνω των 30 χιλιομέτρων, και περικλείει τις πολικές περιοχές, συγκρατώντας τις πολύ ψυχρές αέριες μάζες κοντά στον Αρκτικό Κύκλο.
Όταν ο στρόβιλος είναι ισχυρός και συμπαγής, το ψύχος παραμένει «κλειδωμένο» στον Βορρά, αφήνοντας την Ευρώπη με πιο ήπιες καιρικές συνθήκες. Όταν όμως αποδυναμώνεται ή διαταράσσεται, το κρύο μπορεί να κινηθεί νότια, επηρεάζοντας μεγάλα τμήματα της ηπείρου.
Ο Πολικός Στρόβιλος χωρίζεται ουσιαστικά σε δύο επίπεδα, το ανώτερο, που βρίσκεται στη στρατόσφαιρα, και το κατώτερο, που επηρεάζει άμεσα την τροπόσφαιρα, δηλαδή τον καιρό που βιώνουμε καθημερινά.
Οι εξελίξεις στη στρατόσφαιρα είναι συχνά ο «προπομπός» σημαντικών αλλαγών στην επιφάνεια. Αυτή τη στιγμή, τα δεδομένα δείχνουν ότι, παρότι ο στρόβιλος επιχειρεί πρόσκαιρα να ενισχυθεί και να αποκτήσει πιο κυκλική μορφή, δέχεται ισχυρή πίεση από ανοδικά κύματα ενέργειας, τα οποία προκαλούν αύξηση της θερμοκρασίας και της πίεσης στη στρατόσφαιρα.
Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως στρατοσφαιρική θέρμανση και λειτουργεί σαν «χτύπημα» στη δομή του Πολικού Στρόβιλου. Δεν πρόκειται απαραίτητα για πλήρη κατάρρευση ή αντιστροφή των στρατοσφαιρικών ανέμων, αλλά ακόμη και μια μερική διαταραχή αρκεί για να αποδυναμώσει το σύστημα και να το αναγκάσει να «τεντωθεί», δημιουργώντας διαδρόμους ψυχρού αέρα προς τα μεσαία γεωγραφικά πλάτη.
Η εικόνα πάνω από την Ευρώπη
Στα τελευταία προγνωστικά σενάρια, η Ευρώπη βρίσκεται κάτω από έναν έντονα διαταραγμένο καιρικό χάρτη. Η πίεση στη στρατόσφαιρα αυξάνεται σημαντικά, ιδιαίτερα πάνω από τις πολικές περιοχές, κάτι που μπλοκάρει τη φυσιολογική κυκλοφορία και ωθεί τον ψυχρό αέρα νοτιότερα.
Παράλληλα, χαμηλά βαρομετρικά εμφανίζονται στον Βόρειο Ατλαντικό και σε τμήματα της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης, δημιουργώντας συνθήκες που ευνοούν την κάθοδο ψυχρών αερίων μαζών.
Για μεγάλο μέρος της ηπείρου, αυτό μεταφράζεται σε αισθητή πτώση της θερμοκρασίας, αυξημένη αστάθεια και, σε αρκετές περιοχές, χιονοπτώσεις σε χαμηλότερα υψόμετρα από τα συνηθισμένα. Στη δυτική και νότια Ευρώπη δεν αποκλείονται και σύντομα διαστήματα ηπιότερου καιρού, λόγω της δράσης του Ατλαντικού, όμως η γενική εικόνα δείχνει ότι το ψύχος θα έχει τον πρώτο λόγο, ειδικά μετά τα μέσα Ιανουαρίου.
Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα
Η Ελλάδα, λόγω γεωγραφικής θέσης, βρίσκεται συχνά στο όριο αυτών των ψυχρών εισβολών. Όταν όμως ο Πολικός Στρόβιλος διαταράσσεται σε τέτοιο βαθμό, αυξάνονται σημαντικά οι πιθανότητες να επηρεαστεί και η νοτιοανατολική Ευρώπη. Τα σενάρια δείχνουν ότι, σε μεταγενέστερη φάση της διαταραχής, ψυχρές αέριες μάζες μπορούν να κινηθούν μέσω των Βαλκανίων προς τη χώρα μας.
Αυτό συνεπάγεται πτώση της θερμοκρασίας κάτω από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα, ενίσχυση των βοριάδων και αυξημένες πιθανότητες για χιονοπτώσεις, αρχικά στα ορεινά και ημιορεινά και, εφόσον οι συνθήκες ευθυγραμμιστούν, ακόμη και σε χαμηλότερα υψόμετρα της βόρειας και κεντρικής Ελλάδας.
Παράλληλα, οι χαμηλές θερμοκρασίες ενδέχεται να διατηρηθούν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, καθώς τέτοιου τύπου διαταραχές συχνά «κλειδώνουν» χειμερινά μοτίβα για εβδομάδες.
Ένα σενάριο με διάρκεια
Αν και μιλάμε για προγνώσεις σε σχετικά μεγάλο χρονικό ορίζοντα, το στοιχείο που ενισχύει την αξιοπιστία τους είναι ότι δεν πρόκειται για τυχαία μεταβολή, αλλά για μια εξέλιξη που ακολουθεί ένα γνωστό και μελετημένο φυσικό μηχανισμό. Οι στρατοσφαιρικές θερμάνσεις έχουν αποδειχθεί πολλές φορές στο παρελθόν ικανές να πυροδοτήσουν παρατεταμένα ψυχρά επεισόδια στην Ευρώπη.
Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει ότι το δεύτερο μισό του Ιανουαρίου και οι αρχές Φεβρουαρίου αξίζουν ιδιαίτερη προσοχή. Ο χειμώνας δείχνει έτοιμος να διεκδικήσει δυναμικά τον ρόλο του, με συνθήκες που θυμίζουν πιο «κλασικές» ψυχρές περιόδους και λιγότερο τα ήπια μοτίβα των τελευταίων ετών.
Οι επόμενες ημέρες θα δείξουν πόσο βαθιά θα φτάσει αυτό το κύμα ψύχους, όμως όλα δείχνουν ότι η Ευρώπη, και μαζί της η Ελλάδα, μπαίνουν σε μια φάση αυξημένου χειμερινού ενδιαφέροντος.