Λείψανα τσάρου Σαμουήλ: Πολιτικοεκκλησιαστική αντιπαράθεση και στη μέση Φανάρι και Γλυπτά Παρθενώνα

Snapshot

• Η συμφωνία Ελλάδας-Βουλγαρίας προβλέπει την επιστροφή 48 βουλγαρικών εκκλησιαστικών κειμηλίων στην Ελλάδα και την παράδοση των λειψάνων του τσάρου Σαμουήλ στη Βουλγαρία, προκαλώντας πολιτικοεκκλησιαστική αντιπαράθεση.
• Ο Μητροπολίτης Δράμας εξέφρασε επιφυλάξεις για τη συμφωνία, επισημαίνοντας ότι τα επιστρεφόμενα κειμήλια είναι πολύ λιγότερα από τα συληθέντα και ανησυχώντας για τη διαπραγματευτική θέση της Ελλάδας μετά την παράδοση των οστών.
• Το Οικουμενικό Πατριαρχείο χαιρέτισε την έναρξη της διαδικασίας επιστροφής κειμηλίων, παρομοιάζοντας το γεγονός με την εκκρεμότητα της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα και ελπίζοντας σε ολοκλήρωση της αποκατάστασης.
• Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος διευκρίνισε ότι η υπόθεση της επιστροφής λειψάνων του Σαμουήλ είναι διαφορετική από την επιστροφή κειμηλίων και χειρογράφων και τόνισε ότι η διαπραγμάτευση για τα κειμήλια συνεχίζεται.
• Στη Βουλγαρία, τα λείψανα του τσάρου Σαμουήλ υποδέχτηκαν με επιμνημόσυνη δέηση, θεωρώντας τα σύμβολο εθνικής μνήμης και φιλίας μεταξύ των δύο λαών και των Ορθόδοξων Εκκλησιών.

Snapshot powered by AI

Η Σόφια υποδέχτηκε το Σάββατο τα λείψανα του τσάρου Σαμουήλ, ωστόσο η πολιτικοεκκλησιαστική κόντρα για τη συμφωνία Ελλάδας - Βουλγαρίας συνεχίζεται σε όλους τους τόνους.

Σχετικά με τη συμφωνία με τη Βουλγαρία, ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς ανέφερε πως εκείνος είχε απαιτήσει να επιστραφούν όλα τα κλεμμένα κειμήλια και κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι αντ΄αυτού «σαλπίζουμε υποχώρηση με πανηγυρισμούς».

Άμεση ήταν η απάντηση του κυβερνητικού εκπροσώπου Παύλου Μαρινάκη. Ο κ. Μαρινάκης σχολίασε τη νέα παρέμβαση του Αντώνη Σαμαρά σχετικά με την επιστροφή στην Ελλάδα των λειψάνων του τσάρου Σαμουήλ. Αναφερόμενος στη δήλωση περί «100 ετών», ο κυβερνητικός εκπρόσωπος σημείωσε: «Καταρχάς, επειδή είπε ο κύριος Σαμαράς ότι 100 χρόνια η επιστροφή των οστών του Σαμουήλ αποτελεί τον πόθο των Βουλγάρων. Να πούμε ότι τα οστά ανακαλύφθηκαν το 1965. Άρα δεν μπορούμε να μιλάμε για 100 χρόνια».

Ο Παύλος Μαρινάκης παρέπεμψε, παράλληλα, στην ανακοίνωση της Ιεράς Συνόδου για την υπόθεση. «Η καλύτερη απάντηση, σε οποιαδήποτε κατηγορία για αυτήν την ιστορική ημέρα που ήταν η χθεσινή, είναι η ανακοίνωση της Ιεράς Συνόδου», είπε. Σε ό,τι αφορά τα κειμήλια και τα χειρόγραφα που είχαν μεταφερθεί στη Βουλγαρία, υποστήριξε ότι πρόκειται για διαφορετική υπόθεση από εκείνη της επιστροφής των λειψάνων του Σαμουήλ. «Από εκεί και πέρα, από τα μοναστήρια εκλάπησαν κειμήλια και χειρόγραφα. Είναι δύο διαφορετικές περιπτώσεις. Εμείς παίρνουμε πίσω όλα τα κειμήλια», ανέφερε. «Αυτή είναι η πρώτη φάση κιόλας της διαπραγμάτευσης. Όλα τα κειμήλια που φυλάσσονταν στο Εθνικό Μουσείο στη Σόφια».

Για τα υπόλοιπα αντικείμενα που ενδέχεται να αναζητηθούν, ο κ. Μαρινάκης σημείωσε ότι «ήδη έδωσε μια αναλυτική ενημέρωση χθες το υπουργείο Πολιτισμού». «Βρίσκεται σε μια συνεχή διαδικασία διαπραγμάτευσης, και κάποια ήδη έχουν επιστραφεί», κατέληξε.

Επιστολή Μητροπολίτη Δράμας στο υπουργειο Πολιτισμού

Προ ημερών πάντως ο Μητροπολίτης Δράμας Δωρόθεος απέστειλε σχετική επιστολή προς την υπουργό Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, εκφράζοντας τον προβληματισμό του για την συμφωνία.

Αναλυτικά αναφέρει:

Ἐξοχωτάτη κ. Υπουργέ,

Σᾶς ἐνοχλώ γιά τό θέμα τῶν κειμηλίων τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Εἰκοσιφοινίσσης τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεώς μας καί Ἱερῶν Μονῶν τῶν Ἱερῶν Μητροπόλεων Σερρῶν καί Ξάνθης που συλήθηκαν από τους Βουλγάρους σε διάφορες χρονικές περιόδους κατά τόν παρελθόντα αἰῶνα.

Μέχρι πρόσφατα, στις τακτικές τηλεφωνικές, κατ' ἰδίαν ἐπικοινωνίες μας, συχνά – πυκνά σᾶς ὑπενθύμιζα το θέμα τῶν κειμηλίων καί χειρογράφων πού ἐκλάπησαν ἀπό τήν Ἱερά Μονή Εικοσιφοινίσσης καί ἐλάμβανα πάντοτε τή διαβεβαίωσή σας ότι το ζήτημα αυτό βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα τῶν προτεραιοτήτων τοῦ Ὑπουργείου Πολιτισμοῦ.

Χωρίς νά ἔχω καμία ενημέρωση και χωρίς νά μοῦ ἔχει ζητηθεῖ νά λάβω μέρος σε κάποια σχετική διαβούλευση, πληροφορήθηκα χθές από τα ΜΜΕ ὅτι τὰ Ὑπουργεία Πολιτισμοῦ Ἑλλάδος καί Βουλγαρίας κατέληξαν σε συμφωνία, ἡ ὁποία θά υπογραφεί το Σάββατο 3 Οκτωβρίου ἐ.ἔ. στη Θεσσαλονίκη.

Η συμφωνία αυτή, όπως μαθαίνω από τα ΜΜΕ προβλέπει, ἀπό τήν πλευρά τῆς Βουλγαρίας, τήν παράδοση στην Ελλάδα 48 κειμηλίων (χωρίς να γίνεται λόγος για χειρόγραφα ή παλαίτυπα βιβλία) καί ἀπό τή δική μας πλευρά τήν παράδοση στη Βουλγαρία τῶν ὀστῶν πού ἀποδίδονται στον τσάρο της Βουλγαρίας Σαμουήλ.

Ἐκφράζω τίς ἐπιφυλάξεις μου γιά τό συμφέρον που αποκομίζουμε ἐμεῖς, ὡς Ἑλλάδα, ἀπό τήν ἐν λόγῳ συμφωνία, τη στιγμή κατά τήν ὁποία μόνο τα κλεμμένα από την Ιερά Μονή Εικοσιφοινίσσης ἱερά κειμήλια εἶναι 800 και τα χειρόγραφα 430.

