Ανακάλυψαν έναν πιθανό 7ο τύπο κατάθλιψης: Συνδέεται με το εσωτερικό ρολόι του σώματος
Θα μπορούσε το βιολογικό σας ρολόι να εξηγήσει γιατί η κατάθλιψη είναι πιο δύσκολο να αντιμετωπιστεί;
Unsplash
Το να κοιμάται κανείς αργά, να κοιμάται περισσότερο από το συνηθισμένο και παρ' όλα αυτά να ξυπνά εξαντλημένος, μπορεί να αποτελεί μέρος ενός αναγνωρίσιμου μοτίβου σε ορισμένα άτομα με κατάθλιψη.
Αυστραλοί ερευνητές πρότειναν μια μορφή που αποκαλούν «κιρκάδια κατάθλιψη» (circadian depression), η οποία συνδέεται με το εσωτερικό ρολόι του σώματος, ωστόσο δεν αποτελεί ακόμη επίσημα αναγνωρισμένη διάγνωση.
Τι είναι η κιρκάδια κατάθλιψη;
Ο κιρκάδιος ρυθμός είναι το «εσωτερικό ρολόι» διάρκειας περίπου 24 ωρών, που βοηθά στη ρύθμιση του ύπνου, της εγρήγορσης και άλλων σωματικών λειτουργιών. Το φως της ημέρας κρατάει αυτό το ρολόι σε συγχρονισμό με τον εξωτερικό κόσμο (κύκλος ημέρας-νύχτας, εποχές κλπ).
Η κατάθλιψη συχνά διαταράσσει τον ύπνο, αλλά οι ερευνητές εξετάζουν κατά πόσον, για ορισμένους ασθενείς, οι διαταραγμένοι καθημερινοί ρυθμοί ενδέχεται να αποτελούν κάτι περισσότερο από μια απλή συνέπεια της χαμηλής διάθεσης. Θα μπορούσαν να αποτελούν μέρος ενός διακριτού κλινικού προφίλ, συμβάλλοντας, ενδεχομένως, στην εξήγηση του γιατί η κατάθλιψη παρουσιάζει τόσο μεγάλη ποικιλομορφία από άτομο σε άτομο.
Η νέα αυτή πρόταση δεν σημαίνει ότι το να είναι κανείς «νυχτερινός τύπος» (night owl) προκαλεί κατάθλιψη.
Ποια είναι τα χαρακτηριστικά που ξεχώρισαν οι επιστήμονες
Η αυστραλιανή ερευνητική ομάδα εξέτασε 6 χαρακτηριστικά, που σχετίζονται με τον ύπνο και το βιολογικό ρολόι του σώματος:
- Εποχικότητα: αισθητές αλλαγές στη διάθεση, τον ύπνο και τα επίπεδα ενέργειας κατά τη διάρκεια διαφορετικών εποχών του έτους.
- Καθυστερημένο πρόγραμμα ύπνου: η κύρια περίοδος ύπνου μετατοπίζεται σε μεταγενέστερη ώρα της ημέρας ή της νύχτας.
- Προτίμηση για το βράδυ: η τάση να αισθάνεται κανείς σε φυσικά αυξημένη εγρήγορση κατά τη διάρκεια της νύχτας.
- Αυξημένη διάρκεια ύπνου: η ανάγκη για περισσότερο ύπνο κατά τη διάρκεια των καταθλιπτικών επεισοδίων.
- Πρωινή κόπωση: το αίσθημα έντονης κούρασης κατά την αφύπνιση.
- Κοινωνικό «τζετ λαγκ» (social jet lag): η ασυμφωνία μεταξύ του προγράμματος ύπνου τις εργάσιμες ημέρες και τις ημέρες ανάπαυσης.
Οι ερευνητές κατέταξαν τους συμμετέχοντες στην προτεινόμενη υποομάδα, εφόσον ανέφεραν τουλάχιστον 3 από αυτά τα 6 χαρακτηριστικά.
Πρόκειται για έναν ερευνητικό ορισμό και όχι για διαγνωστική «λίστα ελέγχου». Το να κοιμάται κανείς αργά ή να αισθάνεται κουρασμένος το πρωί είναι συχνά φαινόμενα και δεν μπορούν, από μόνα τους, να υποδηλώσουν την ύπαρξη κατάθλιψης.
Φ
Τι έδειξε η μελέτη σε περισσότερα από 11.000 άτομα
Στη σχετική μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό The British Journal of Psychiatry, ερευνητές ανέλυσαν κλινικά και γενετικά δεδομένα από 11.380 Αυστραλούς που έπασχαν από κατάθλιψη. Από αυτούς, οι 2.604 (περίπου το 23%) πληρούσαν τα προτεινόμενα κιρκάδια κριτήρια.
Σε σύγκριση με τους υπόλοιπους συμμετέχοντες, η συγκεκριμένη ομάδα ανέφερε:
- εμφάνιση της κατάθλιψης σε νεαρότερη ηλικία
- σοβαρότερα συμπτώματα
- συχνότερες σκέψεις αυτοκτονίας και άλλα ψυχιατρικά προβλήματα
Επίσης, ανέφεραν κάπως λιγότερο ικανοποιητική ανταπόκριση στη θεραπεία και περισσότερες παρενέργειες από τα συνήθως συνταγογραφούμενα αντικαταθλιπτικά.
Η ερευνητική ομάδα εντόπισε διαφορές στα προφίλ γενετικού κινδύνου που σχετίζονται με την ψυχική υγεία, τον χρονισμό του ύπνου και τα μεταβολικά χαρακτηριστικά. Ωστόσο, αυτές οι περιορισμένες συσχετίσεις ΔΕΝ τεκμηριώνουν την ύπαρξη μιας ξεχωριστής αιτίας για την κατάθλιψη.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι ο πληθυσμός της μελέτης αποτελούνταν κυρίως από γυναίκες ευρωπαϊκής καταγωγής, ενώ πολλοί συμμετέχοντες εμφάνιζαν σοβαρή ή υποτροπιάζουσα νόσο. Επομένως, το ποσοστό του 23% δεν μπορεί να γενικευθεί για το σύνολο των ατόμων με κατάθλιψη.
Θα μπορούσε αυτό να αλλάξει τον τρόπο αντιμετώπισης της κατάθλιψης;
Ενδεχομένως, αλλά όχι ακόμη, τουλάχιστον αποκλειστικά με βάση τα ευρήματα αυτής της μελέτης.
Η φωτοθεραπεία, η τήρηση σταθερού προγράμματος ύπνου-αφύπνισης και θεραπείες που επηρεάζουν το βιολογικό ρολόι του σώματος χρησιμοποιούνται ήδη ή εξετάζονται για ορισμένες διαταραχές της διάθεσης και του ύπνου. Η κεντρική ιδέα είναι ότι η ρύθμιση των κιρκάδιων ρυθμών θα μπορούσε να βελτιώσει τα θεραπευτικά αποτελέσματα για συγκεκριμένους ασθενείς.
Ωστόσο, οι Αυστραλοί ερευνητές δεν δοκίμασαν αυτές τις θεραπείες στην υποομάδα που πρότειναν. Τα συμπεράσματά τους σχετικά με την αποτελεσματικότητα των αντικαταθλιπτικών βασίστηκαν στις αναφορές των ίδιων των συμμετεχόντων και όχι σε κάποια κλινική δοκιμή που να συγκρίνει άμεσα τις διάφορες θεραπευτικές προσεγγίσεις.
Συνεπώς, κανείς δεν θα πρέπει να διακόψει τυχόν θεραπευτικό σχήμα με αντικαταθλιπτικά, ούτε να ξεκινήσει αυθαίρετα την λήψη μελατονίνης ούτε και να αρχίσει εντατική φωτοθεραπεία, βασιζόμενος αποκλειστικά σε αυτά τα ευρήματα.
Εάν κάποιος αντιμετωπίζει επίμονα προβλήματα ύπνου παράλληλα με κατάθλιψη, καλό είναι να το συζητήσει με έναν ειδικό ψυχικής υγείας. Σκέψεις αυτοκτονίας ή αυτοτραυματισμού απαιτούν άμεση επαγγελματική υποστήριξη.
Φ
Πρόκειται για έναν επίσημα αναγνωρισμένο, έβδομο τύπο κατάθλιψης;
Όχι προς το παρόν. Το προτεινόμενο προφίλ δεν έχει καθιερωθεί ως νέα διαγνωστική κατηγορία.
Οι 6 «βιότυποι» κατάθλιψης που βασίζονται στην λειτουργία του εγκεφάλου προέκυψαν από μια διαφορετική μελέτη απεικόνισης του εγκεφάλου, η οποία δημοσιεύθηκε το 2024. Η νέα αυστραλιανή μελέτη, αντίθετα, εξέτασε χαρακτηριστικά που σχετίζονται με τον ύπνο. Οι δύο αυτές ταξινομήσεις δεν μπορούν έτσι απλά να συνδυαστούν.
Ορισμένοι ανεξάρτητοι ψυχίατροι θέτουν επίσης το ερώτημα εάν η ομάδα που εντοπίστηκε είναι πράγματι διακριτή ή αν παρουσιάζει αλληλεπικάλυψη με γνωστές μορφές κατάθλιψης, που χαρακτηρίζονται από αυξημένο ύπνο και αύξηση βάρους. Η ανάλυση βασίστηκε σε αναφορές των ίδιων των συμμετεχόντων και όχι σε άμεσες μετρήσεις της λειτουργίας του βιολογικού ρολογιού, ενώ απαιτείται και ανεξάρτητη επιβεβαίωση των ευρημάτων.
Συμπέρασμα
Η νέα ανακάλυψη υποδηλώνει ότι ο χρονισμός του ύπνου και οι καθημερινοί ρυθμοί ενδέχεται να συμβάλλουν στην εξήγηση σημαντικών διαφορών μεταξύ ατόμων που πάσχουν από κατάθλιψη. Προσφέρει μια ελπιδοφόρα κατεύθυνση για πιο εξατομικευμένη έρευνα, αλλά δεν αποτελεί κάποια μια νέα μέθοδο αυτοδιάγνωσης, ούτε απόδειξη ότι η αλλαγή των συνηθειών ύπνου, από μόνη της, αρκεί για τη θεραπεία της νόσου.
Πηγές:
