Ιράν: Ποιος είναι ο Αλί Λαριτζανί, ο άνθρωπος του Χαμενεΐ που έχει αναλάβει de facto τη διακυβέρνηση

Στις αρχές Ιανουαρίου, καθώς το Ιράν βρισκόταν αντιμέτωπο με πανεθνικές διαδηλώσεις και με την απειλή αμερικανικών στρατιωτικών πληγμάτων, ο ανώτατος ηγέτης της χώρας, Αλί Χαμενεΐ, στράφηκε σε έναν έμπιστο και απόλυτα πιστό συνεργάτη για να καθοδηγήσει τη χώρα: τον Αλί Λαριτζανί, κορυφαίο αξιωματούχο εθνικής ασφάλειας, σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλούνται οι New York Times σε εκτενές αφιέρωμά τους.

Έκτοτε, σύμφωνα με ανώτερους Ιρανούς αξιωματούχους, ο 67χρονος βετεράνος πολιτικός - πρώην διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης και νυν επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας - έχει αναλάβει ουσιαστικά τη διακυβέρνηση της χώρας. Η άνοδός του έχει περιθωριοποιήσει τον πρόεδρο Masoud Pezeshkian, καρδιοχειρουργό που στράφηκε στην πολιτική, ο οποίος διανύει μια δύσκολη πρώτη χρονιά στην εξουσία και δηλώνει δημόσια ότι «είμαι γιατρός, όχι πολιτικός» και ότι κανείς δεν πρέπει να περιμένει από εκείνον να επιλύσει τα πολυάριθμα προβλήματα της χώρας.

Το παρασκήνιο της ανόδου Λαριτζανί

Η αποτύπωση της ανόδου του Λαριτζανί και των αποφάσεων της ιρανικής ηγεσίας, την ώρα που η κυβέρνηση Τραμπ απειλεί με πόλεμο, βασίζεται σε συνεντεύξεις με έξι ανώτερους Ιρανούς αξιωματούχους - εκ των οποίων ο ένας συνδέεται με το γραφείο του Χαμενεΐ - τρία μέλη των Φρουρών της Επανάστασης, δύο πρώην Ιρανούς διπλωμάτες και δημοσιεύματα ιρανικών μέσων ενημέρωσης. Όλοι μίλησαν στους New York Times υπό καθεστώς ανωνυμίας για να συζητήσουν εσωτερικά κυβερνητικά ζητήματα.

Το χαρτοφυλάκιο αρμοδιοτήτων του Λαριτζανί έχει διευρυνθεί σημαντικά τους τελευταίους μήνες. Ήταν υπεύθυνος για την καταστολή των πρόσφατων διαδηλώσεων με χρήση θανατηφόρας βίας, όταν χιλιάδες ζητούσαν τον τερματισμό της ισλαμικής διακυβέρνησης. Σήμερα επιβλέπει τον περιορισμό της εσωτερικής διαφωνίας, διατηρεί επαφές με συμμάχους όπως η Ρωσία και περιφερειακούς παίκτες όπως το Κατάρ και το Ομάν, εποπτεύει τις πυρηνικές διαπραγματεύσεις με την Ουάσινγκτον και καταρτίζει σχέδια για τη διαχείριση της χώρας σε περίπτωση πολέμου με τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς η Ουάσινγκτον ενισχύει τις δυνάμεις της στην περιοχή.

«Είμαστε έτοιμοι στη χώρα μας», δήλωσε ο Λαριτζανί σε συνέντευξή του στο Al Jazeera κατά την επίσκεψή του στη Ντόχα. «Είμαστε σίγουρα ισχυρότεροι από πριν. Τους τελευταίους επτά-οκτώ μήνες εντοπίσαμε τις αδυναμίες μας και τις διορθώσαμε. Δεν επιδιώκουμε πόλεμο ούτε θα τον ξεκινήσουμε. Αν όμως μας τον επιβάλουν, θα απαντήσουμε».

Λαριτζανί, ο πιο έμπιστος άνθρωπος του Χαμενεΐ

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ο Χαμενεΐ έχει δώσει σαφείς εντολές ώστε η Ισλαμική Δημοκρατία να επιβιώσει όχι μόνο από ενδεχόμενους αμερικανικούς ή ισραηλινούς βομβαρδισμούς, αλλά και από πιθανή δολοφονία της ανώτατης ηγεσίας - ακόμη και του ίδιου.

