«Εδώ Πολυτεχνείο»: Οι «πειρατές» των ερτζιανών που έδωσαν φωνή στην εξέγερση
Η άγνωστη ιστορία των ραδιοερασιτεχνών που βοήθησαν να ακουστεί το «Εδώ Πολυτεχνείο» και οι συγκλονιστικές μαρτυρίες από τις τελευταίες ώρες πριν από την εισβολή του τανκ
Snapshot
- Νεαροί ραδιοερασιτέχνες, γνωστοί ως «πειρατές» των ερτζιανών, κατασκεύασαν αυτοσχέδιους ραδιοφωνικούς πομπούς που μετέδωσαν το μήνυμα της εξέγερσης του Πολυτεχνείου το 1973.
- Ο πρώτος πομπός αντικαταστάθηκε από ισχυρότερο σταθμό που εξέπεμπε σε ολόκληρη την Αθήνα και τον Πειραιά, δίνοντας φωνή στους φοιτητές και κινητοποιώντας τον πληθυσμό.
- Οι παράνομες εκπομπές αντιμετώπιζαν σοβαρό κίνδυνο σύλληψης, με μέλη της ομάδας να έχουν φυλακιστεί για τη δραστηριότητά τους.
- Ο ραδιοφωνικός σταθμός συνέχισε να μεταδίδει εκκλήσεις και ενημερώσεις μέχρι την εισβολή του στρατού στο Πολυτεχνείο τα ξημερώματα της 17ης Νοεμβρίου 1973.
- Η τεχνική επινοητικότητα των ραδιοπειρατών συνέβαλε καθοριστικά ώστε το μήνυμα της αντίστασης να διαδοθεί παρά την καταστολή, καθιστώντας το «Εδώ Πολυτεχνείο» σύμβολο της ελευθερίας.
Νοέμβριος 1973. Πίσω από τους τοίχους του Πολυτεχνείου, στην οδό Πατησίων, μια εξέγερση γεννιέται. Χιλιάδες νέοι αψηφούν τη δικτατορία των συνταγματαρχών, υψώνουν πανό, γράφουν συνθήματα και ζητούν εκείνο που στερείται η χώρα εδώ και έξι χρόνια: ελευθερία.
Όμως, για να φτάσει η φωνή τους πέρα από τα κάγκελα του ιδρύματος, χρειάζονται κάτι περισσότερο από αποφασιστικότητα. Χρειάζονται έναν ραδιοφωνικό πομπό. Έναν τρόπο να σπάσουν τη σιωπή που έχει επιβάλει το καθεστώς και να μεταφέρουν το μήνυμα της αντίστασης σε ολόκληρη την Αθήνα.
Και τότε, σε μια εποχή χωρίς κινητά τηλέφωνα, διαδίκτυο ή μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τη λύση προσφέρουν άνθρωποι που γνωρίζουν καλά τον κόσμο των ραδιοκυμάτων.
Νεαροί ραδιοερασιτέχνες, οι αποκαλούμενοι «πειρατές» των ερτζιανών, επιστρατεύουν την εμπειρία τους, συγκεντρώνουν εξαρτήματα και βοηθούν να στηθεί ένας αυτοσχέδιος σταθμός.
Δύο κατσαβίδια, μια πένσα, λυχνίες, καλώδια και πυκνωτές γίνονται τα εργαλεία μιας προσπάθειας που δεν έχει τίποτα κοινό με τις μουσικές εκπομπές που μέχρι τότε πραγματοποιούσαν κρυφά.
Αυτή τη φορά, από τα μικρόφωνα δεν θα ακουστούν τραγούδια. Θα ακουστεί η φωνή μιας ολόκληρης γενιάς.
Οι νεαροί «πειρατές» που εξέπεμπαν κρυφά από τη Νέα Ιωνία
Η ιστορία αρχίζει αρκετά χρόνια πριν από την εξέγερση του Πολυτεχνείου, σε μια πολυκατοικία της Νέας Ιωνίας.
Εκεί, μια παρέα νεαρών που αγαπούν το ραδιόφωνο συναντιέται τα απογεύματα και πειραματίζεται με αυτοσχέδιους πομπούς, ηλεκτρονικές λυχνίες και κυκλώματα.
Ο Πέτρος, γνωστός στα ερτζιανά ως Peter N1, ο Τάσος με το ψευδώνυμο Be One, ο Σταμάτης ή Seven Up και ο Γιάννης, γνωστός ως Sunrise, ανήκουν σε εκείνους που ανακαλύπτουν τις δυνατότητες της ελεύθερης ραδιοφωνίας πολύ πριν αυτή αποκτήσει επίσημη υπόσταση στην Ελλάδα.
Από τα μέσα της δεκαετίας του 1960 κατασκευάζουν πομπούς και εκπέμπουν παράνομα στα μεσαία κύματα, σε μια περίοδο κατά την οποία τέτοιες δραστηριότητες μπορούν να προκαλέσουν την επέμβαση της Αστυνομίας.
Η εμπειρία τους αποκτά καθοριστική σημασία τον Νοέμβριο του 1973.
Οι νεαροί γνωρίζουν πώς λειτουργεί ένας πομπός, ποια εξαρτήματα χρειάζονται και πώς μπορούν να αντιμετωπιστούν τεχνικά προβλήματα με περιορισμένα μέσα.
Δεν έχουν, ωστόσο, καμία ένδειξη ότι η ενασχόλησή τους με το ραδιόφωνο πρόκειται να τους φέρει στην καρδιά ενός από τα σημαντικότερα γεγονότα της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Όταν οι φοιτητές του Πολυτεχνείου αναζητούν τρόπο να μεταδώσουν τα μηνύματά τους, οι γνώσεις των ραδιοερασιτεχνών αποκτούν ξαφνικά μια εντελώς διαφορετική αποστολή.Από τον μικρό πομπό στο σήμα που ακούστηκε σε ολόκληρη την Αθήνα
Στις 14 Νοεμβρίου 1973, οι φοιτητικές κινητοποιήσεις μετατρέπονται σε κατάληψη του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου.
Οι συγκεντρωμένοι οργανώνονται, δημιουργούν ομάδες περιφρούρησης και αρχίζουν να αναζητούν τρόπους επικοινωνίας με τους πολίτες που βρίσκονται έξω από το ίδρυμα.
Ένας από τους σημαντικότερους στόχους τους είναι η λειτουργία ενός ανεξάρτητου ραδιοφωνικού σταθμού.
Οι πρώτες προσπάθειες γίνονται με έναν πρόχειρο πομπό περιορισμένης εμβέλειας, εγκατεστημένο στο κτίριο όπου στεγάζονταν οι χώροι Φυσικής και Χημείας.
Στη συνέχεια ξεκινά η κατασκευή ισχυρότερου πομπού στο εργαστήριο Τηλεπικοινωνιών του Μηχανολογικού, με τη συμβολή φοιτητών και ανθρώπων που διέθεταν τεχνικές γνώσεις.
Η Τώνια Μοροπούλου, η οποία συμμετείχε ενεργά στην εξέγερση, έχει περιγράψει στην ΕΡΤ πώς ο πρώτος πομπός αντικαταστάθηκε από έναν δεύτερο, με δυνατότητα εκπομπής σε ολόκληρη την Αθήνα και τον Πειραιά.
Σε αυτή την προσπάθεια εντάσσεται και η ιστορία των νεαρών ραδιοπειρατών, όπως έχει καταγραφεί μέσα από τη μαρτυρία του Πέτρου Πολλάτου.
Ο ίδιος, γνωστός ως Peter N1, θυμόταν ότι τα απαραίτητα μηχανήματα υπήρχαν ήδη, καθώς αρκετοί από την παρέα του δραστηριοποιούνταν παράνομα στα ερτζιανά από το 1965.
Κατά τη δική του αφήγηση, η κατασκευή του πομπού που βοήθησαν να λειτουργήσει ολοκληρώθηκε μέσα σε μόλις δύο ώρες.
Η τεχνική αυτή προσπάθεια, μαζί με τη δουλειά των φοιτητών που οργάνωσαν και λειτούργησαν τον σταθμό, έδωσε στην εξέγερση ένα από τα σημαντικότερα μέσα επικοινωνίας της.
«Εδώ Πολυτεχνείο»: Η φωνή που «έσπασε» τη σιωπή της δικτατορίας
Το βράδυ της 15ης Νοεμβρίου, το ιστορικό μήνυμα αρχίζει να ταξιδεύει στα ραδιοκύματα. «Εδώ Πολυτεχνείο, εδώ Πολυτεχνείο».
Η φράση θα μείνει ανεξίτηλη στη συλλογική μνήμη.
Οι φοιτητές απευθύνονται στους πολίτες, καλούν τον κόσμο να συμπαρασταθεί στην εξέγερση και μεταδίδουν όσα συμβαίνουν στο εσωτερικό του ιδρύματος.
Οι ανακοινώσεις διαδέχονται η μία την άλλη, ενώ ο ραδιοφωνικός σταθμός εξελίσσεται σε βασικό μέσο ενημέρωσης και κινητοποίησης του πληθυσμού.
Η Μαρία Δαμανάκη, ο Δημήτρης Παπαχρήστος, η Τώνια Μοροπούλου και ο Μίλτος Χαραλαμπίδης συγκαταλέγονται στις φωνές που συνδέθηκαν με τις ιστορικές εκπομπές.
Ο λόγος τους συχνά διαμορφώνεται εκείνη ακριβώς τη στιγμή, ανάλογα με τις εξελίξεις, τις πληροφορίες που φτάνουν στο στούντιο και την αγωνία των ανθρώπων που βρίσκονται αποκλεισμένοι στο Πολυτεχνείο.
Δεν πρόκειται για μια συνηθισμένη ραδιοφωνική μετάδοση. Κάθε λέξη μεταφέρεται μέσα σε ένα περιβάλλον φόβου και αβεβαιότητας, με τους εκφωνητές να γνωρίζουν ότι το καθεστώς παρακολουθεί.
Στη μαρτυρία του Πέτρου Πολλάτου γίνεται αναφορά στην εκπομπή των 1.050 χιλιοκύκλων.
Για τον ίδιο και τους συναδέλφους του, το ραδιόφωνο δεν είναι πλέον μια τεχνική πρόκληση ή ένα νεανικό πάθος. Έχει μετατραπεί σε εργαλείο αντίστασης.
Οι παράνομες αναμεταδόσεις και ο κίνδυνος της σύλληψης
Η συμβολή των ραδιοερασιτεχνών δεν περιορίζεται στην κατασκευή και στην τεχνική υποστήριξη του πομπού.
Ορισμένοι αναλαμβάνουν να αναμεταδίδουν το πρόγραμμα του Πολυτεχνείου από τις δικές τους συχνότητες, επιτρέποντας στα μηνύματα να φτάνουν σε περισσότερους ακροατές.
Ο Πέτρος Πολλάτος είχε περιγράψει ότι μετέδιδε το πρόγραμμα στα FM, στη συχνότητα των 96,6 MHz, παρότι εκείνη την εποχή οι δέκτες FM δεν ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένοι. Η επιλογή αυτή ήταν επικίνδυνη.
Οι παράνομες εκπομπές μπορούσαν να εντοπιστούν και όσοι συμμετείχαν κινδύνευαν να συλληφθούν από τις Αρχές του δικτατορικού καθεστώτος.
Ο Πολλάτος θυμόταν, μάλιστα, την περίπτωση ενός φίλου του, του Παναγιώτη, ο οποίος διέθετε ισχυρό εξοπλισμό αναμετάδοσης και, σύμφωνα με τη μαρτυρία του, συνελήφθη και οδηγήθηκε στις φυλακές Κορυδαλλού.
Παρά τον κίνδυνο, οι αυτοσχέδιοι σταθμοί συνέχιζαν να μεταφέρουν το μήνυμα των φοιτητών.
Ήταν μια μορφή αλληλεγγύης που δεν εκδηλωνόταν μόνο στους δρόμους και στις συγκεντρώσεις, αλλά και μέσα από τα ραδιοκύματα.Οι τελευταίες ώρες πριν από την εισβολή του τανκ
Το βράδυ της 16ης Νοεμβρίου, η κατάσταση γύρω από το Πολυτεχνείο γίνεται ολοένα πιο επικίνδυνη.
Οι δρόμοι της Αθήνας βρίσκονται σε αναβρασμό. Οι δυνάμεις καταστολής έχουν αναπτυχθεί στην περιοχή και οι πληροφορίες για ενδεχόμενη επέμβαση του στρατού πληθαίνουν.
Μέσα στο ίδρυμα, οι φοιτητές προσπαθούν να διατηρήσουν την ψυχραιμία τους.
Ο ραδιοφωνικός σταθμός εξακολουθεί να λειτουργεί, μεταδίδοντας εκκλήσεις και ενημερώσεις.
Ο Πέτρος Πολλάτος είχε αφηγηθεί ότι παρέμεινε στο Πολυτεχνείο μέχρι περίπου μία ώρα πριν από την εισβολή.
Όταν οι φήμες για επικείμενη στρατιωτική επέμβαση έγιναν εντονότερες, αποφάσισε να απομακρυνθεί μαζί με τον Τάσο.
Σύμφωνα με την αφήγησή του, έφυγαν τρέχοντας από την πίσω αριστερή έξοδο του Πολυτεχνείου. Ο φόβος της σύλληψης ήταν μεγάλος, καθώς, όπως είχε εξηγήσει, ήταν μεγαλύτεροι σε ηλικία από αρκετούς φοιτητές και ήδη γνωστοί στις Αρχές για τη δραστηριότητά τους ως ραδιοπειρατές.
