Γιατί γελάμε μέχρι δακρύων και δεν μπορούμε να σταματήσουμε; Νευροεπιστήμονες απαντούν
Το γέλιο δεν είναι απλώς μια αντανάκλαση της διάθεσης, αλλά μια σύνθετη συμπεριφορά που συνυφαίνει τα συναισθήματα
Snapshot
- Το γέλιο ενεργοποιεί δύο διαφορετικά νευρωνικά δίκτυα στον εγκέφαλο, ένα συναισθηματικό που προκαλεί ευχαρίστηση και ένα κινητικό που ελέγχει τις κινήσεις και την ομιλία.
- Το ανεξέλεγκτο γέλιο επηρεάζει την ομιλία επειδή διαταράσσει τον έλεγχο της φωνής, της αναπνοής και των κινητικών λειτουργιών που σχετίζονται με το λόγο.
- Το γέλιο δεν είναι πάντα ένδειξη γνήσιας χαράς, αλλά μπορεί να λειτουργεί ως κοινωνικό σήμα για τη διατήρηση δεσμών και την εκτόνωση έντασης.
- Η μεταδοτικότητα του γέλιου δείχνει τη στενή σχέση του με την κοινωνική συμπεριφορά και την αλληλεπίδραση μεταξύ των ανθρώπων.
- Τα ευρήματα βασίζονται σε υπάρχουσες μελέτες και πειράματα ηλεκτρικής διέγερσης εγκεφάλου, και απαιτούν περαιτέρω έρευνα για πλήρη κατανόηση του φαινομένου.
Γιατί μερικές φορές αρκεί να ακούσεις ένα αστείο για να σε κάνει να γελάσεις μέχρι να κλάψεις, και μετά δεν μπορείς να σταματήσεις, ακόμα και όταν δεν έχεις όρεξη πια να γελάσεις;
Οι νευροεπιστήμονες έχουν ανακαλύψει ότι διαφορετικά νευρωνικά δίκτυα μπορεί να κρύβονται πίσω από το συνηθισμένο γέλιο κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης συγκρτικά με στιγμές ανεξέλεγκτου γέλιου. Αυτή η ανακάλυψη βοηθά να εξηγηθεί γιατί το γέλιο δεν είναι μόνο μια συναισθηματική αντίδραση αλλά και μια διαδικασία που είναι δύσκολο να ελεγχθεί.
Μια ανασκόπηση της μελέτης δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Trends in Neurosciences. Οι συγγραφείς ανέλυσαν τα αποτελέσματα πειραμάτων στα οποία η ηλεκτρική διέγερση διαφόρων περιοχών του εγκεφάλου προκάλεσε γέλιο σε ασθενείς.
Γιατί γελάμε ακόμα και όταν δεν συμβαίνει κάτι ιδιαίτερα αστείο;
Το γέλιο δεν συνδέεται πάντα με γνήσια χαρά. Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων, οι άνθρωποι το χρησιμοποιούν για να δείξουν στοργή, να εκφράσουν συμφωνία, να ενισχύσουν τους κοινωνικούς δεσμούς ή να εκτονώσουν την ένταση. Μερικές φορές, το γέλιο γίνεται ένα είδος σήματος: βοηθά στη διατήρηση της επαφής με το άλλο άτομο και κάνει τη συζήτηση πιο χαλαρή.
Αυτή η αντίδραση έχει επίσης ένα άλλο χαρακτηριστικό: τη μεταδοτικότητα. Όταν ακούμε άλλους να γελούν, συχνά θέλουμε να συμμετάσχουμε, ακόμα κι αν δεν γνωρίζουμε τι ακριβώς προκάλεσε το γέλιο. Αυτή η αντίδραση καταδεικνύει πόσο στενά συνδέεται το γέλιο όχι μόνο με τα συναισθήματα αλλά και με την κοινωνική συμπεριφορά.
Ωστόσο, το φυσιολογικό γέλιο κατά τη διάρκεια μιας συνομιλίας διαφέρει σημαντικά από ένα ανεξέλεγκτο ξέσπασμα γέλιου. Στην πρώτη περίπτωση, το άτομο συνήθως διατηρεί τον έλεγχο της ομιλίας και της αναπνοής. Στη δεύτερη περίπτωση, το γέλιο μπορεί να παραταθεί, να συνοδεύεται από κραυγές, σφυρίχτρες και ασυνήθιστους ήχους, και οι προσπάθειες ομιλίας είναι ανεπιτυχείς.
Ποια δύο συστήματα του εγκεφάλου είναι υπεύθυνα για το γέλιο;
Για να κατανοήσουν τους μηχανισμούς αυτής της απόκρισης, οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από πειράματα που αφορούσαν ηλεκτρική διέγερση του εγκεφάλου. Ως αποτέλεσμα, εντόπισαν δύο νευρωνικά δίκτυα των οποίων η ενεργοποίηση μπορεί να προκαλέσει διαφορετικές μορφές γέλιου.
Το πρώτο δίκτυο σχετίζεται με τα συναισθήματα και την εμπειρία της ευχαρίστησης. Περιλαμβάνει τον πρόσθιο φλοιό του προσαγωγίου, τον κροταφικό πόλο και ορισμένες υποφλοιώδεις δομές. Η διέγερση αυτών των περιοχών προκάλεσε γέλιο στους ασθενείς, συνοδευόμενο από ευχάριστες αισθήσεις και θετικά συναισθήματα.
Αυτό το σύστημα συνδέεται με αρχαίους μηχανισμούς συναισθηματικής απόκρισης και φωνητικής παραγωγής—την παραγωγή ήχων που συναντώνται όχι μόνο στους ανθρώπους αλλά και σε άλλα θηλαστικά. Με άλλα λόγια, το γέλιο μπορεί να προκληθεί ως μέρος μιας συναισθηματικής απόκρισης που δεν απαιτεί συνεχή συνειδητό έλεγχο.
Το δεύτερο δίκτυο σχετίζεται κυρίως με τον κινητικό έλεγχο. Περιλαμβάνει τις κινητικές και προκινητικές περιοχές του εγκεφάλου που εμπλέκονται στην οργάνωση των ενεργειών, συμπεριλαμβανομένης της ομιλίας. Η διέγερση αυτού του δικτύου προκάλεσε γέλιο, το οποίο δεν συνοδευόταν από έντονα θετικά συναισθήματα και θα μπορούσε να επηρεάσει την ομιλία.
Αυτή η διάκριση μας βοηθά να κατανοήσουμε γιατί η απλή πράξη του γέλιου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είμαστε ευτυχισμένοι. Ο εγκέφαλος είναι ικανός να πυροδοτεί χαρακτηριστικούς ήχους και κινήσεις ακόμη και χωρίς έντονη αίσθηση χαράς. Επιπλέον, οι μηχανισμοί που ελέγχουν το γέλιο αλληλεπιδρούν με τα συστήματα που μας επιτρέπουν να μιλάμε, να κινούμαστε και να ελέγχουμε τη συμπεριφορά μας.
Γιατί το ανεξέλεγκτο γέλιο επηρεάζει την ομιλία;
Η διαφορά μεταξύ των δύο μορφών γέλιου εκδηλώνεται επίσης στη λειτουργία της φωνητικής συσκευής. Κατά τη διάρκεια του κανονικού συνομιλιακού γέλιου, οι κινήσεις της φωνητικής οδού είναι πολύ παρόμοιες με εκείνες που χρησιμοποιούνται κατά την ομιλία. Αυτό επιτρέπει τη σχετικά εύκολη εναλλαγή μεταξύ γέλιου και ομιλίας.
Με το ανεξέλεγκτο γέλιο, η κινητική οργάνωση των ήχων μπορεί να είναι διαφορετική. Το γέλιο μπορεί να καταπατήσει τους μηχανισμούς που εμπλέκονται στον έλεγχο της αναπνοής, της φωνής και των κινήσεων του λεκτικού συστήματος, καθιστώντας πιο δύσκολη την προφορά λέξεων από ένα άτομο.
Γι' αυτό είναι μερικές φορές αδύνατο να γελάς και να εξηγείς στους άλλους τι συμβαίνει ταυτόχρονα. Δεν είναι απαραίτητα επειδή το αστείο ήταν εξαιρετικά αστείο: ορισμένοι εγκεφαλικοί μηχανισμοί μπορούν να διατηρήσουν μια κινητική απόκριση ακόμα και όταν ένα άτομο προσπαθεί να τη σταματήσει.
Τι αποκαλύπτει η ανακάλυψη για τη φύση του γέλιου
Η διάκριση του γέλιου σε συναισθηματικούς και κυρίως κινητικούς μηχανισμούς μας βοηθά να ρίξουμε μια νέα ματιά σε αυτή την οικεία αντίδραση. Το γέλιο δεν είναι απλώς μια αντανάκλαση της διάθεσης, αλλά μια σύνθετη συμπεριφορά που συνυφαίνει τα συναισθήματα, τη φωνητική λειτουργία, τον κινητικό έλεγχο και την αλληλεπίδραση με τους άλλους.
Οι συγγραφείς της ανασκόπησης πιστεύουν ότι η περαιτέρω μελέτη αυτών των διαδικασιών θα βοηθήσει στην καλύτερη κατανόηση της προέλευσης του γέλιου, του ρόλου του στη διαμόρφωση κοινωνικών δεσμών, της ενσυναίσθησης και της ανάπτυξης της ομιλίας. Αυτό θα επιτρέψει επίσης μια πιο ακριβή εξέταση καταστάσεων στις οποίες οι συναισθηματικές και κινητικές αντιδράσεις παύουν να συντονίζονται με τον συνήθη τρόπο.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ένας περιορισμός: τα συμπεράσματα βασίζονται σε ανάλυση υπάρχουσας έρευνας, συμπεριλαμβανομένων πειραμάτων με ηλεκτρική διέγερση εγκεφάλου. Το προτεινόμενο μοντέλο απαιτεί περαιτέρω δοκιμές, επομένως είναι πρόωρο να ισχυριστούμε ότι υπάρχει μια πλήρης εξήγηση για όλες τις μορφές γέλιου.