Ο συντηρητικός αναλυτής Νάσερ Ιμανί δήλωσε ότι ο ανώτατος ηγέτης εμπιστεύεται πλήρως τον Λαριτζανί. «Πιστεύει ότι είναι ο κατάλληλος άνθρωπος για αυτήν την ευαίσθητη συγκυρία, λόγω της πολιτικής του διαδρομής, του οξυδερκούς μυαλού και της γνώσης του. Ο ρόλος του θα είναι καθοριστικός σε περίπτωση πολέμου».

Ο Λαριτζανί προέρχεται από ισχυρή πολιτική και θρησκευτική οικογένεια και διετέλεσε επί 12 χρόνια πρόεδρος της Βουλής. Το 2021 ανέλαβε τις διαπραγματεύσεις για μια 25ετή στρατηγική συμφωνία δισεκατομμυρίων με την Κίνα.

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ο Χαμενεΐ έχει ορίσει τέσσερα επίπεδα διαδοχής για κάθε στρατιωτική και κυβερνητική θέση που ο ίδιος διορίζει προσωπικά. Έχει επίσης ζητήσει από όλους τους επικεφαλής να ορίσουν έως τέσσερις πιθανούς αντικαταστάτες και έχει μεταβιβάσει αρμοδιότητες σε στενό κύκλο συνεργατών ώστε να λαμβάνουν αποφάσεις σε περίπτωση διακοπής επικοινωνίας ή θανάτου του.

Κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου με το Ισραήλ, ο Χαμενεΐ φέρεται να όρισε τρεις πιθανούς διαδόχους, χωρίς να δημοσιοποιηθούν τα ονόματά τους. Ο Λαριτζανί σχεδόν σίγουρα δεν συγκαταλέγεται, καθώς δεν είναι ανώτερος σιίτης κληρικός — βασική προϋπόθεση για τη διαδοχή.

Ωστόσο, ανήκει στον στενό πυρήνα εμπιστοσύνης του Χαμενεΐ, μαζί με τον κορυφαίο στρατιωτικό του σύμβουλο, υποστράτηγο Γιαχία Ραχίμ Σαφαβί, τον πρόεδρο της Βουλής και πρώην διοικητή των Φρουρών, στρατηγό Μοχάμαντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, που έχει οριστεί de facto αναπληρωτής διοικητής των ενόπλων δυνάμεων σε περίοδο πολέμου, και τον επικεφαλής του γραφείου του, κληρικό Αλί Ασγάρ Χετζάζι.

Προετοιμασίες για σύγκρουση με τις ΗΠΑ

Μέρος του σχεδιασμού αποδίδεται στα διδάγματα από αιφνιδιαστική ισραηλινή επίθεση τον Ιούνιο, που εξουδετέρωσε την ανώτατη στρατιωτική διοίκηση του Ιράν μέσα στις πρώτες ώρες. Μετά την εκεχειρία, ο Χαμενεΐ διόρισε τον Λαριτζανί γραμματέα του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας και ίδρυσε νέο Συμβούλιο Εθνικής Άμυνας, υπό τον ναύαρχο Αλί Σαμχανί, για τη διαχείριση στρατιωτικών υποθέσεων σε καιρό πολέμου.

Ο ειδικός στο Ιράν Βάλι Νασρ δήλωσε ότι ο Χαμενεΐ «διανέμει την εξουσία και προετοιμάζει το κράτος τόσο για τη διαδοχή όσο και για πόλεμο», γνωρίζοντας ότι το ένα μπορεί να επιφέρει το άλλο.

Σύμφωνα με τις πηγές, το Ιράν θεωρεί σχεδόν αναπόφευκτα και επικείμενα τα αμερικανικά πλήγματα, παρότι συνεχίζονται οι διπλωματικές επαφές για το πυρηνικό πρόγραμμα. Οι ένοπλες δυνάμεις έχουν τεθεί σε ύψιστο συναγερμό.