Από τη μνήμη του δεν έσβησε ποτέ η πεποίθηση πολλών νέων που είχαν παραμείνει μέσα ότι ο στρατός δεν θα προχωρούσε τελικά στην εισβολή.
Λίγο αργότερα, τα γεγονότα θα τους διέψευδαν με τον πιο βίαιο τρόπο.
Η νύχτα που σώπασε ο σταθμός
Ξημερώματα 17ης Νοεμβρίου 1973. Έξω από την κεντρική πύλη του Πολυτεχνείου βρίσκεται ένα άρμα μάχης. Στο εσωτερικό, οι φοιτητές συνεχίζουν τις εκκλήσεις τους, ζητώντας από τους στρατιώτες να μη στραφούν εναντίον τους.
Ο ραδιοφωνικός σταθμός εξακολουθεί να μεταφέρει την αγωνία των εγκλωβισμένων νέων.
Μέσα από τα μικρόφωνα ακούγονται μηνύματα για ελευθερία, δημοκρατία και αλληλεγγύη, αλλά και δραματικές εκκλήσεις προς όσους έχουν αναλάβει να καταστείλουν την εξέγερση. Οι φωνές γίνονται ολοένα πιο φορτισμένες.
Λίγο πριν από την εισβολή, ο Δημήτρης Παπαχρήστος ψάλλει τον Εθνικό Ύμνο. Η στιγμή καταγράφεται στα ιστορικά ηχητικά ντοκουμέντα της εξέγερσης.
Στη συνέχεια, το άρμα μάχης γκρεμίζει την πύλη του Πολυτεχνείου.
Η στρατιωτική επέμβαση σηματοδοτεί το βίαιο τέλος της κατάληψης, η οποία είχε εξελιχθεί σε μαζική αντιδικτατορική εξέγερση. Ο σταθμός σιωπά.
Οι λέξεις, όμως, που μεταδόθηκαν από εκείνα τα μικρόφωνα δεν θα ξεχαστούν.
Τα λίγα εξαρτήματα που έγιναν κομμάτι της Ιστορίας
Η εξέγερση του Πολυτεχνείου έχει καταγραφεί μέσα από τις συγκεντρώσεις, τις φωτογραφίες, τις μαρτυρίες, την καταστολή και το ιστορικό σύνθημα «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία».
Υπάρχει, ωστόσο, και μια λιγότερο φωτισμένη πλευρά της.
Είναι η ιστορία των ανθρώπων που εργάστηκαν πίσω από τα μικρόφωνα, των φοιτητών που οργάνωσαν τις εκπομπές, εκείνων που αναζήτησαν ανταλλακτικά και των νεαρών ραδιοερασιτεχνών που αξιοποίησαν τις γνώσεις τους για να βοηθήσουν μια ολόκληρη γενιά να ακουστεί.
Οι νεαροί «πειρατές» των ερτζιανών δεν μπορούσαν να γνωρίζουν ότι οι αυτοσχέδιες κατασκευές τους θα συνδέονταν με ένα από τα ισχυρότερα σύμβολα της αντίστασης στη δικτατορία.
Είχαν μάθει να κατασκευάζουν πομπούς για να μεταδίδουν μουσική, να επικοινωνούν με άλλους ραδιοερασιτέχνες και να ανακαλύπτουν τις δυνατότητες ενός κόσμου που ταξίδευε αόρατα μέσα από τον αέρα.
Εκείνες τις ημέρες του Νοεμβρίου, όμως, οι γνώσεις τους απέκτησαν διαφορετικό νόημα.
Ένα καλώδιο, μια λυχνία, ένας μετασχηματιστής μπορούσαν να συμβάλουν ώστε ένα μήνυμα να περάσει έξω από τα τείχη της καταστολής.
Και ίσως αυτή να είναι η πιο ανθρώπινη διάσταση της ιστορίας του ραδιοφωνικού σταθμού του Πολυτεχνείου: ότι το συλλογικό θάρρος συνάντησε την τεχνική επινοητικότητα και μετέτρεψε μερικά απλά εξαρτήματα σε μέσο ελευθερίας.
Γιατί τον Νοέμβριο του 1973, σε μια Ελλάδα που η δικτατορία προσπαθούσε να κρατήσει σιωπηλή, κάποιοι νέοι κατάφεραν να κάνουν τη φωνή της αντίστασης να ταξιδέψει. Και το «Εδώ Πολυτεχνείο» εξακολουθεί, 53 χρόνια μετά, να ακούγεται.