ΝΑΤΟ: Η οργή Τραμπ για τους συμμάχους απειλεί με διάλυση τη Συμμαχία – Τι φοβούνται οι Ευρωπαίοι

Snapshot

• Ο πόλεμος στο Ιράν και η άρνηση των ευρωπαϊκών χωρών να βοηθήσουν τις αμερικανικές δυνάμεις έχουν προκαλέσει σοβαρή κρίση στο ΝΑΤΟ.
• Ο Ντόναλντ Τραμπ εξέφρασε οργή για την απουσία ευρωπαϊκής συνδρομής και απείλησε με αποχώρηση των ΗΠΑ από τη Συμμαχία.
• Οι Ευρωπαίοι φοβούνται ότι οι ΗΠΑ ενδέχεται να μην υπερασπιστούν τα μέλη του ΝΑΤΟ σε περίπτωση επίθεσης, υπονομεύοντας τη ρήτρα συλλογικής άμυνας.
• Η νομική αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ απαιτεί την έγκριση των δύο τρίτων της Γερουσίας, αλλά η αμερικανική στρατιωτική στάση μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τη Συμμαχία χωρίς επίσημη αποχώρηση.
• Παρά τις κρίσεις και τις απειλές του Τραμπ, οι ευρωπαϊκές χώρες εξακολουθούν να θεωρούν απαραίτητη τη συμμετοχή των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, αν και αναγνωρίζουν ότι η διατλαντική σχέση θα αλλάξει σημαντικά.

Snapshot powered by AI

Η συμμαχία του ΝΑΤΟ έχει επιβιώσει τα τελευταία χρόνια από υπαρξιακές προκλήσεις — από τον πόλεμο στην Ουκρανία έως τις επανειλημμένες πιέσεις και προσβολές εκ μέρους του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος αμφισβήτησε την βασική αποστολή της και απείλησε να καταλάβει τη Γροιλανδία.

Ωστόσο, σύμφωνα με αναλυτές και διπλωμάτες, που επικαλείται το πρακτορείο Reuters, είναι ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ με το Ιράν, χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την Ευρώπη, που έχει σχεδόν διαλύσει τον 76χρονο συνασπισμό και απειλεί να τον φέρει στην πιο αδύναμη κατάσταση από την ίδρυσή του.

Ο Τραμπ είναι εξοργισμένος από το γεγονός ότι οι ευρωπαϊκές χώρες αρνήθηκαν να στείλουν τα πολεμικά πλοία τους για να εξασφαλίσουν την πρόσβαση της παγκόσμιας ναυτιλίας στα Στενά του Ορμούζ μετά την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου. Τις τελευταίες ημέρες δήλωσε επανηλειμμένα ότι εξετάζει το ενδεχόμενο αποχώρησης από την βορειοατλαντική Συμμαχία.

«Δεν θα κάνατε το ίδιο αν ήσασταν στη θέση μου;» ρώτησε ο Τραμπ δημοσιογράφο του Reuters σε συνέντευξη που παραχώρησε την Τετάρτη. Σε ομιλία του την Τετάρτη το βράδυ, ο Τραμπ επέκρινε τους συμμάχους των ΗΠΑ. Ωστόσο δεν έφτασε στο σημείο να καταδικάσει το ΝΑΤΟ, όπως πολλοί αναλυτές πίστευαν ότι θα έκανε.

Σε συνδυασμό με άλλες σκληρές δηλώσεις που απευθύνθηκαν στους Ευρωπαίους τις τελευταίες εβδομάδες, τα σχόλια του Τραμπ έχουν προκαλέσει άνευ προηγουμένου ανησυχία. Ο φόβος είναι ότι οι ΗΠΑ δεν θα συνδράμουν τους Ευρωπαίους συμμάχους τους σε περίπτωση που δεχθούν επίθεση με βάση το άρθρο 5 της ιδρυτικής συνθήκης του ΝΑΤΟ, ανεξάρτητα από το αν η Ουάσιγκτον αποχωρήσει επίσημα ή όχι από τη Συμμαχία.

Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με αναλυτές και διπλωμάτες, είναι ότι η Συμμαχία που δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και που για πολύ καιρό αποτελούσε τον βασικό πυρήνα της ευρωπαϊκής ασφάλειας, αρχίζει να διαλύεται, ενώ η ρήτρα συλλογικής άμυνας – ότι η επίθεση σε μία χώρα μέλος του ΝΑΤΟ θεωρείται επίθεση εναντίον όλων των χωρών μελών- που αποτελεί τον πυρήνα της δεν θεωρείται πλέον δεδομένη.

«Αυτή είναι η χειρότερη κατάσταση στην οποία έχει βρεθεί το ΝΑΤΟ από την ίδρυσή του. Είναι πραγματικά δύσκολο να σκεφτεί κανείς κάτι που να πλησιάζει έστω και λίγο αυτή την κατάσταση», δήλωσε ο Μαξ Μπέργκμαν, πρώην αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ο οποίος σήμερα διευθύνει το Πρόγραμμα για την Ευρώπη, τη Ρωσία και την Ευρασία στο στη «δεξαμενή σκέψης», Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών στην Ουάσινγκτον.

