Πολυτεχνείο, Αριστοτέλης Σαρρηκώστας: «Ακόμη ακούω τις φωνές φοιτητών» - Η συγκλονιστική μαρτυρία

53 χρόνια μετά την εισβολή του τανκ στο Πολυτεχνείο, ο φωτορεπόρτερ Αριστοτέλης Σαρηκώστας ανασύρει τις μνήμες μιας νύχτας που έμεινε ανεξίτηλη στην ιστορία

Πολυτεχνείο, Αριστοτέλης Σαρρηκώστας: «Ακόμη ακούω τις φωνές φοιτητών» - Η συγκλονιστική μαρτυρία
Snapshot
  • Ο φωτορεπόρτερ Αριστοτέλης Σαρρηκώστας κατέγραψε με φωτογραφίες την εισβολή του τανκ στο Πολυτεχνείο το 1973, διαψεύδοντας τους ισχυρισμούς της δικτατορίας ότι δεν υπήρξε στρατιωτική επέμβαση.
  • Παρά τον φόβο και τη δύσκολη κατάσταση, ο Σαρρηκώστας παρέμεινε στο σημείο για να καταγράψει τα γεγονότα με περιορισμένο φιλμ και χωρίς φλας.
  • Οι φωνές και τα συνθήματα των φοιτητών, όπως «Είμαστε αδέλφια, είμαστε άοπλοι», παραμένουν ζωντανά στη μνήμη του μέχρι σήμερα.
  • Η ιστορική φωτογραφία του τανκ που γκρεμίζει την πύλη του Πολυτεχνείου αποτελεί σύμβολο της αντιδικτατορικής πάλης και της δημοκρατικής διεκδίκησης.
  • Ο Σαρρηκώστας τονίζει ότι το Πολυτεχνείο ανήκει στον λαό και πως η ελευθερία και η δημοκρατία κατακτώνται και δεν χαρίζονται.
Snapshot powered by AI

Ένα τανκ κατευθύνεται με ταχύτητα προς τη σιδερένια πύλη του Πολυτεχνείου. Εκατοντάδες φοιτητές βρίσκονται πίσω από τα κάγκελα, πάνω στα κολωνάκια, στο πεζοδρόμιο, στην είσοδο του ιδρύματος. Κάποιοι φωνάζουν στους στρατιώτες να μην πυροβολήσουν. «Ελάτε μαζί μας, είμαστε αδέλφια, είμαστε άοπλοι». Λίγα δευτερόλεπτα αργότερα, η πύλη καταρρέει κάτω από την ορμή του άρματος.

Στην απέναντι πλευρά, ένας φωτορεπόρτερ συνεχίζει να κρατά τη μηχανή του. Είναι ο Αριστοτέλης Σαρρηκώστας. Τα καρέ που τραβά εκείνη τη νύχτα θα γίνουν ντοκουμέντα διεθνούς εμβέλειας, θα ταξιδέψουν σε εφημερίδες όλου του κόσμου και θα διαψεύσουν τους ισχυρισμούς της δικτατορίας ότι δεν υπήρξε επέμβαση του στρατού στο Πολυτεχνείο.

Σήμερα, 53 χρόνια μετά, ο άνθρωπος που βρέθηκε πίσω από τον φακό εκείνη την ιστορική νύχτα επιστρέφει στις μνήμες του. Ο 84χρονος Αριστοτέλης Σαρρηκώστας μας υποδέχεται στο δημαρχείο της Καισαριανής, στον χώρο όπου εκτίθενται φωτογραφίες του από εκείνα τα ταραγμένα χρόνια.

Ευγενικός, αεικίνητος και με εντυπωσιακή διαύγεια, ξετυλίγει το νήμα των γεγονότων με την ακρίβεια ανθρώπου που δεν έπαψε ποτέ να τα κουβαλά μέσα του. Οι περιγραφές του διακόπτονται κάποιες στιγμές από τη συγκίνηση. Και καθώς μιλά, μοιάζει σαν να ξανακούει τις φωνές των φοιτητών, τα συνθήματα και τους πυροβολισμούς εκείνης της νύχτας.

Δείτε το βίντεο του Newsbomb - Εικόνα: Χάρης Γκίκας

«Όταν φωτογραφίζεις την πατρίδα σου, είναι τελείως διαφορετικά»

Οι εικόνες του Πολυτεχνείου δεν ήταν για τον ίδιο ακόμη ένα φωτορεπορτάζ. Παρότι είχε ήδη σημαντική εμπειρία από πολεμικές συγκρούσεις και είχε φωτογραφίσει νεκρούς, τραυματίες και δύσκολες καταστάσεις στο εξωτερικό, η νύχτα της 17ης Νοεμβρίου 1973 είχε διαφορετικό βάρος.

«Όταν φωτογραφίζεις την πατρίδα σου, είναι τελείως διαφορετικά με το να φωτογραφίζεις έξω, στο εξωτερικό», λέει χαρακτηριστικά.

Τα συναισθήματα, όπως θυμάται, έφτασαν πολλές φορές σε τέτοιο σημείο, ώστε να θέλει να αφήσει τις μηχανές και να μπει ο ίδιος στο προαύλιο του Πολυτεχνείου για να συμπαρασταθεί στους φοιτητές. Ήταν παιδιά στην ηλικία των δικών του παιδιών.

Ωστόσο, η αποστολή του φωτορεπόρτερ έπρεπε να υπερισχύσει.

«Το επάγγελμα, η αποστολή του φωτορεπόρτερ, είναι να καταγράφει το γεγονός. Και αυτό υπερισχύει των συναισθημάτων. Δεν σημαίνει να είσαι φωτορεπόρτερ, να κρατάς μια φωτογραφική μηχανή, να πας σε ένα θέμα και να αρχίσεις να κλαψουρίζεις ή να θέλεις να κάνεις κάτι άλλο. Πας εκεί για έναν σκοπό και μόνο: για την καταγραφή του γεγονότος, για να μπορέσουν να δουν τις εικόνες χιλιάδες άλλοι άνθρωποι».

Αυτή ήταν η αποστολή του. Να μείνει εκεί, να αντέξει και να καταγράψει όσα συνέβαιναν.

ab64a5e6-sarrikostas.jpg

Με ένα φιλμ 36 καρέ και χωρίς φλας

Η τεχνολογία της εποχής δεν είχε καμία σχέση με τις σημερινές δυνατότητες της φωτογραφίας. Ο Σαρρηκώστας είχε μαζί του ένα φιλμ 36 καρέ, ενώ οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν χωρίς φλας, αποκλειστικά με τον φωτισμό της οδού Πατησίων.

«Δεν φωτογράφισα με φλας, απλώς με τα φώτα της οδού Πατησίων. Με τα 400 ASA, τότε δεν υπήρχαν μεγαλύτερα. Σήμερα υπάρχουν 3.500 ASA».

Δεν τραβούσε ασταμάτητα. Έκανε πέντε-έξι λήψεις κάθε φορά, με ιδιαίτερη προσοχή. Έπειτα παρέδιδε το φιλμ στον διευθυντή του πρακτορείου Associated Press, όπου εργαζόταν.

Δεν πίστευε ότι θα παρέμενε εκεί τόσες ώρες. Προσπαθούσε να μην προκαλεί κανέναν, καθώς, όπως θυμάται, γύρω του υπήρχαν ισχυρές δυνάμεις ασφαλείας και πολλοί άνθρωποι που μπορούσαν να αποτελέσουν απειλή για τη δουλειά του.

Η αγωνία ήταν διαρκής. Κάθε λεπτό φοβόταν ότι θα τον συλλάβουν και θα του πάρουν τις φωτογραφίες. Παρ' όλα αυτά, παρέμεινε στο σημείο.

17i-tank.jpg

«Είμαστε αδέλφια, είμαστε άοπλοι»

Από τις πιο έντονες μνήμες του είναι οι φωνές των φοιτητών που απευθύνονταν στους στρατιώτες.

«Ακόμη και σήμερα, 53 χρόνια μετά, ακούω στα αυτιά μου τα συνθήματα των φοιτητών να φωνάζουν: "Στρατιώτες, ελάτε μαζί μας, είμαστε αδέλφια, είμαστε άοπλοι. Εδώ Πολυτεχνείο, εδώ Πολυτεχνείο"».

Η ατμόσφαιρα ήταν ιδιαίτερα φορτισμένη. Οι φοιτητές τραγουδούσαν τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη, κρατούσαν πανό και προσπαθούσαν να επικοινωνήσουν με τους στρατιώτες, ζητώντας τους να μη στραφούν εναντίον τους.

tank.jpg

Ο Σαρρηκώστας θυμάται επίσης τους αστυνομικούς να τους βρίζουν, ενώ ο επικεφαλής της αστυνομικής δύναμης βρισκόταν στη γωνία της Λεωφόρου Πατησίων, κρατώντας στο ένα χέρι το τηλέφωνο και στο άλλο το περίστροφο.

