ΝΑΤΟ χωρίς τις ΗΠΑ: Θα είναι πραγματικά «χάρτινη τίγρη»;

Snapshot

• Το 2025, οι ΗΠΑ θα καλύπτουν το 44% του συνολικού στρατιωτικού δυναμικού του ΝΑΤΟ και το 100% της ικανότητας διοίκησης, ελέγχου και πληροφοριών (C3I).
• Χωρίς τις ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ θα αντιμετώπιζε σοβαρές δυσκολίες στην κινητοποίηση μαχητικών δυνάμεων και στην εφοδιαστική υποστήριξη, με τις ευρωπαϊκές χώρες να υστερούν σε κρίσιμες στρατιωτικές ικανότητες.
• Η απουσία της αμερικανικής πυρηνικής αποτροπής θα δημιουργούσε κενό ασφάλειας, καθώς οι ευρωπαϊκές πυρηνικές δυνάμεις δεν θεωρούνται ισχυρές ή αξιόπιστες για την υποστήριξη της Συμμαχίας.
• Η επίτευξη αμυντικής αυτοδυναμίας από την Ευρώπη απαιτεί 5 έως 10 χρόνια αυξημένων αμυντικών δαπανών και σημαντικές στρατιωτικές αναβαθμίσεις, οι οποίες αντιμετωπίζουν πολιτικές και οικονομικές προκλήσεις.
• Παρά τις προσπάθειες όπως το πρόγραμμα PESCO και κοινές προμήθειες, η ικανότητα της Ευρώπης να αντικαταστήσει πλήρως τις αμερικανικές δυνατότητες παραμένει αβέβαιη.

Snapshot powered by AI

Πριν λίγες ημέρες, μετά τις αρνήσεις ορισμένων ευρωπαϊκών χωρών να αναλάβουν ρόλο στα Στενά του Ορμούζ, ο Ντόναλντ Τραμπ ξέσπασε και αποκάλεσε τους ευρωπαίους συμμάχους «δειλούς» και το ΝΑΤΟ «χάρτινη τίγρη». Ίσως δεν ήταν απλώς λόγια θυμού. Στις τελευταίες του δηλώσεις ο πρόεδρος των ΗΠΑ ξεκαθάρισε ότι σκέφτεται πολύ σοβαρά ακόμα και την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη Συμμαχία. Και οι Ευρωπαίοι ηγέτες δεν φαίνεται να θεωρούν εντελώς απίθανη μια τέτοια κίνηση από την πλευρά των ΗΠΑ.. Κάτι τέτοιο όμως θα ήταν αν μη τι άλλο κοσμογονικό για την αρχιτεκτονική ασφαλείας στην Ευρώπη.

Πώς όμως θα ήταν το ΝΑΤΟ χωρίς τις ΗΠΑ;

Οι αριθμοί είναι αποκαλυπτικοί. Το 2025, οι ΗΠΑ ευθύνονταν για περίπου το 44% του συνολικού στρατιωτικού δυναμικού του ΝΑΤΟ. Αποτελούν δηλαδή την σημαντικότερη μερίδα της «στρατιωτικής μηχανής» της Βορειατλαντικής Συμμαχίας. Δεν είναι όμως μόνον αριθμητικό το πρόβλημα αλλά και ποιοτικό, αφού οι ευρωπαίοι σύμμαχοι υστερούν σε κρίσιμες ικανότητες, όπως πλατφόρμες πληροφοριών-παρακολούθησης και συστήματα αεράμυνας και αντιπυραυλικής άμυνας. Όμως αυτό είναι μόνο η αρχή του προβλήματος.

Και αυτό διότι το 16% που οι ΗΠΑ συνεισφέρουν στον κοινό προϋπολογισμό μετατρέπεται ουσιαστικά στο 100% της ολοκληρωμένης ικανότητας διοίκησης, ελέγχου και πληροφοριών (C3I) της συμμαχίας. Χωρίς τις ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ χάνει τα αεροπλάνα AWACS - σαν και αυτό που πρόσφατα κατέστρεψαν οι Ιρανοί στην επίθεση σε αεροδρόμιο, τις δυνατότητες κοινής επικοινωνίας, τη δομή ενιαίας στρατιωτικής διοίκησης, αλλά και σχεδόν ολόκληρη την ικανότητα στρατηγικής συλλογής πληροφοριών και το μεγαλύτερο μέρος των δυνατοτήτων πεδίου μάχης. Ό,τι μένει μάχεται, κατά την πλέον ακριβή περιγραφή των αναλυτών, «στα τυφλά» σαν να βρίσκεται σε προηγούμενες δεκαετίες.

