Η κρίση του 1979 που άλλαξε για πάντα τις σχέσεις ΗΠΑ-Ιράν: 444 ημέρες στην κόψη του ξυραφιού
Η Κρίση των Ομηρών του 1979 παγίδευσε στο Ιράν 52 Αμερικανούς για 444 ημέρες, αναγκάζοντας τις ΗΠΑ να διακόψουν τους δεσμούς τους με την Τεχεράνη και να παγώσουν ιρανικά περιουσιακά στοιχεία αξίας 12 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Και κάπως έτσι τα κανάλια διπλωματίας ανάμεσα στις δύο χώρες έκλεισαν δια παντός, γεννήθηκε η εποχή των κυρώσεων, δημιουργήθηκε η CENTCOM των ΗΠΑ και εδραιώθηκαν δεκαετίες εχθρότητας που συνεχίζονται με τις σημερινές πυρηνικές εντάσεις.
Στις 4 Νοεμβρίου του 1979, Ιρανοί φοιτητές εισέβαλαν στην αμερικανική πρεσβεία στην Τεχεράνη, κρατώντας ομήρους 52 Αμερικανούς για 444 ημέρες. Αυτή η πράξη διέλυσε τους διπλωματικούς κανόνες και ανάγκασε την Ουάσιγκτον να θεωρεί πλέον το Ιράν όχι εταίρο, αλλά ένα εχθρικό επαναστατικό κράτος.
Αμερικανοί όμηροι κατά την πολιορκία της πρεσβείας των ΗΠΑ
WikipediaΗ κρίση διήρκεσε από τις 4 Νοεμβρίου, μέχρι τις 20 Ιανουαρίου του 1981. Αφού απέτυχαν οι διπλωματικές προσπάθειες της αμερικανικής κυβέρνησης, επιβλήθηκαν οικονομικές πιέσεις στο Ιράν, όπως εμπάργκο σε ιρανικά προϊόντα και δέσμευση ιρανικών καταθέσεων σε αμερικανικές τράπεζες. Ακολούθησαν απειλές στρατιωτικής επέμβασης και μια αποτυχημένη μυστική επιχείρηση διάσωσης των ομήρων, γνωστή με την κωδική ονομασία «Επιχείρηση Νύχι του Αετού», η οποία κατέληξε στο θάνατο οκτώ Αμερικανών στρατιωτών και ενός ιρανού πολίτη.
Το συμβάν έληξε με τη «Διακήρυξη του Αλγερίου» που υπεγράφη στις 19 Ιανουαρίου του 1981 και η οποία προέβλεπε , μεταξύ άλλων, πως οι ΗΠΑ δεν θα αναμιγνύονταν στρατιωτικά ή πολιτικά στις εσωτερικές υποθέσεις του Ιράν. Η υπόθεση χαρακτηρίστηκε ως ήττα της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ και είχε αρνητικές επιπτώσεις στην υποψηφιότητα του τότε προέδρου Τζίμι Κάρτερ.
Στο Ιράν, η κρίση έλαβε χώρα σε μια περίοδο πολιτικής και κοινωνικής αστάθειας που διαδέχτηκε τα γεγονότα της ιρανικής επανάστασης. Ενώ για τον υπόλοιπο κόσμο το γεγονός της κατάληψης αντιμετωπίστηκε ως μια διεθνής κρίση, για το Ιράν υπήρξε κυρίως ένας αγώνας στο εσωτερικό της χώρας με αναφορά στο δημοψήφισμα για το νέο σύνταγμα. Η κρίση, σε συνδυασμό με την στήριξη των φοιτητών από τον Ρουχολάχ Χομεϊνί, οδήγησε τον πρωθυπουργό Μεχντί Μπαζαργκάν σε παραίτηση.
Διακοπή όλων των επίσημων σχέσεων
Σε απάντηση στην αντιπαράθεση, ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Τζίμι Κάρτερ διέκοψε επίσημα τις διπλωματικές σχέσεις με το Ιράν τον Απρίλιο του 1980. Από εκείνη την επίσημη διακοπή, τα δύο έθνη δεν είχαν καμία άμεση διπλωματική επαφή.
