Τέλειος πράσινος κύκλος στην άμμο; Αστροναύτες εντοπίζουν αρχαία λίμνη κρυμμένη στην έρημο

Κρυμμένη μέσα σε μια βυθισμένη λεκάνη της ερήμου Ναφούντ, η πόλη Τζούμπα ζει σήμερα εκεί όπου κάποτε κυριαρχούσε το νερό.

Ανάμεσα σε αχανείς αμμόλοφους και ακραίες θερμοκρασίες, ο απομονωμένος αυτός οικισμός ξεχωρίζει στις δορυφορικές εικόνες ως ένα μωσαϊκό από έντονους πράσινους κύκλους, σημάδι μιας απρόσμενα ζωντανής αγροτικής δραστηριότητας που τροφοδοτείται από υπόγεια αποθέματα νερού.

Μια πόλη προστατευμένη από άμμο και χρόνο

Η Τζούμπα βρίσκεται μέσα σε μια λεκάνη αρχαίας λίμνης μήκους περίπου 20 χιλιομέτρων και πλάτους 4 χιλιομέτρων, κάτι που της χάρισε ένα ιδιαίτερο μικροκλίμα. Καθοριστικό ρόλο παίζει το γειτονικό όρος Τζάμπαλ Ουμ Σινμάν, ύψους 1.264 μέτρων.

Η χαρακτηριστική του μορφή με τις δύο κορυφές, που θυμίζουν καμήλα ξαπλωμένη, έδωσε και το όνομά του, το οποίο σημαίνει «βουνό με δύο καμπούρες καμήλας».

Σύμφωνα με αναφορά του Earth Observatory της NASA, η μάζα του βουνού δημιουργεί μια «σκιά ανέμου», προστατεύοντας την περιοχή από μεγάλο μέρος της άμμου που μεταφέρουν οι κυρίαρχοι δυτικοί άνεμοι της ερήμου.

Αυτό το φυσικό φράγμα συνέβαλε στη διατήρηση της γεωργίας. Η σημερινή καλλιέργεια βασίζεται κυρίως σε συστήματα κυκλικής άρδευσης, τα γνωστά center-pivot, που σχηματίζουν τους εντυπωσιακούς πράσινους κύκλους ορατούς από το διάστημα. Χάρη σε έναν υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα, ο οικισμός συνεχίζει να έχει πρόσβαση σε νερό, παρά τις ακραία άνυδρες συνθήκες.

Αποτυπώματα των πρώτων κατοίκων της ερήμου

Πέρα από τη γεωργική του σημασία, το Τζούμπα αποτελεί μία από τις πλουσιότερες αρχαιολογικές περιοχές της Σαουδικής Αραβίας. Στα βραχώδη πρανή του Τζάμπαλ Ουμ Σινμάν έχουν καταγραφεί περίπου 5.500 επιγραφές και 2.000 χαράγματα ζώων, με παραστάσεις λεοπαρδάλεων, στρουθοκαμήλων και περισσότερων από 1.000 καμήλες.

Οι ειδικοί εκτιμούν ότι πολλά από αυτά χρονολογούνται πριν από τουλάχιστον 10.000 χρόνια.

Όπως επισημαίνεται στην ίδια μελέτη, η περιοχή πιθανότατα λειτουργούσε ως σταθμός για τους πρώτους ανθρώπους, χάρη στη συνεχή παρουσία νερού, ακόμη και όταν οι περισσότερες λίμνες της Αραβικής Χερσονήσου είχαν στερέψει, περίπου πριν από 5.000 χρόνια.

Αχνά ίχνη δρόμων που διακρίνονται σε δορυφορικές εικόνες θεωρείται ότι ακολουθούν τις διαδρομές αυτών των αρχαίων ταξιδιωτών. Η κληρονομιά τους, χαραγμένη στην πέτρα, αποτελεί σήμερα τμήμα μνημείου παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO, μαζί με τους βραχογραφικούς χώρους κοντά στο Σουαγίμις.

Μια ήπειρος που στερεύει από νερό

Το τοπίο της Τζούμπα αποτυπώνει μια περίοδο της πλανητικής ιστορίας όπου η Αραβική Χερσόνησος ήταν πολύ πιο πράσινη από σήμερα. Με την αλλαγή των κλιματικών συνθηκών και την προοδευτική ερημοποίηση, τα περισσότερα γλυκά νερά της περιοχής εξαφανίστηκαν.

Το Earth Observatory σημειώνει χαρακτηριστικά ότι η λίμνη της Τζούμπα αποτελούσε μέρος ενός δικτύου γλυκών υδάτων σε ένα τότε πιο υγρό περιβάλλον και ότι, ακόμη και όταν η περιοχή έγινε πιο ξηρή, πιθανότατα διατήρησε νερό για μεγάλο χρονικό διάστημα χάρη στη θέση της ανάμεσα σε αμμόλοφους που αναπλήρωναν τον υπόγειο υδροφόρο ορίζοντα.

Η ύπαρξη τέτοιων σημείων ενισχύει τη σύγχρονη έρευνα για τις αρχαίες μεταναστευτικές διαδρομές των ανθρώπων, δείχνοντας ότι υδάτινοι «σταθμοί» όπως η Τζούμπα ίσως έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη μετακίνηση πληθυσμών μέσα από τα άνυδρα τοπία της προϊστορικής Αραβίας.