Οι ΗΠΑ αντιπροσωπεύουν «πάνω από το μισό» των μαχητικών αεροσκαφών και αεροσκαφών επίθεσης του ΝΑΤΟ, σύμφωνα με τον Douglas Barrie, ανώτερο συνεργάτη για στρατιωτική αεροπορία στο Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Σπουδών (IISS). Ακόμη, η Ευρώπη διαθέτει πολύ λίγα αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού - των οποίων η αξία αναδείχθηκε στις τελευταίες επιχειρήσεις ισραηλινών και αμερικανών στο Ιράν. Και ακόμη και εάν έβρισκε αεροσκάφη εναέριου εφοδιασμου, δεν υπάρχει σχεδόν καμία εναλλακτική εκτός Αμερικής για αεροσκάφη πέμπτης γενιάς με stealth. Δηλαδή σαν τα F-35 - των οποίων ο κώδικας παραμένει κλειδωμένος στις ΗΠΑ - εκτός και αν οι Ευρωπαίοι αποφασίσουν να απευθνθούν στην .... Κίνα.

Η αεροπορία όμως δεν είναι το μοναδικό πρόβλημα ενός ΝΑΤΟ δίχως τις ΗΠΑ.

Η ευρωπαϊκή στρατηγική εντός του ΝΑΤΟ βασίζεται σε «enablers» - ικανότητες αναγνώρισης, πληροφοριών, εναέριου ανεφοδιασμού και εφοδιαστικής αλυσίδας που παρέχουν αποκλειστικά οι ΗΠΑ εδώ και δεκαετίες. Η εφοδιαστική αλυσίδα που έστησαν τα αμερικάνικα αεροσκάφη για να μεταφέρουν στρατεύματα και υλικό στην Μέση Ανατολή, δεν θα μπορούσε να υλοποιηθεί από τα υπόλοιπα μέλη του ΝΑΤΟ. Τα ευρωπαϊκά κράτη-μέλη έχουν ελάχιστη εμπειρία επιχειρησιακής λειτουργίας χωρίς τον αμερικανικό παράγοντα, και θα αντιμετωπίσουν σοβαρές δυσκολίες στη γρήγορη ανάπτυξη δυνάμεων και στην αναπλήρωση απωλειών σε σενάριο μάχης. Χαρακτηριστικό του προβλήματος είναι ότι σε πρόσφατη άσκηση του ΝΑΤΟ δίχως τους αμερικανούς στην Ευρώπη, μόνον η... Τουρκία μπόρεσε να δημιουργήσει μια αλυσίδα που μετέφερε με ταχύτητα σημαντική στρατιωτική δύναμη μακρυά από τα συνορά της.

Ελλείψει της αμερικανικής λογιστικής υποστήριξης, η συμμαχία θα βρισκόταν ουσιαστικά παράλυτη δίχως να είναι σε θέση να κινητοποιήσει αρκετή μαχητική ισχύ για να αντιμετωπίσει οποιαδήποτε στρατιωτική πρόκληση εκτός των συνόρων του κάθε κράτους - μέλους.

