Ανεργία - Εφιάλτης στο δρόμο με τα λουκέτα
Ενώ πριν από τριάντα χρόνια βιώναμε την ανεργία στα λεγόμενα «φυσιολογικά επίπεδα», φτάσαμε σήμερα να αντιμετωπίζουμε το φαινόμενο ως ένα εκρηκτικό κοινωνικό πρόβλημα που τείνει - ελέω της ύφεσης- να αγγίξει το 20%.
Πράγματι, όπως αναφέρεται στην πρόσφατη έκθεση του ΟΟΣΑ, στην Ελλάδα σημειώνονται ολοένα υψηλότερα ποσοστά δομικής και μακροχρόνιας ανεργίας, ιδίως μετά το 2008. Ιδίως την τελευταία τριετία έχουν παγιωθεί χαμηλά ποσοστά απασχόλησης για τους νέους, τις γυναίκες και τους ηλικιωμένους, ενώ διαρκώς αυξάνονται η ανεργία, η μερική απασχόληση, η δομική ανεργία και η προσωρινή απασχόληση.
Ειδικότερα κατά το Α’ τρίμηνο του 2011 ο αριθμός απασχολουμένων έφτασε στο ελάχιστο της τελευταίας οκταετίας στα 4,2 εκατ. άτομα με τούς ανέργους ανήλθαν στις 792,6 χιλιάδες (+35,1%) σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2010. Εξάλλου, η ανεργία των γυναικών άγγιξε το 19,5% και των νέων το πρωτόφαντο 22,8%. Η μακροχρόνια ανεργία αυξήθηκε κατά 41,3% σε σχέση με πέρυσι προσεγγίζοντας το ήμισυ περίπου του συνόλου των ανέργων, ενώ τα των 2/5 ανέργων ανήκουν στην πιο παραγωγική ηλικιακή ομάδα των 30-44 ετών.
Η απασχόληση υποχώρησε αισθητά και στους τρεις τομείς της παραγωγής με προεξέχοντες τις κατασκευές και τον κλάδο εστιατορίων-καταλυμάτων. Η συμπίεση της ζήτησης, η πιστωτική ασφυξία, η φορολογική λαίλαπα και τα «λουκέτα» των επιχειρήσεων κλόνισαν συθέμελα την αγορά εργασίας.
Σε αυτό το ζοφερό σκηνικό επισπεύδονται δραματικές αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις όπως είναι η αύξηση της ανεξάρτητης έναντι της εξαρτημένης εργασίας, η συρρίκνωση της κοινωνικής προστασίας και των εργασιακών δικαιωμάτων, η διεύρυνση της ευέλικτης απασχόλησης, η αύξηση της εργασιακής ανασφάλειας, η διάδοση των ατομικών συμφωνιών σε βάρος των συλλογικών διαπραγματεύσεων, η κυριαρχία εργασίας χαμηλής ποιότητας στις υπηρεσίες και η επέκταση της υπεργολαβίας και του outsourcing.
Ο συνδυασμός των παραπάνω εξελίξεων δεν κομίζει ευχάριστα μηνύματα: Η διόγκωση της μακροχρόνιας ανεργίας ενέχει τον κίνδυνο της απαξίωσης των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού, της περιθωριοποίησης και του κοινωνικού αποκλεισμού, ενώ πιθανότατα θα συνοδευτεί από περαιτέρω εξάπλωση των επισφαλών μορφών απασχόλησης.
Ο εργαζόμενος στα χρόνια που έρχονται θα απομακρυνθεί δραστικά από το μεταπολεμικό πρότυπο της σταθερής απασχόλησης και θα μοιάζει περισσότερο με έναν αυτοαπασχολούμενο μικροεπιχειρηματία. Θα επενδύει διαρκώς σε γνώση και θα επιδεικνύει μεγάλη προσαρμοστικότητα στις μεταβαλλόμενες ανάγκες των αγορών αγαθών και υπηρεσιών, ώστε να διασφαλίσει την πρόσβασή του στην απασχόληση στην αναδυόμενη εποχή της φθηνής κι επισφαλούς εργασίας.
Θεόδωρος Κουτρούκης, Επικ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου