Τέσσερις παράγοντες πίσω από σχεδόν όλα τα εμφράγματα και εγκεφαλικά

Μια από τις μεγαλύτερες διεθνείς μελέτες που έχουν γίνει ποτέ για την καρδιαγγειακή υγεία καταλήγει σε ένα συμπέρασμα που είναι ταυτόχρονα απλό και ανατρεπτικό: η συντριπτική πλειονότητα των εμφραγμάτων και των εγκεφαλικών επεισοδίων έχει τις ίδιες, συγκεκριμένες αιτίες. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, τέσσερις βασικοί παράγοντες κινδύνου αρκούν για να εξηγήσουν έως και το 99% αυτών των σοβαρών καρδιαγγειακών συμβαμάτων. Το εύρημα αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την πρόληψη και τη σχέση του ατόμου με την υγεία του.

Για χρόνια επικρατούσε η αντίληψη ότι το έμφραγμα ή το εγκεφαλικό είναι σε μεγάλο βαθμό θέμα γονιδίων, τύχης ή «κακής στιγμής». Η νέα ανάλυση, που παρουσιάστηκε και συνοψίστηκε από το ScienceAlert, έρχεται να αμφισβητήσει αυτή τη λογική. Όπως δείχνουν τα δεδομένα, στις περισσότερες περιπτώσεις δεν πρόκειται για μοίρα, αλλά για το αποτέλεσμα μακροχρόνιων επιλογών και παραμέτρων υγείας που συχνά υποτιμώνται.

Η μεγαλύτερη βάση δεδομένων καρδιαγγειακού κινδύνου

Η μελέτη βασίστηκε στα στοιχεία του Global Cardiovascular Risk Consortium, το οποίο συνδύασε δεδομένα από δεκάδες μακροχρόνιες πληθυσμιακές μελέτες σε Ευρώπη, Ασία, Αμερική και Αυστραλία. Συνολικά αναλύθηκαν τα ιατρικά αρχεία περισσότερων από δύο εκατομμύρια ανθρώπων, οι οποίοι παρακολουθήθηκαν επί δεκαετίες. Το μέγεθος του δείγματος και η μεγάλη διάρκεια παρακολούθησης προσδίδουν στα συμπεράσματα ιδιαίτερη επιστημονική βαρύτητα.

Τα τέσσερα γνωστά, αλλά καθοριστικά αίτια

Οι τέσσερις παράγοντες που εντοπίστηκαν δεν είναι άγνωστοι: υψηλή αρτηριακή πίεση, αυξημένη χοληστερόλη, κάπνισμα και διαβήτης. Αυτό που προκαλεί εντύπωση δεν είναι η ύπαρξή τους, αλλά η συνδυαστική τους επίδραση. Όταν συνυπάρχουν, ο κίνδυνος εμφράγματος ή εγκεφαλικού αυξάνεται κατακόρυφα. Αντίθετα, όσοι τους αποφεύγουν ή τους ελέγχουν αποτελεσματικά μειώνουν δραστικά τον συνολικό τους κίνδυνο.

Όπως επισημαίνουν οι συγγραφείς της μελέτης, «αυτό που μας εξέπληξε περισσότερο δεν ήταν η ισχύς κάθε παράγοντα ξεχωριστά, αλλά το γεγονός ότι μαζί μπορούν σχεδόν να εξηγήσουν πλήρως την εμφάνιση καρδιαγγειακών επεισοδίων». Σύμφωνα με τους υπολογισμούς τους, από το 90% έως το 99% των εμφραγμάτων και εγκεφαλικών αποδίδεται σε αυτές τις τέσσερις μεταβλητές, με μικρές διαφοροποιήσεις ανά φύλο και περιοχή.

Η «σιωπηλή» πίεση και η σημασία του χρόνου

Η υψηλή αρτηριακή πίεση, ιδιαίτερα συχνή στον σύγχρονο πληθυσμό, παίζει κεντρικό ρόλο. Συχνά δεν προκαλεί συμπτώματα, γι’ αυτό και χαρακτηρίζεται «σιωπηλός δολοφόνος». Μακροπρόθεσμα καταστρέφει τα τοιχώματα των αγγείων και αυξάνει τον κίνδυνο ρήξης ή απόφραξής τους. Η μελέτη δείχνει ότι ο έγκαιρος και σταθερός έλεγχος της πίεσης μπορεί από μόνος του να μειώσει αισθητά τον κίνδυνο, ιδιαίτερα όταν ξεκινά από νεαρή ηλικία.