«Τον έβλεπα να μιλάει στο τηλέφωνο και να λέει "μάλιστα, μάλιστα, διατάξτε", ενώ κρατούσε το περίστροφο. Απέναντι ήταν οι φοιτητές, μέσα από τα κάγκελα, πάνω στα κολωνάκια, με πανό και συνθήματα. Αυτό το σκηνικό δεν μπορεί παρά να σε συγκινήσει».

Η στιγμή που το τανκ έκανε όπισθεν

Η ώρα πλησιάζει στις τρεις τα ξημερώματα. Ο φωτορεπόρτερ βρίσκεται στη γωνία Στουρνάρη και Πατησίων, μαζί με τον διευθυντή του πρακτορείου.

Ξαφνικά παρατηρεί μια κίνηση που τον κάνει να πιστέψει ότι η επέμβαση θα ματαιωθεί.

Ο πυργίσκος του τανκ στρέφεται προς την αντίθετη κατεύθυνση από την κεντρική πύλη. Το άρμα κάνει όπισθεν και μετακινείται προς το διπλανό πεζοδρόμιο, κάτω από το ξενοδοχείο Ακροπόλ που λειτουργούσε τότε στην περιοχή.

«Έκανα τον σταυρό μου και λέω: Μάλλον πήρε εντολή να αποχωρήσει και χαλάρωσα. Λέω, μέχρι εδώ ήταν. Ευτυχώς, δεν θα γίνει τίποτα άλλο».

Η εκτίμησή του, όμως, αποδείχθηκε λανθασμένη.

Λίγα δευτερόλεπτα αργότερα, το τανκ βάζει μπροστά τις μηχανές και κινείται με μεγάλη ταχύτητα προς την πύλη.

«Φουλάρισε τις μηχανές, με όση δύναμη είχε, και έπεσε πάνω στη σιδερένια πόρτα. Τα κολωνάκια τραντάχτηκαν. Τα παιδιά που ήταν επάνω, δεξιά και αριστερά στα κολωνάκια, έπεσαν κάτω στο πεζοδρόμιο. Άλλοι μπροστά, άλλοι μέσα στο προαύλιο».

Η σιδερένια πύλη υποχωρεί. Το άρμα παρασύρει και ένα αυτοκίνητο Mercedes που είχε τοποθετηθεί πίσω από την είσοδο, ως οδόφραγμα.

Είναι η στιγμή που ο φακός του Σαρρηκώστα καταγράφει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα στιγμιότυπα της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.

Το ερώτημα που τον βασανίζει μέχρι σήμερα

Πίσω από την ιστορική φωτογραφία, ωστόσο, υπάρχει μια σκέψη που δεν τον εγκατέλειψε ποτέ.

Ο ίδιος γνωρίζει ότι εκατοντάδες φοιτητές βρίσκονταν συγκεντρωμένοι πίσω από τη σιδερένια πύλη και στα κάγκελα του Πολυτεχνείου. Είδε το τανκ να ορμά προς το μέρος τους και να γκρεμίζει την είσοδο.

Και από τότε αναρωτιέται αν όλοι πρόλαβαν να απομακρυνθούν.

«Το μεγάλο μου ερώτημα μέχρι σήμερα είναι ότι μεταξύ του αυτοκινήτου και της σιδερένιας πύλης υπήρχαν εκατοντάδες παιδιά. Όλοι ήταν πρόσωπο με πρόσωπο με το τανκ. Και διερωτώμαι και λέω: Πρόλαβαν να φύγουν όλοι; Γιατί αυτοί που ήταν στην άκρη, όταν βλέπεις ένα θηρίο να έρχεται πάνω σου, τι κάνεις; Κάνεις μεταβολή και φεύγεις. Πρόλαβαν να φύγουν όλοι; Αυτό το ερώτημα με τρώει μέχρι σήμερα».

Είναι ίσως η πιο ανθρώπινη πλευρά της μαρτυρίας του. Ο φωτορεπόρτερ που έμεινε πίσω από τον φακό για να καταγράψει την Ιστορία δεν έπαψε ποτέ να σκέφτεται τα παιδιά που βρίσκονταν μπροστά στο τανκ.

Οι φωτογραφίες που διέψευσαν τη Χούντα

Μετά την κατεδάφιση της πύλης, το τανκ παρέμεινε με το μισό σώμα του μέσα στο Πολυτεχνείο και το άλλο μισό έξω. Ο Σαρρηκώστας μετακινήθηκε στο κέντρο της Πατησίων, αναζητώντας καλύτερη οπτική γωνία.

Φωτογράφισε το άρμα με την κάννη του πυροβόλου στραμμένη προς τα έξω και το υπόλοιπο σώμα του μέσα στο προαύλιο.

