Τα οστά αποκαλύπτουν: Οι άνθρωποι έχαναν ύψος όσο προχωρούσε η τεχνολογία – Τι συνέβη στην Ευρώπη

Η έρευνα καλύπτει 22 ασιατικές και 23 ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και η Ελλάδα

Τα οστά αποκαλύπτουν: Οι άνθρωποι έχαναν ύψος όσο προχωρούσε η τεχνολογία – Τι συνέβη στην Ευρώπη
Snapshot
  • Η μελέτη 18.457 οστών από 45 χώρες της Ευρώπης και της Ασίας δείχνει ότι το ανθρώπινο ύψος μειωνόταν σταδιακά με την τεχνολογική πρόοδο και τις γεωργικές καινοτομίες.
  • Το ανθρώπινο ανάστημα χρησιμοποιείται ως δείκτης διατροφής και βιοτικού επιπέδου, επηρεαζόμενο από την ποιότητα τροφής και τις συνθήκες υγείας στην παιδική ηλικία.
  • Στη Βόρεια Ευρώπη το ύψος αυξήθηκε με την άφιξη κτηνοτροφικών πληθυσμών και την κατανάλωση γαλακτοκομικών, αλλά μειώθηκε ξανά από τον πρώιμο Μεσαίωνα έως τον 19ο αιώνα.
  • Η τεχνολογική και οικονομική πρόοδος δεν εξασφάλιζε πάντα βελτίωση της διατροφής, όπως φαίνεται στην Κίνα όπου η αύξηση της παραγωγής τροφίμων συνοδεύτηκε από αύξηση του πληθυσμού και υποβάθμιση της ποιότητας της διατροφής.
  • Τα αποτελέσματα υπογραμμίζουν τη διαφορά ανάμεσα στην τεχνολογική ανάπτυξη μιας κοινωνίας και στις πραγματικές συνθήκες διαβίωσης των απλών ανθρώπων.
Snapshot powered by AI

Μια απρόσμενη εικόνα για τις συνθήκες διαβίωσης των ανθρώπων κατά τη διάρκεια των τελευταίων 7.000 ετών φέρνει στο φως νέα επιστημονική έρευνα. Η τεχνολογική πρόοδος και οι καινοτομίες στη γεωργία δεν συνοδεύονταν απαραίτητα από καλύτερη διατροφή και υψηλότερο βιοτικό επίπεδο.

Αντίθετα, σε πολλές περιοχές της Ευρώπης και της Ασίας, οι άνθρωποι γίνονταν σταδιακά κοντύτεροι, ακόμη και όταν οι κοινωνίες τους αποκτούσαν περισσότερες τεχνολογικές δυνατότητες.

Τα συμπεράσματα προκύπτουν από την ανάλυση 18.457 ανθρώπινων σκελετικών καταλοίπων, τα οποία εντοπίστηκαν σε 783 αρχαιολογικές θέσεις, σε 45 χώρες της Ευρώπης και της Ασίας. Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Τύμπινγκεν και του Ινστιτούτου Γεωανθρωπολογίας Μαξ Πλανκ εξέτασαν το μήκος των μηριαίων οστών, προκειμένου να υπολογίσουν το ανάστημα των ανθρώπων που έζησαν σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), αξιοποιεί τα ανθρώπινα οστά ως πηγή πληροφοριών για τις διατροφικές συνθήκες και το επίπεδο διαβίωσης πληθυσμών για τους οποίους οι γραπτές ιστορικές μαρτυρίες είναι συχνά περιορισμένες ή ανύπαρκτες.

Το ύψος ως δείκτης των συνθηκών ζωής

Το ανάστημα ενός ανθρώπου δεν καθορίζεται μόνο από την κληρονομικότητα. Η διατροφή κατά την παιδική και εφηβική ηλικία, η ποιότητα των τροφίμων και οι γενικότερες συνθήκες υγείας επηρεάζουν σημαντικά τη σωματική ανάπτυξη. Όταν τα παιδιά έχουν πρόσβαση σε επαρκή και ποιοτική τροφή, έχουν περισσότερες πιθανότητες να φτάσουν στο ύψος που επιτρέπει το γενετικό τους υπόβαθρο.

Για τον λόγο αυτό, οι επιστήμονες αντιμετωπίζουν το ανθρώπινο ανάστημα ως έναν σημαντικό δείκτη του βιοτικού επιπέδου των παλαιότερων κοινωνιών. Η εξέταση των οστών επιτρέπει, έτσι, να ανασυντεθεί ένα μέρος της καθημερινότητας των ανθρώπων, ακόμη και σε περιόδους για τις οποίες δεν υπάρχουν επαρκείς γραπτές πηγές.

Πώς άλλαξε το ύψος σε Ευρώπη και Ασία

Τα ευρήματα καταγράφουν σημαντικές διαφοροποιήσεις από περιοχή σε περιοχή, αλλά και εντυπωσιακές μεταβολές μέσα στους αιώνες.

Στη Νοτιοανατολική Ασία, οι άνδρες πριν από περίπου 7.000 χρόνια είχαν μέσο ύψος που έφτανε τα 1,78 μέτρα. Σταδιακά, ωστόσο, το ανάστημά τους μειώθηκε, με τον μέσο όρο να βρίσκεται λίγο πάνω από τα 1,60 μέτρα τον 19ο αιώνα.

Αντίστοιχη ήταν η εικόνα στην Κίνα. Πριν από 7.000 χρόνια, οι γυναίκες είχαν μέσο ύψος περίπου 1,57 μέτρα. Μέχρι τον 19ο αιώνα, το ποσοστό αυτό είχε υποχωρήσει στα 1,48 μέτρα.

Διαφορετική ήταν αρχικά η πορεία στη Βόρεια Ευρώπη. Πριν από περίπου 5.000 χρόνια, οι άνδρες είχαν μέσο ύψος μόλις 1,62 μέτρα. Η άφιξη κτηνοτροφικών πληθυσμών από τις στέπες της Ανατολικής Ευρώπης και της δυτικής Σιβηρίας έφερε μαζί της νέες πρακτικές γαλακτοκομικής παραγωγής, αλλά και τη γενετική προσαρμογή της ανοχής στη λακτόζη. Η αυξημένη κατανάλωση γαλακτοκομικών προϊόντων συνέβαλε, μεταξύ άλλων παραγόντων, στην αύξηση του αναστήματος.

Ωστόσο, από τον πρώιμο Μεσαίωνα, περίπου μεταξύ 500 και 1000 μ.Χ., η τάση αντιστράφηκε. Το μέσο ύψος άρχισε και πάλι να μειώνεται, με την πτωτική πορεία να συνεχίζεται έως τα τέλη του 19ου αιώνα, τόσο στην Ευρώπη όσο και στις περισσότερες από τις υπόλοιπες περιοχές που εξετάστηκαν.

Οι γυναίκες ακολούθησαν σε γενικές γραμμές αντίστοιχη πορεία με τους άνδρες. Στην Κίνα και την Ιαπωνία, ωστόσο, η μείωση του αναστήματος ήταν εντονότερη, ενώ στην Ευρώπη η αύξηση που είχε προηγηθεί από την προϊστορική περίοδο έως τον Μεσαίωνα ήταν πιο περιορισμένη.