Η χώρα μετακινεί εκτοξευτές βαλλιστικών πυραύλων στα δυτικά σύνορα με το Ιράκ - σε απόσταση βολής από το Ισραήλ - καθώς και στις νότιες ακτές του Περσικού Κόλπου, εντός εμβέλειας αμερικανικών βάσεων. Έχει κλείσει περιοδικά τον εναέριο χώρο για δοκιμές πυραύλων και πραγματοποίησε άσκηση στον Περσικό Κόλπο, κλείνοντας προσωρινά τα Στενά του Ορμούζ.

Παράλληλα, ο Χαμενεΐ διατηρεί σκληρή ρητορική. «Ο ισχυρότερος στρατός στον κόσμο μπορεί να δεχθεί ένα τέτοιο χαστούκι που δεν θα μπορέσει να σηκωθεί», δήλωσε, απειλώντας και με βύθιση αμερικανικών πολεμικών πλοίων.

Σε περίπτωση πολέμου, ειδικές αστυνομικές μονάδες, πράκτορες πληροφοριών και τάγματα της πολιτοφυλακής Μπασίτζ θα αναπτυχθούν στους δρόμους μεγάλων πόλεων, με σημεία ελέγχου για την αποτροπή εσωτερικών αναταραχών και τον εντοπισμό ξένων πρακτόρων.

Παράλληλα, η ηγεσία εξετάζει σενάρια πολιτικής επιβίωσης: ποιος θα κυβερνήσει αν σκοτωθούν ο Χαμενεΐ και κορυφαίοι αξιωματούχοι και ποιος θα μπορούσε να λειτουργήσει ως «η Delcy του Ιράν» — αναφορά στην αντιπρόεδρο της Βενεζουέλας, Delcy Rodríguez, που ανέλαβε ρόλο μετά τη σύλληψη του προέδρου Νικολάς Μαδούρο.

Στην κορυφή της σχετικής λίστας φέρεται να βρίσκεται ο Λαριτζανί, ακολουθούμενος από τον Γκαλιμπάφ και, πιο απροσδόκητα, από τον πρώην πρόεδρο Χασάν Ροχανί.

Όλοι, ωστόσο, φέρουν πολιτικά βάρη - από κατηγορίες διαφθοράς έως εμπλοκή σε παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της δολοφονίας τουλάχιστον 7.000 άοπλων διαδηλωτών μέσα σε τρεις ημέρες, αριθμός που οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων εκτιμούν ότι μπορεί να αυξηθεί.

Η υποχώρηση του προέδρου Πεζεσκιάν

Τον τελευταίο μήνα, η δημόσια παρουσία του Λαριτζανί έχει αυξηθεί θεαματικά, ενώ εκείνη του προέδρου Πεζεσκιάν έχει περιοριστεί. Ο Λαριτζανί ταξίδεψε στη Μόσχα για συνομιλίες με τον Βλαντιμίρ Πούτιν, συναντήθηκε με ηγέτες της Μέσης Ανατολής και συμμετείχε σε διαβουλεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα, ενώ παραχωρεί συχνά μακροσκελείς τηλεοπτικές συνεντεύξεις.

Ο Πεζεσκιάν εμφανίζεται να αποδέχεται τη μεταβίβαση εξουσίας. Σε υπουργικό συμβούλιο φέρεται να παραδέχθηκε ότι χρειάστηκε να απευθυνθεί στον Λαριτζανί για να αρθούν περιορισμοί στο διαδίκτυο, καθώς έπλητταν το ηλεκτρονικό εμπόριο - μια ομολογία που δείχνει ποιος έχει τον τελικό λόγο.

Είναι ενδεικτικό το παρακάτω γεγονός, όπως το αποτυπώνουν οι New York Times: Τον Ιανουάριο, εν μέσω καταστολής των διαδηλώσεων, ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Μέση Ανατολή, Στιβ Γουίτκοφ, επιχείρησε να επικοινωνήσει με τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, για να διευκρινίσει αν σχεδιάζονταν εκτελέσεις διαδηλωτών. Ο Αραγτσί απευθύνθηκε στον πρόεδρο ζητώντας άδεια επαφής. Ο Πεζεσκιάν απάντησε ότι δεν γνώριζε και τον παρέπεμψε στον Λαριτζανί για έγκριση.

Διαβάστε επίσης

• Αμερικανικά στρατιωτικά αεροσκάφη στην Πορτογαλία – «Φουντώνει» η συζήτηση για επίθεση κατά του Ιράν