Το πυρηνικό πρόβλημα

Όλα τα παραπάνω αφορούν τις συμβατικές δυνάμεις. Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη. Είναι το κενό που θα δημιουργηθεί στην πυρηνική αποτρεπτική δύναμη του ΝΑΤΟ. Και οι Ευρωπαίοι το γνωρίζουν. Τον Φεβρουάριο του 2025, ο Φρίντριχ Μερτς έκρουσε τον κώδωνα: «Πρέπει να συζητήσουμε με Βρετανία και Γαλλία αν η κοινή χρήση πυρηνικών ή έστω η πυρηνική ασφάλεια από αυτές τις χώρες θα μπορούσε να εφαρμοστεί και σε εμάς». Η Βαρσοβία ακολούθησε: Ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ δήλωσε τον Μάρτιο του 2025 ότι, ενόψει της βαθιάς μεταβολής στην αμερικανική γεωπολιτική, η Ευρώπη θα ήταν ασφαλέστερη με το δικό της πυρηνικό οπλοστάσιο. Από πλευράς της η Γαλλία προσπάθησε να ανταποκριθεί. Τον Ιούλιο του 2025, η «Διακήρυξη Northwood» ανάμεσα σε Παρίσι και Λονδίνο δεσμεύτηκε σε συντονισμό πυρηνικών επιχειρήσεων για πρώτη φορά στην ιστορία τους, με σύσταση Πυρηνικής Ομάδας Καθοδήγησης υπό την προεδρία Γαλλίας και Βρετανίας.

Παρόλαυτά οι πυρηνικές δυνατότητες της Γαλλίας μπορύν να χαρακτηρισθούν μάλλον ως «συμπληρωματικές» στο επίπεδο του ΝΑΤΟ. Η Marion Messmer, ανώτερη ερευνήτρια στο πρόγραμμα Διεθνούς Ασφάλειας του Chatham House, επισημαίνει ότι «η Ρωσία βλέπει τις ΗΠΑ ως κύρια κινητήρια δύναμη πίσω από την Ευρώπη, και αναπόφευκτα θα λάβει λιγότερο σοβαρά μια ευρωπαϊκή αποτρεπτική δύναμη χωρίς Αμερικανούς». Επιπροσθέτως, η Γαλλία παραμένει εκτός των δομών πυρηνικού σχεδιασμού του ΝΑΤΟ - κάτι που σημαίνει ότι η «force de frappe» είναι αξιόπιστη για αποτροπή επίθεσης στη Γαλλία, όχι όμως για στήριξη των συμμάχων εντός της Συμμαχίας. Γι' αυτό ίσως και πρόσφατα επέλεξε να επεκτείνει την πυρηνική της ομπρέλα σε συγκεκριμένες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε μια κίνηση εκτός ΝΑΤΟ.

Πέντε έως δέκα χρόνια μακριά από την αμυντική αυτάρκεια

Οι Ευρωπαίοι δεν αγνοούν το πρόβλημα. Σύμφωνα με κυβερνητικούς αξιωματούχους που επικαλείται το Al Jazeera, θα χρειαστούν εκτιμώμενα πέντε έως δέκα χρόνια αυξημένων αμυντικών δαπανών για να φτάσουν οι ευρωπαϊκές ικανότητες σε επίπεδο που να αντικαθιστούν «τις περισσότερες αμερικανικές δυνατότητες». «Αυξάνουμε τις δαπάνες - αυτό είναι το μόνο χαρτί που έχουμε», δήλωσε ένας από τους αξιωματούχους. «Ξεκινάμε τις συζητήσεις, αλλά η κλίμακα του εγχειρήματος φοβίζει πολλούς» είπε κάποιος άλλος.

Κι όμως, ακόμα και αυτή η προοπτική κρύβει σοβαρές αντιφάσεις. Η Γερμανία υστερεί σοβαρά: η δέσμευσή της να αναπτύξει δύο μεραρχίες για το ΝΑΤΟ ως το 2025-2027 αντιμετωπίζει σοβαρά εμπόδια, και για να καλύψει τα κενά θα χρειαστεί να αυξήσει τον στρατό της κατά περίπου 100.000 στρατιώτες κάτι το οποίο δεν φαίνεται ιδιαίτερα δημοφιλές στην ρευστή γερμανική πολιτική πραγματικότητα.

Η Ιταλία, από την άλλη, ανακοίνωσε στο ΝΑΤΟ αμυντικό προϋπολογισμό 45 δισ. ευρώ το 2025 - ενώ οι πραγματικές αμυντικές δαπάνες ήταν κοντά στα 31 δισ. ευρώ.
Φυσικά, κάποιοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι πιστεύουν ότι με τα προγράμματα PESCO και τις κοινές προμήθειες η Ευρώπη μπορεί να καλύψει μέρος του κενού πιο γρήγορα. Όμως αυτό είναι ακόμα πολύ αβέβαιο.

Διαβάστε επίσης