Αυτή η πραγματικότητα αρχίζει να γίνεται αντιληπτή από τους Ευρωπαίους, οι οποίοι βασίζονταν στο ΝΑΤΟ ως βασικό πυλώνα άμυνας ενάντια σε μια ολοένα και πιο επιθετική Ρωσία.

Μόλις τον Φεβρουάριο, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε είχε απορρίψει την ιδέα ότι η Ευρώπη μπορεί να αμυνθεί χωρίς τις ΗΠΑ ως «ανόητη σκέψη». Τώρα, πολλοί αξιωματούχοι και διπλωμάτες την θεωρούν ως την αναμενόμενη προσδοκία.
«Το ΝΑΤΟ παραμένει απαραίτητο, αλλά πρέπει να είμαστε σε θέση να σκεφτόμαστε το ΝΑΤΟ χωρίς τους Αμερικανούς», δήλωσε ο στρατηγός Φρανσουά Λεκουάντρ, ο οποίος υπηρέτησε ως αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων της Γαλλίας από το 2017 έως το 2021.

Και πρόσθεσε: «Το αν πρέπει να συνεχίσει να ονομάζεται ΝΑΤΟ – Οργανισμός Βορειοατλαντικής Συνθήκης – είναι ένα εύλογο ερώτημα».

Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου Άννα Κέλι δήλωσε: «Ο πρόεδρος Τραμπ έχει εκφράσει σαφώς την απογοήτευσή του για το ΝΑΤΟ και τους άλλους συμμάχους και, όπως τόνισε ο πρόεδρος, “οι Ηνωμένες Πολιτείες θα το θυμούνται”».

Τι άλλαξε αυτή τη φορά

Το ΝΑΤΟ έχει αντιμετωπίσει προκλήσεις και στο παρελθόν, κυρίως κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του Τραμπ από το 2017 έως το 2021, όταν εξέτασε επίσης το ενδεχόμενο αποχώρησης από τη Συμμαχία.

Ωστόσο, ενώ μέχρι πρόσφατα πολλοί Ευρωπαίοι αξιωματούχοι πίστευαν ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να παραμείνει στη βορειοατλαντική Συμμαχία αρκεί να τον κολακεύουν. Σήμερα λίγοι αξιωματούχοι πιστεύουν το ίδιο.

Ο Τραμπ και οι αξιωματούχοι του έχουν εκφράσει την απογοήτευσή τους για αυτό που θεωρούν ως απροθυμία του ΝΑΤΟ να βοηθήσει τις Ηνωμένες Πολιτείες σε μια στιγμή ανάγκης. Αυτό που ενόχλησε είναι ότι το ΝΑΤΟ δεν παρέχει άμεση βοήθεια στα Στενά του Ορμούζ και περιορίζει τη χρήση ορισμένων αεροδρομίων και του εναέριου χώρου από τις ΗΠΑ. Έτσι αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι το ΝΑΤΟ δεν μπορεί να είναι «μονόδρομος».

Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αντιτείνουν ότι δεν έχουν λάβει αιτήματα από τις ΗΠΑ για συγκεκριμένα μέσα προκειμένου να ανοίξουν τα Στενά και παραπονούνται ότι η Ουάσιγκτον έχει δείξει ασυνέπεια ως προς το αν μια τέτοια αποστολή θα διεξαχθεί κατά τη διάρκεια ή μετά τον πόλεμο.

«Είναι μια τρομερή κατάσταση για το ΝΑΤΟ», δήλωσε ο Τζέιμι Σέι, πρώην ανώτερος αξιωματούχος του ΝΑΤΟ και ανώτερος ερευνητής στη «δεξαμενή σκέψης», Friends of Europe.

«Είναι ένα πλήγμα για τους συμμάχους που, από τότε που ο Τραμπ επέστρεψε στον Λευκό Οίκο, έχουν εργαστεί σκληρά για να δείξουν ότι είναι πρόθυμοι και ικανοί να αναλάβουν περισσότερη ευθύνη (για την άμυνά τους)», ανέφερε.

Οι τελευταίες δηλώσεις του Τραμπ εντάσσονται στα αυξανόμενα σημάδια μιας ολοένα και πιο ασταθούς συμμαχίας. Αυτά περιλαμβάνουν τις εντεινόμενες απειλές του Αμερικανού προέδρου τον Ιανουάριο να καταλάβει τη Γροιλανδία και τις πρόσφατες φιλικές κινήσεις τον ΗΠΑ προς τη Ρωσία, την οποία το ΝΑΤΟ ορίζει ως την κύρια απειλή για την ασφάλειά του.