Όταν η τεχνολογική πρόοδος δεν βελτίωνε τη διατροφή

Ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα της έρευνας είναι ότι η τεχνολογική ανάπτυξη δεν εξασφάλιζε αυτομάτως καλύτερες συνθήκες ζωής για τον γενικό πληθυσμό. Αντίθετα, σε αρκετές περιπτώσεις συνδεόταν με αύξηση της πληθυσμιακής πυκνότητας, χωρίς αντίστοιχη βελτίωση της διατροφής.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Κίνα, όπου τον 11ο αιώνα μ.Χ. εισήχθησαν νέες ποικιλίες ρυζιού υψηλότερης απόδοσης, μαζί με άλλες γεωργικές καινοτομίες. Οι νέες καλλιεργητικές δυνατότητες αύξησαν την παραγωγή τροφίμων και συνέβαλαν στη διατήρηση της ισχύος της αυτοκρατορίας.

Αυτό, όμως, δεν σήμαινε ότι βελτιώθηκε αντίστοιχα η καθημερινότητα των απλών ανθρώπων. Η αύξηση της αγροτικής παραγωγής συνοδεύτηκε από πληθυσμιακή αύξηση, καθώς οι οικογένειες αποκτούσαν περισσότερα παιδιά, τα οποία θεωρούνταν και μέσο εξασφάλισης στα γηρατειά. Έτσι, τα πρόσθετα τρόφιμα έπρεπε να καλύψουν τις ανάγκες ενός ολοένα μεγαλύτερου πληθυσμού.

Το αποτέλεσμα ήταν να μην αυξάνεται απαραίτητα η ποσότητα τροφής που αντιστοιχούσε σε κάθε άνθρωπο, ενώ υποβαθμιζόταν και η ποιότητα της διατροφής, ιδιαίτερα ως προς την πρόσληψη πρωτεϊνών υψηλής διατροφικής αξίας.

Όπως επισημαίνει ο καθηγητής Οικονομικής Ιστορίας του Πανεπιστημίου του Τίμπινγκεν, Jörg Baten, η συγκεκριμένη περίπτωση αποτυπώνει με σαφήνεια τη διαφορά ανάμεσα στην οικονομική και τεχνολογική ανάπτυξη μιας κοινωνίας και στις πραγματικές συνθήκες διαβίωσης του πληθυσμού της.

Τι αποκαλύπτουν τα οστά για το παρελθόν

Τα στοιχεία προέρχονταν από 22 ασιατικές χώρες, μεταξύ των οποίων η Καμπότζη, η Κίνα, η Ινδία, το Ιράν, η Ιαπωνία, η Μογγολία, η Ταϊλάνδη και το Βιετνάμ, καθώς και από 23 ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων η Αυστρία, η Δανία, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ελλάδα, η Πολωνία, η Ισπανία, η Σουηδία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Το εκτεταμένο δείγμα επιτρέπει στους επιστήμονες να συγκρίνουν τις μεταβολές του ανθρώπινου αναστήματος σε διαφορετικές γεωγραφικές και ιστορικές συνθήκες.

Ωστόσο, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι δεν μπορούν να αποδοθούν όλες οι αλλαγές στο ύψος αποκλειστικά στις κοινωνικές συνθήκες ή στις γεωργικές εξελίξεις. Ο αρχαιολόγος Mark Hudson από το Ινστιτούτο Γεωανθρωπολογίας Max Planck τονίζει ότι απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να εξηγηθούν πλήρως οι παράγοντες που επηρέασαν τη σωματική ανάπτυξη των πληθυσμών.

Σε κάθε περίπτωση, τα χιλιάδες οστά που εξετάστηκαν προσφέρουν ένα πολύτιμο αρχείο της ανθρώπινης ιστορίας. Αποκαλύπτουν ότι η πρόοδος των κοινωνιών δεν μεταφραζόταν πάντοτε σε καλύτερη ζωή για τους ανθρώπους που τις αποτελούσαν. Και ότι πίσω από τις μεγάλες τεχνολογικές και οικονομικές αλλαγές, η καθημερινότητα των απλών ανθρώπων μπορούσε να ακολουθεί μια εντελώς διαφορετική πορεία.

Διαβάστε επίσης

Σχόλια
Ροή Ειδήσεων Δημοφιλή