Αντίστοιχα κρίσιμη είναι η χοληστερόλη, και ειδικά η LDL. Τα αυξημένα επίπεδά της ευνοούν τη δημιουργία αθηρωματικών πλακών στα αγγεία. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το εύρημα ότι μια ήπια αλλά μακροχρόνια αύξηση της χοληστερόλης είναι πιο επιβαρυντική από σύντομες, ακραίες αυξομειώσεις, κάτι που υπογραμμίζει τη σημασία της πρόληψης και της πρώιμης παρέμβασης.

Το κάπνισμα και ο διαβήτης ως πολλαπλασιαστές κινδύνου

Το κάπνισμα, παρότι οι βλαβερές του συνέπειες είναι γνωστές εδώ και δεκαετίες, παραμένει σοβαρό πρόβλημα. Αυξάνει την πίεση, καταστρέφει τα αγγεία και ενισχύει τις φλεγμονώδεις διεργασίες που επιταχύνουν την εμφάνιση καρδιαγγειακών επεισοδίων. Σύμφωνα με τα στοιχεία, οι καπνιστές διατρέχουν σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο ακόμη και όταν οι υπόλοιποι παράγοντες είναι σχετικά ελεγχόμενοι.

Ο τέταρτος πυλώνας κινδύνου είναι ο διαβήτης, κυρίως ο τύπου 2. Το αυξημένο σάκχαρο προκαλεί βλάβες στα αγγεία και τα νεύρα και αυξάνει την πιθανότητα θρομβώσεων. Η μελέτη δείχνει ότι ο διαβήτης λειτουργεί συχνά συνεργιστικά με την υπέρταση και τη χοληστερόλη, πολλαπλασιάζοντας τον συνολικό κίνδυνο.

Άνδρες, γυναίκες και κοινή στρατηγική πρόληψης

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ανάλυση των διαφορών μεταξύ ανδρών και γυναικών. Οι άνδρες εμφανίζουν συνήθως υψηλότερο κίνδυνο εμφράγματος σε μικρότερη ηλικία, ενώ στις γυναίκες ο κίνδυνος αυξάνεται απότομα μετά την εμμηνόπαυση. Παρ’ όλα αυτά, και στα δύο φύλα τα ίδια τέσσερα αίτια εξηγούν το μεγαλύτερο ποσοστό των περιστατικών, γεγονός που καθιστά τις στρατηγικές πρόληψης σε μεγάλο βαθμό κοινές.

Μήνυμα αισιοδοξίας και ευθύνης

Οι ερευνητές τονίζουν ότι τα ευρήματα θα πρέπει να αλλάξουν την προτεραιοποίηση των συστημάτων υγείας. Αντί για την ακριβή αντιμετώπιση των συνεπειών, το βάρος πρέπει να πέσει στην έγκαιρη διάγνωση και στον έλεγχο των παραγόντων κινδύνου. Όπως σημειώνει το ScienceAlert, ακόμη και μικρές μειώσεις στην αρτηριακή πίεση ή τη χοληστερόλη σε πληθυσμιακό επίπεδο μπορούν να σώσουν τεράστιο αριθμό ζωών.

Για τον καθένα ξεχωριστά, το μήνυμα είναι απρόσμενα αισιόδοξο. Παρότι η γενετική παίζει ρόλο, το μεγαλύτερο μέρος του κινδύνου είναι τροποποιήσιμο. Τακτικοί έλεγχοι, σωστή διατροφή, άσκηση, αποχή από το κάπνισμα και έγκαιρη αντιμετώπιση του διαβήτη δεν είναι απλώς γενικές συμβουλές, αλλά, σύμφωνα με τα δεδομένα, παράγοντες που καθορίζουν αν κάποιος θα αποφύγει ένα έμφραγμα ή εγκεφαλικό.

Η μελέτη καταρρίπτει τον μύθο ότι τα καρδιαγγειακά νοσήματα είναι αναπόφευκτη συνέπεια της ηλικίας. Αντίθετα, δείχνει ότι πρόκειται για μια μακρά διαδικασία με σαφή προειδοποιητικά σημάδια. Όπως συνοψίζει το ScienceAlert, «τα περισσότερα εμφράγματα και εγκεφαλικά δεν είναι ξαφνικές καταστροφές, αλλά το προβλέψιμο αποτέλεσμα ετών αμέλειας».

Σε επίπεδο δημόσιας υγείας, τα ευρήματα αποτελούν ίσως το ισχυρότερο επιχείρημα των τελευταίων ετών υπέρ της πρόληψης. Αν οι αιτίες είναι τόσο ξεκάθαρες, τότε το ερώτημα δεν είναι πλέον τι προκαλεί τα εμφράγματα και τα εγκεφαλικά, αλλά αν κοινωνίες και άτομα είναι διατεθειμένα να δράσουν εγκαίρως.