Η αμερικανική κυβέρνηση παρέμεινε ουσιαστικά σιωπηλή εν μέσω αναφορών ότι η Μόσχα παρείχε στο Ιράν στοιχεία για στόχους, ώστε να επιτεθεί σε αμερικανικές θέσεις στη Μέση Ανατολή. Παράλληλα ήρε τις κυρώσεις επί του ρωσικού πετρελαίου σε μια προσπάθεια να μετριαστούν οι παγκόσμιες τιμές ενέργειας που έχουν εκτοξευθεί στα ύψη κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Σε συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών της G7 κοντά στο Παρίσι την περασμένη εβδομάδα, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο και η Κάγια Κάλας, επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είχαν μια έντονη συζήτηση για την αντιμετώπιση της Ρωσίας.

Η Κάλας ρώτησε πότε θα εξαντληθεί η υπομονή των ΗΠΑ με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν σχετικά με τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία. Τότε ο Ρούμπιο απάντησε με εκνευρισμό ότι οι ΗΠΑ προσπαθούν να τερματίσουν τον πόλεμο, παρέχοντας ταυτόχρονα υποστήριξη στην Ουκρανία, αλλά η ΕΕ είναι ευπρόσδεκτη να μεσολαβήσει αν το επιθυμεί.

Δεν υπάρχει γυρισμός

Από νομική άποψη, ο Τραμπ ενδέχεται να μην διαθέτει την εξουσία να αποχωρήσει από το ΝΑΤΟ. Σύμφωνα με νόμο που ψηφίστηκε το 2023, ένας πρόεδρος των ΗΠΑ δεν μπορεί να αποχωρήσει από τη Συμμαχία χωρίς τη συναίνεση των δύο τρίτων της Γερουσίας των ΗΠΑ, ένα όριο σχεδόν αδύνατο να επιτευχθεί.

Ωστόσο, αναλυτές υποστηρίζουν ότι, ως αρχιστράτηγος, ο Τραμπ μπορεί να αποφασίσει αν ο αμερικανικός στρατός θα υπερασπιστεί τα μέλη του ΝΑΤΟ. Η άρνηση να το πράξει θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τη Συμμαχία χωρίς να υπάρξει επίσημη αποχώρηση.
Βεβαίως, δεν θεωρούν όλοι την τρέχουσα κρίση ως υπαρξιακή για το ΝΑΤΟ. Ένας Γάλλος διπλωμάτης χαρακτήρισε τη ρητορική του Αμερικανού προέδρου ως μια παροδική κρίση θυμού. Ο Τραμπ έχει αλλάξει τη θέση του σχετικά με το ΝΑΤΟ και στο παρελθόν.

Το 2024, δήλωσε κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας του ότι θα ενθάρρυνε τον Πούτιν να επιτεθεί σε μέλη του ΝΑΤΟ που δεν καταβάλλουν το δίκαιο μερίδιό τους για την άμυνα. Μέχρι την τελευταία ετήσια σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ, τον Ιούνιο του 2025, η βορειοατλαντική συμμαχία είχε κερδίσει την εύνοιά του, με τον Τραμπ να εκφωνεί ομιλία στην οποία εξυμνούσε με ενθουσιασμό τους Ευρωπαίους ηγέτες ως ανθρώπους που «αγαπούν τις χώρες τους».

Την επόμενη εβδομάδα ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, ο οποίος έχει στενές σχέσεις με τον Τραμπ, πρόκειται να επισκεφθεί την Ουάσιγκτον σε μια προσπάθεια να αλλάξει για άλλη μια φορά την άποψη του Αμερικανού προέδρου.

Οι αναλυτές υποστηρίζουν ότι οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν βάσιμους λόγους να διατηρήσουν τη συμμετοχή των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, παρά τις αμφιβολίες σχετικά με το αν ο Τραμπ θα έσπευδε να τις υπερασπιστεί. Ένας βασικός λόγος είναι ότι ο αμερικανικός στρατός παρέχει μια σειρά από δυνατότητες που το ΝΑΤΟ δεν μπορεί εύκολα να αντικαταστήσει, όπως οι πληροφορίες από δορυφόρους.

Ακόμη και αν ο Τραμπ και οι Ευρωπαίοι βρουν έναν τρόπο να παραμείνουν μαζί στο ΝΑΤΟ, λένε διπλωμάτες, αναλυτές και αξιωματούχοι, η διατλαντική συμμαχία που υπήρξε κεντρική για την παγκόσμια τάξη από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο μπορεί να μην είναι ποτέ ξανά η ίδια.

«Πιστεύω ότι γυρίζουμε σελίδα σε 80 χρόνια συνεργασίας», δήλωσε η Τζουλιάνα Σμιθ, πρέσβης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ υπό τον Δημοκρατικό πρόεδρο Τζο Μπάιντεν. Και συνέχισε: «Δεν νομίζω ότι αυτό σημαίνει το τέλος της διατλαντικής σχέσης, αλλά βρισκόμαστε στο κατώφλι κάτι που θα έχει διαφορετική όψη και αίσθηση».

Διαβάστε επίσης