Μεσαίωνας στη Λιβύη: «Φέτφα» κατά της Nike γιατί η... Νίκη είναι «αρχαία ελληνίδα θέα»

Ένα ασυνήθιστο θρησκευτικό διάταγμα εξέδωσε η ανώτατη θρησκευτική αρχή της Λιβύης, Dar al-Ifta, με το οποίο καλεί τους μουσουλμάνους να μην αγοράζουν, να μην πωλούν και να μη φορούν ενδύματα που φέρουν το λογότυπο της Nike.

Η απόφαση, η οποία εγκρίθηκε από τον Μεγάλο Μουφτή της χώρας, Σαντίκ αλ-Γκαριάνι, βασίζεται στον ισχυρισμό ότι η ονομασία της αμερικανικής εταιρείας αθλητικών ειδών προέρχεται από την αρχαία ελληνική θεά της νίκης, Νίκη, ενώ το χαρακτηριστικό σήμα της, το γνωστό «swoosh», φέρεται να είναι εμπνευσμένο από τα φτερά της θεότητας.

Σύμφωνα με τη θρησκευτική αρχή, η χρήση ενδυμάτων με το συγκεκριμένο λογότυπο συνιστά προβολή συμβόλων που συνδέονται με την πολυθεΐα, δηλαδή τη λατρεία περισσότερων του ενός θεών, πρακτική που αντίκειται στις ισλαμικές διδασκαλίες.

Κατηγορίες για υποστήριξη του Ισραήλ και έκκληση για μποϊκοτάζ

Στο σκεπτικό της απόφασης, η θρησκευτική επιτροπή κατηγορεί επίσης τη Nike ότι υποστηρίζει το Ισραήλ, επαναφέροντας την έκκληση για μποϊκοτάζ εταιρειών που θεωρεί ότι στηρίζουν τη χώρα.

Μάλιστα, επικαλείται προηγούμενη ανακοίνωση του Συμβουλίου Έρευνας και Σαρία, στις 5 Νοεμβρίου 2023, με την οποία καλούσε τους μουσουλμάνους να μποϊκοτάρουν δυτικές επιχειρήσεις που, κατά την εκτίμησή του, υποστηρίζουν το Ισραήλ κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Γάζα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η συγκεκριμένη απόφαση αποτελεί φετφά, δηλαδή θρησκευτική γνωμοδότηση σχετικά με ζητήματα του ισλαμικού νόμου, και όχι κρατική απαγόρευση. Ως εκ τούτου, δεν προβλέπονται συγκεκριμένες κυρώσεις για όσους εξακολουθούν να αγοράζουν ή να φορούν προϊόντα της Nike.

Προηγούμενη απόφαση για τα κοσμήματα της Van Cleef & Arpels

Δεν είναι η πρώτη φορά που η Dar al-Ifta στρέφεται κατά γνωστών εμπορικών σημάτων. Την προηγούμενη χρονιά είχε εκδώσει αντίστοιχη θρησκευτική γνωμοδότηση κατά της χρήσης κοσμημάτων και ρολογιών του γαλλικού οίκου πολυτελών κοσμημάτων Van Cleef & Arpels.

Τότε, η επιτροπή είχε υποστηρίξει ότι το χαρακτηριστικό σχέδιο με το τετράφυλλο τριφύλλι συνδέεται με χριστιανικές πεποιθήσεις και την αναζήτηση της καλής τύχης, στοιχεία που, σύμφωνα με την ίδια, αντιβαίνουν στις ισλαμικές αρχές.

Οι αντιδράσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ήταν ανάμεικτες. Ορισμένοι χρήστες χαιρέτισαν την απόφαση, ενώ άλλοι αμφισβήτησαν τη σημασία της, χαρακτηρίζοντάς την ειρωνική ή αποπροσανατολιστική σε σχέση με σοβαρότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει η χώρα.

Οι περιορισμοί στην καλλιτεχνική έκφραση στη Λιβύη

Η νέα θρησκευτική γνωμοδότηση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία εντείνονται οι συζητήσεις για την αυξανόμενη επιρροή του θρησκευτικού συντηρητισμού στη δημόσια ζωή της Λιβύης.

Το 2025, οι αρχές στην ανατολική Λιβύη ανακοίνωσαν περιορισμούς στη ραπ μουσική, τις θεατρικές παραστάσεις και τις χορευτικές εκδηλώσεις, επικαλούμενες ανησυχίες ότι ορισμένοι στίχοι και καλλιτεχνικές εκφράσεις παραβιάζουν τη δημόσια ηθική και τις ισλαμικές αξίες. Στη συνέχεια, τα μέτρα επεκτάθηκαν και στη δυτική Λιβύη.

Η Dar al-Ifta έχει κατά το παρελθόν εκδώσει και άλλες θρησκευτικές γνωμοδοτήσεις κατά της μουσικής, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι συμμετείχε άμεσα στην επιβολή των περιορισμών στις καλλιτεχνικές εκδηλώσεις.

Η Λιβύη παραμένει πολιτικά διαιρεμένη, με ανταγωνιστικές αρχές και θεσμούς να λειτουργούν στην ανατολική και τη δυτική πλευρά της χώρας, μετά την ανατροπή του επί δεκαετίες ηγέτη Μουαμάρ Καντάφι το 2011.

Η παρουσία της Nike στη λιβυκή αγορά

Παρά το γεγονός ότι η Nike δεν διαθέτει επίσημο κατάστημα στη Λιβύη, προϊόντα της εταιρείας πωλούνται μέσω τοπικών καταστημάτων αθλητικών ειδών.

Η Nike και η Adidas συγκαταλέγονται στα ιδιαίτερα δημοφιλή εμπορικά σήματα αθλητικής ένδυσης στη Βόρεια Αφρική, ενώ στις τοπικές αγορές κυκλοφορούν και απομιμήσεις γνωστών προϊόντων.

Μέχρι στιγμής, δεν έχει ανακοινωθεί κρατικό μέτρο που να απαγορεύει την κυκλοφορία ή την πώληση προϊόντων της Nike στη χώρα, ενώ η εταιρεία δεν έχει προβεί σε δημόσιο σχόλιο για τη συγκεκριμένη θρησκευτική γνωμοδότηση.