O Tζίμι Κάρτερ
Associated PressΟ Κάρτερ επικαλέστηκε τον Νόμο περί Διεθνών Οικονομικών Εξουσιών Έκτακτης Ανάγκης, δεσμεύοντας περίπου 12 δισεκατομμύρια δολάρια σε ιρανικά περιουσιακά στοιχεία που κρατούνταν σε αμερικανικές τράπεζες. Αυτό δημιούργησε το προηγούμενο για το εκτεταμένο καθεστώς οικονομικών κυρώσεων που παραμένει το κύριο εργαλείο πολιτικής των ΗΠΑ κατά της Τεχεράνης σήμερα.
Αλλαγή στρατηγικής
Συνειδητοποιώντας την αστάθεια στον Κόλπο, οι ΗΠΑ ίδρυσαν την Κοινή Ομάδα Ταχείας Ανάπτυξης το 1980. Αυτή η μονάδα τελικά εξελίχθηκε στην Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM), στρατιωτικοποιώντας μόνιμα την παρουσία της Αμερικής στη Μέση Ανατολή για την προστασία των ενεργειακών της κατά βάση συμφερόντων.
Η κρίση έληξε με τις Συμφωνίες του Αλγερίου τον Ιανουάριο του 1981, οι οποίες εξασφάλισαν την απελευθέρωση των ομήρων και ίδρυσαν δικαστήριο για τις αξιώσεις. Ωστόσο, η συμφωνία απέτυχε να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη, αφήνοντας βαθιά πολιτικά τραύματα που εμπόδισαν οποιαδήποτε εξομάλυνση των σχέσεων για δεκαετίες.
Το δόγμα του «Μεγάλου Σατανά»
Η κρίση εδραίωσε ένα ιδεολογικό χάσμα, με το Ιράν να χαρακτηρίζει επίσημα τις ΗΠΑ ως τον «Μεγάλο Σατανά». Αυτή η ρητορική έγινε βασικός πυλώνας της ιρανικής κρατικής ταυτότητας, καθιστώντας τον αντιαμερικανισμό αδιαπραγμάτευτο μέρος της εξωτερικής πολιτικής της Τεχεράνης, κάτι στο οποίο η Ουάσινγκτον αντέδρασε με περιορισμό.
O ανώτατος θρησκευτικός ηγέτης του Ιράν, αγιατολάχ Χαμενεϊ
Associated PressΣήμερα, οι σχέσεις παραμένουν σε οριακό σημείο λόγω του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και της υποστήριξης προς τις περιφερειακές πολιτοφυλακές, καθώς και της βίας στις συνεχιζόμενες διαμαρτυρίες.Οι στρατιωτικές δυνάμεις και από τις δύο πλευρές παραμένουν σε υψηλή επιφυλακή σε όλο τον Περσικό Κόλπο.
Η ταινία Argo με τον Μπεν Αφλεκ
Η επιχείρηση που ξέρει ο περισσότερος κόσμος, ωστόσο, είναι η «επιχείρηση: Argo» και αυτό γιατί μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τον Μπεν Άφλεκ ο οποίος σκηνοθέτησε και πρωταγωνίστησε στην ταινία που απέσπασε επτά υποψηφιότητες για Όσκαρ κερδίζοντας τελικά τρία. Περιγράφει την περιπέτεια που έζησαν έξι διπλωμάτες οι οποίοι κατάφεραν και βγήκαν από την πρεσβεία των ΗΠΑ λίγα λεπτά πριν αυτή πέσει στα χέρια των εξεγερμένων Ιρανών.
Οι έξι διπλωμάτες κρύφτηκαν μέσα στην κατοικία του πρέσβη του Καναδά και στη συνέχεια η CIA μέσω του ειδικού πράκτορα Τόνι Μέντεζ (τον οποίο στην ταινία υποδύεται ο Άφλεκ) οργάνωσε μυστική επιχείρηση διάσωσης των έξι με τη βοήθεια των Καναδών.
Το φιλμ κυκλοφόρησε στους κινηματογράφους των ΗΠΑ στις 12 Οκτωβρίου του 2012. Απέσπασε θετικά σχόλια από τους κριτικούς και έγινε μεγάλη εισπρακτική επιτυχία αποφέροντας 232,3 εκατομμύρια δολάρια παγκοσμίως. Βραβεύτηκε με το Όσκαρ Καλύτερης Ταινίας, Διασκευασμένου Σεναρίου και Μοντάζ και με Χρυσή Σφαίρα και BAFTA Καλύτερη Ταινίας και Σκηνοθεσίας.