Καιρός: Έτσι το Ελ Νίνιο και η Λα Νίνια συγχρονίζουν τις ξηρασίες και τις πλημμύρες σε όλο τον κόσμο
Μια καταστροφική ξηρασία στον Αμαζόνιο και μια αιφνίδια πλημμύρα στη Νότια Αφρική μοιάζουν εκ πρώτης όψεως άσχετα φαινόμενα. Ωστόσο, νέα επιστημονική έρευνα δείχνει ότι αποτελούν δύο όψεις του ίδιου νομίσματος.
Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό AGU Advances αποκαλύπτει ότι τα ακραία καιρικά φαινόμενα δεν είναι απλώς τοπικές καταστροφές, αλλά μέρος ενός παγκόσμιου «ρυθμού» που καθοδηγείται από έναν κεντρικό μηχανισμό: το φαινόμενο Ελ Νίνιο – Νότια Ταλάντωση (ENSO).
Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Τέξας στο Όστιν διαπίστωσαν ότι οι κύκλοι του Ελ Νίνιο και της Λα Νίνια λειτουργούν ως παγκόσμιοι συγχρονιστές, συνδέοντας απομακρυσμένες γεωγραφικές περιοχές και ωθώντας τες ταυτόχρονα σε ακραία πλεονάσματα ή ελλείμματα νερού.
Πώς «βλέπουν» το νερό μέσω της βαρύτητας
Για να καταλήξουν σε αυτά τα συμπεράσματα, η ερευνητική ομάδα υπό τους Άσραφ Ράτεμπ και Μπρίτζετ Σκάνλον δεν περιορίστηκε στη μελέτη των βροχοπτώσεων. Χρησιμοποίησε δεδομένα από τους δορυφόρους GRACE της NASA, οι οποίοι μετρούν μικρές μεταβολές στο βαρυτικό πεδίο της Γης. Μέσα από αυτές τις μεταβολές οι επιστήμονες μπορούν να υπολογίσουν τη συνολική αποθήκευση νερού σε μια περιοχή.
Πρόκειται για μια ολιστική εικόνα που περιλαμβάνει την υγρασία του εδάφους, το χιόνι και τους πάγους, τα υπόγεια υδροφόρα στρώματα και τα επιφανειακά νερά, όπως ποτάμια και λίμνες. Αναλύοντας δεδομένα 22 ετών, από το 2002 έως το 2024, οι ερευνητές κατάφεραν να χαρτογραφήσουν τη μετακίνηση του νερού μεταξύ ηπείρων με πρωτοφανή ακρίβεια, σε κλίμακες που φτάνουν το μέγεθος ολόκληρων χωρών.
Ο συγχρονισμός των ακραίων φαινομένων
Το πιο εντυπωσιακό εύρημα της μελέτης είναι η ικανότητα του ENSO να «ευθυγραμμίζει» ακραία φαινόμενα σε διαφορετικά σημεία του πλανήτη. Όταν το Ελ Νίνιο ή η Λα Νίνια βρίσκονται σε έντονη φάση, περιοχές που απέχουν χιλιάδες χιλιόμετρα μεταξύ τους βιώνουν ταυτόχρονα κρίσεις νερού.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ισχυρό Ελ Νίνιο της περιόδου 2015-2016, όταν σημειώθηκαν ταυτόχρονες ξηρασίες στον Αμαζόνιο και στη Νότια Αφρική.
Αντίστοιχα, η Λα Νίνια του 2010-2011 έφερε εξαιρετικά υψηλές βροχοπτώσεις στην Αυστραλία, στη νοτιοανατολική Βραζιλία και και πάλι στη Νότια Αφρική.
Ο συγχρονισμός αυτός έχει άμεσες επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία. Όταν πολλές αγροτικές περιοχές πλήττονται ταυτόχρονα από ξηρασία, η παραγωγή τροφίμων μειώνεται δραστικά και το παγκόσμιο εμπόριο δοκιμάζεται, με σοβαρούς κινδύνους για την επισιτιστική ασφάλεια.
Η μεγάλη αλλαγή μετά το 2011
Η έρευνα εντοπίζει ένα ανησυχητικό σημείο καμπής περίπου πριν από μια δεκαετία. Γύρω στο 2011-2012, η συμπεριφορά του νερού στον πλανήτη φαίνεται να αλλάζει. Πριν από το 2011, τα ακραία φαινόμενα περίσσειας νερού, όπως οι πλημμύρες, ήταν συχνότερα. Μετά το 2012, κυριαρχούν ολοένα και περισσότερο τα ακραία φαινόμενα έλλειψης νερού, δηλαδή οι ξηρασίες.
Η μετατόπιση αυτή προς μεγαλύτερη ξηρασία αποδίδεται σε αλλαγές στα κλιματικά μοτίβα του Ειρηνικού Ωκεανού, τα οποία επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο το Ελ Νίνιο και η Λα Νίνια κατανέμουν την υγρασία πάνω από τις χερσαίες περιοχές.
«Συχνά ακούμε ότι “τελειώνει το νερό”, αλλά στην πραγματικότητα ζούμε ακραίες καταστάσεις», εξηγεί η καθηγήτρια Μπρίτζετ Σκάνλον. «Το μήνυμα είναι διαφορετικό».
Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα ευρήματα δείχνουν ότι ο σχεδιασμός της διαχείρισης υδάτων δεν μπορεί πλέον να γίνεται με βάση μόνο τα εθνικά σύνορα. Οι κρίσεις νερού αποτελούν μέρος ενός παγκόσμιου μοτίβου.
Η κατανόηση του «ρυθμού» του Ειρηνικού Ωκεανού και του ENSO μπορεί να βοηθήσει στην καλύτερη πρόβλεψη των περιοχών που θα πληγούν ταυτόχρονα, βελτιώνοντας τον ανθρωπιστικό σχεδιασμό και τη γεωργική προετοιμασία σε παγκόσμιο επίπεδο.