Μοῦ εἰπώθηκε ὅτι ἡ ἐπιστροφή τῶν 48 κειμηλίων τῆς παραπάνω συμφωνίας εἶναι ἡ πρώτη φάση μιᾶς διαδικασίας ἐπιστροφῶν συληθέντων κειμηλίων. Επιτρέψτε μου ὅμως νά ἀμφιβάλω, γνωρίζοντας ἐξ ἐμπειρίας τήν ἀπό πολλῶν ἐτῶν ἀδιαλλαξία τῆς ἄλλης πλευρᾶς καί τήν ἀπροθυμία της γιά τήν ἐπιστροφή τῶν κειμηλίων καί χειρογράφων.

Πιστεύω ὅτι παραδίδοντας τά ὀστά, στο μέλλον θά ἔχουμε ἰσχνή διαπραγματευτική δυνατότητα ἔναντι τῶν κειμηλίων πού ὑπολείπονται.

Ἐλπίζω να πράξατε το καλύτερο γιά τούς κλεμμένους θησαυρούς τῶν μοναστηριῶν μας καί γιά τό συμφέρον τῆς φιλτάτης πατρίδος μας.

Το μήνυμα του Οικουμενικού Πατριαρχείου

Την συμφωνία σχολίασε και το Οικουμενικό Πατριαρχείο παραλληλίζοντας την μάλιστα με την εκκρεμότητα της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα.

Αναλυτικά αναφέρει:

Τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον ἐπληροφορήθη τήν συμφωνίαν μεταξύ τῶν Κυβερνήσεων Ἑλλάδος καί Βουλγαρίας διά τήν ἀνταλλαγήν ἱστορικῶν κειμηλίων καί ἐκφράζει τήν ἱκανοποίησίν του διά τήν ἔναρξιν ἐπιστροφῆς ἐκ Βουλγαρίας πολυτίμων καί ἱερῶν ἀντικειμένων, τά ὁποῖα ἀφῃρέθησαν πρό ἑκατόν καί πλέον ἐτῶν ἀπό Ἱεράς Μητροπόλεις καί Μονάς τῆς πνευματικῆς καί κανονικῆς δικαιοδοσίας τῆς Ἁγίας τοῦ Χριστοῦ Μεγάλης Ἐκκλησίας ἐν Βορείῳ Ἑλλάδι.

Καί ὁμιλεῖ τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον περί «ἐνάρξεως» τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς γενομένης τότε διαρπαγῆς τῶν περί ὧν πρόκειται θρησκευτικῶν καί πολιτιστικῶν κειμηλίων, διότι εὐελπιστεῖ ὅτι ἡ ἀποκατάστασις αὕτη θά ὁλοκληρωθῇ ταχέως, κατά τάς ὑπαγορεύσεις τῆς ἠθικῆς τάξεως καί τοῦ διεθνοῦς δικαίου καί δή ἑντός τοῦ πλαισίου τῶν ἐγκαρδίων σχέσεων μεταξύ τῶν δύο γειτόνων καί συμμάχων χωρῶν, ἀμφοτέρων μελῶν τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἑνώσεως.

Τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον ὑπενθυμίζει ὅτι ἡ Α.Θ. Παναγιότης ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαῖος, εὑρισκόμενος πρό τινων ἐτῶν ἐν Σόφιᾳ, εἶχε θέσει ἐπισήμως τό θέμα τοῦτο τῶν κειμηλίων εἰς τόν τότε Ἐξοχώτατον κ. Πρόεδρον τῆς Δημοκρατίας τῆς Βουλγαρίας καί τώρα χαίρει ἐπί τῇ ἐνάρξει τῆς σχετικῆς διαδικασίας καί συγχαίρει τάς δύο Κυβερνήσεις διά τά γενόμενα καί τά μέλλοντα σχετικῶς νά ἀκολουθήσουν.

Ἐκφράζει δέ ἐν ταὐτῷ τήν εὐχήν καί τήν ἐλπίδα, ἡ εξέλιξις αὕτη νά ἀποτελέσῃ γενικώτερον παράδειγμα καί ἔμπνευσιν πού θά ὁδηγήσῃ τάς ἁρμοδίας Ἀρχάς καί ἄλλων χωρῶν νά συμβάλουν καί αὗται θετικῶς εἰς τόν ἐπαναπατρισμόν ἀποσπασθέντων πολιτιστικῶν θησαυρῶν, ὅπως τῶν γλυπτῶν τοῦ Παρθενῶνος, αὐτοῦ τοῦ μνημείου-συμβόλου διά τό σύνολον τῆς ἀνθρωπότητος, τό ὁποῖον σιωπηλῶς καί καρτερικῶς ἀναμένει τήν ἐπανένωσίν του μετά τῶν βιαίως ξενιτεμένων λοιπῶν ὀργανικῶν μελῶν αὐτοῦ.

Εντύπωση προκαλεί πάντως η διαφορετική προσέγγιση του θέματος από την Μητρόπολη Δράμας και το Φανάρι. Σημειώνεται ότι η Ιερά Μητρόπολη Δράμας ανήκει επίσημα στις λεγόμενες «Νέες Χώρες», δηλαδή υπάγεται πνευματικά και εκκλησιαστικά στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Η υποδοχή των λειψάνων στη Σόφια και τα μηνύματα

Ο Βούλγαρος Πατριάρχης και Μητροπολίτης Σόφιας, Δανιήλ, τέλεσε επιμνημόσυνη δέηση για τον Τσάρο Σαμουήλ στις 3 Οκτωβρίου στη Βασιλική της Αγίας Σοφίας της βουλγαρικής πρωτεύουσας. Μετά την τελετή, το φέρετρο με τα θνητά λείψανα του ηγεμόνα τοποθετήθηκε σε μαρμάρινη σαρκοφάγο στο ναό.

Στην ομιλία του, ο Πατριάρχης τόνισε ότι περισσότερο από μια χιλιετία μετά τον θάνατό του, ο Σαμουήλ επιστρέφει στη Βουλγαρία, για την οποία έδωσε τη ζωή του. Χαρακτήρισε τα λείψανά του ως «ένα αληθινό ιερό της πολιτείας, της εκκλησίας και της εθνικής μας μνήμης».

Ενώπιον των εκπροσώπων των αρχών, των αξιωματούχων και του συγκεντρωμένου πλήθους, ο Προκαθήμενος της βουλγαρικής Εκκλησίας ευχαρίστησε τον καθηγητή Νικόλαο Μουτσόπουλο, ο οποίος ταυτοποίησε τα λείψανα, τους ειδικούς που τα φρόντισαν, καθώς και τους Βούλγαρους και Έλληνες εκπροσώπους που βοήθησαν στην επιστροφή τους. Χαρακτήρισε την εκδήλωση ως συμβολή στη φιλία μεταξύ των δύο λαών και των αδελφών Ορθόδοξων Εκκλησιών.

Νωρίτερα την ίδια ημέρα, τα λείψανα παραδόθηκαν στη Βουλγαρία σε τελετή στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη και μεταφέρθηκαν στη Σόφια με στρατιωτικό μεταγωγικό αεροπλάνο της Σπαρτιατικής εταιρείας.

Σύμφωνα με τη συμφωνία μεταξύ Σόφιας και Αθήνας, η Βουλγαρία θα έπρεπε να παραδώσει 48 εκκλησιαστικά κειμήλια στην Ελλάδα. Σε συνέντευξή του στο BGNES, ο Αναπληρωτής Καθηγητής Βεντσίσλαβ Καραβάλτσεφ, λέκτορας στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου της Σόφιας «Άγιος Κλήμης της Αχρίδας», επισημαίνει ότι τα αντικείμενα αναμφίβολα επηρεάστηκαν από το βυζαντινό πολιτιστικό περιβάλλον, αλλά αυτό από μόνο του δεν σημαίνει ότι κάθε αντικείμενο μπορεί να οριστεί ως ελληνικό λόγω εθνικής καταγωγής. Το ερώτημα σε αυτή την περίπτωση είναι εάν η τρέχουσα εδαφική υπαγωγή ενός μοναστηριού μπορεί αυτόματα να καθορίσει την εθνική υπαγωγή όλων των αντικειμένων που κάποτε βρίσκονταν σε αυτό.

Διαβάστε επίσης