Οι φωτογραφίες αυτές θα αποκτούσαν ιδιαίτερη σημασία τις επόμενες ημέρες.

Λίγο μετά τα γεγονότα, ο υπουργός Εσωτερικών της δικτατορίας, Στυλιανός Παττακός, κάλεσε Έλληνες και ξένους δημοσιογράφους και υποστήριξε ότι δεν είχε γίνει επέμβαση στο Πολυτεχνείο.

«Εγώ τον άκουγα και σηκωνόταν η τρίχα μου με τα ψέματα που έλεγε, αλλά δεν μπορούσα να πω κουβέντα».

Το μεσημέρι, όμως, οι ξένες εφημερίδες έφτασαν στην Ελλάδα. Στα πρωτοσέλιδά τους υπήρχαν οι φωτογραφίες του Σαρρηκώστα, αλλά και το κινηματογραφικό υλικό του Ολλανδού δημοσιογράφου Κόρενου, που κατέγραφε την εισβολή.

Οι εικόνες αποτελούσαν αδιάψευστα ντοκουμέντα για όσα είχαν συμβεί.

«Αυτές οι φωτογραφίες διέψευσαν τον κύριο Παττακό. Μαζί με το μικρό βιντεάκι του Ολλανδού, έδειξαν ότι το τανκ γκρέμισε την πύλη και μαζί της γκρέμισε και τα ψέματα που έλεγε».

Η δικτατορία προσπάθησε στη συνέχεια να αποσύρει τις ξένες εφημερίδες από τα περίπτερα. Ο κόσμος, όμως, είχε ήδη προλάβει να δει τις εικόνες.

«Το Πολυτεχνείο ανήκει στον λαό»

Για τον Αριστοτέλη Σαρρηκώστα, το Πολυτεχνείο δεν είναι μια επέτειος που περιορίζεται σε μια αναδρομή στο παρελθόν. Είναι μια ζωντανή ιστορική μνήμη, που εξακολουθεί να έχει νόημα και να μεταφέρει μηνύματα στις επόμενες γενιές.

Θεωρεί ότι η εξέγερση δεν ήταν ένα μεμονωμένο γεγονός, αλλά το αποτέλεσμα της αντιδικτατορικής πάλης που είχε ξεκινήσει από την 21η Απριλίου 1967.

Και επιμένει ότι η ιστορία του Πολυτεχνείου δεν ανήκει σε κανέναν αποκλειστικά.

«Το Πολυτεχνείο βασικά δεν ανήκει σε κανέναν. Το Πολυτεχνείο για μένα ανήκει στον λαό».

Μάλιστα, στέκεται ιδιαίτερα σε εκείνους που δεν έγιναν ποτέ γνωστοί, δεν έδωσαν συνεντεύξεις και δεν αναζήτησαν αναγνώριση για τη συμμετοχή τους στον αγώνα.

«Εκτός από τους γνωστούς αγωνιστές, οι οποίοι τότε δεν γνωρίζαμε κανέναν και αργότερα έγιναν γνωστοί, υπάρχουν χιλιάδες άλλοι άγνωστοι αγωνιστές, οι οποίοι δεν βγήκαν ποτέ να πουν μια κουβέντα για τον αγώνα που έδωσαν. Είναι οικοδόμοι, υπάλληλοι, μαθητές. Και προς τιμήν τους δεν βγήκαν να ζητήσουν δόξες και οφίτσια».

Η μνήμη αυτών των ανθρώπων, όπως και των φοιτητών που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή, αποτελεί για τον ίδιο αναπόσπαστο κομμάτι της ιστορίας.

«Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία. Δεν ζητούσαν τίποτα άλλο»

Λίγο πριν ολοκληρώσουμε τη συζήτησή μας, ο Σαρρηκώστας επιστρέφει στο σύνθημα που συμπυκνώνει το νόημα της εξέγερσης.

«Οι φοιτητές έδωσαν τη ζωή τους για τρία πράγματα. Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία. Πράγματα αυτονόητα. Δηλαδή, δεν ζητούσαν τίποτα άλλο. Ζητούσαν τα αυτονόητα».

Και όταν του ζητάμε να κρατήσει ένα τελευταίο μήνυμα για τις νεότερες γενιές, η απάντησή του είναι ξεκάθαρη:

«Άφησαν παρακαταθήκη για τη νέα γενιά να μάθει ότι η ελευθερία δεν χαρίζεται. Ότι η δημοκρατία κατακτιέται».

Διαβάστε επίσης

Σχόλια
Ροή Ειδήσεων Δημοφιλή