Καιρός: Εντυπωσιακή «ρωγμή» στον πολικό στρόβιλο - Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Πρωτοφανές ατμοσφαιρικό φαινόμενο προμηνύουν τα προγνωστικά μοντέλα για τις αρχές Νοεμβρίου
Snapshot
- Τα προγνωστικά μοντέλα εντοπίζουν σημαντική και πρόωρη επιβράδυνση του πολικού στροβίλου στις αρχές Νοεμβρίου, με εξαιρετικά χαμηλές τιμές ανέμων στα ανώτερα στρώματα της στρατόσφαιρας.
- Ο πολικός στρόβιλος αναμένεται να διασπαστεί σε δύο πυρήνες, με παράλληλη παραμόρφωση της ατμοσφαιρικής ροής και κατακόρυφη επέκταση της διαταραχής στη στρατόσφαιρα.
- Παρά τη σοβαρή επιβράδυνση, δεν προβλέπεται πλήρης αναστροφή των ανέμων, επομένως δεν πρόκειται για μείζονα στρατοσφαιρική θέρμανση.
- Η διάρκεια της διαταραχής θα καθορίσει την περαιτέρω εξέλιξη, με πιθανά παροδικά φαινόμενα και πιθανή ανασύνταξη του στροβίλου μέσα στον Νοέμβριο.
- Δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις για πρώιμο ψύχος ή ακραία φαινόμενα στην Ελλάδα, ενώ οι επιπτώσεις στην Ευρώπη παραμένουν αβέβαιες και θα απαιτήσουν εβδομάδες για να εκδηλωθούν αν υπάρξουν.
Σε τροχιά σημαντικών αλλαγών φαίνεται πως εισέρχεται η ατμοσφαιρική κυκλοφορία πάνω από το βόρειο ημισφαίριο, καθώς οι τελευταίες αναλύσεις των στρατοσφαιρικών χαρτών από τα πλέον έγκυρα παγκόσμια προγνωστικά μοντέλα αποτυπώνουν μια πιθανή φάση σοβαρής διαταραχής του πολικού στροβίλου ήδη από τις πρώτες ημέρες του Νοεμβρίου.
Σύμφωνα με τις διαθέσιμες προβολές, γύρω στις 4 και 5 Νοεμβρίου, η ένταση των μέσων δυτικών ανέμων στα υψηλά ατμοσφαιρικά στρώματα της στρατόσφαιρας, σε υψόμετρο περίπου 30 χιλιομέτρων, στο επίπεδο των 10 hPa και στις 60 μοίρες βόρειου γεωγραφικού πλάτους, αναμένεται να υποχωρήσει αισθητά, φτάνοντας σε εξαιρετικά χαμηλές τιμές, μεταξύ 5 και 11 μέτρων ανά δευτερόλεπτο.
Μια τέτοια εξέλιξη συνιστά μια αξιοσημείωτη και πρόωρη εξασθένηση για τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο, δεδομένου ότι οι προβλεπόμενες τιμές όχι μόνο αποκλίνουν από τους κλιματολογικούς μέσους όρους, αλλά προσεγγίζουν ή και πέφτουν κάτω από τα ιστορικά ελάχιστα που έχουν καταγραφεί στο παρελθόν για τις αρχές του φθινοπώρου.
Αξιολόγηση των δεδομένων και το γενικό σήμα των μοντέλων
Ωστόσο, οι επιστήμονες συνιστούν ιδιαίτερη προσοχή στην ερμηνεία αυτών των στοιχείων, επισημαίνοντας ότι κάθε αναφορά σε ιστορικά χαμηλά εξαρτάται άμεσα από τη σειρά των δεδομένων, τη χρονική περίοδο σύγκρισης και τη μεθοδολογία που χρησιμοποιείται.
Το ουσιαστικό στοιχείο στο οποίο συγκλίνουν όλα τα προγνωστικά κέντρα είναι το γενικό σήμα που εκπέμπουν τα μοντέλα, το οποίο δείχνει μια απότομη και σημαντική επιβράδυνση της στρατοσφαιρικής κυκλοφορίας, ακριβώς τη στιγμή που ο πολικός στρόβιλος βρισκόταν ακόμη στη φάση της φυσιολογικής φθινοπωρινής του ανάπτυξης και ενίσχυσης.
Διάσπαση σε δύο πυρήνες και κατακόρυφη έκταση της διαταραχής
Η δομική εικόνα που αποτυπώνει η πρόγνωση του ευρωπαϊκού μοντέλου ECMWF στα 10 hPa περιγράφει μια διαμόρφωση όπου ο πολικός στρόβιλος χάνει τη συμπαγή, κυκλική του μορφή και χωρίζεται σε δύο διακριτούς πυρήνες ή λοβούς.
Ο ένας από αυτούς τοποθετείται πάνω από τη βόρεια Ευρασία και ο άλλος πάνω από τον Καναδά. Ανάμεσά τους παρεμβάλλεται μια σφήνα υψηλών πιέσεων, η οποία σχετίζεται με τη δραστηριότητα ενός λεγόμενου πλανητικού Κύματος 2.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι σχηματίζονται δύο μεγάλες ατμοσφαιρικές κορυφές στα βόρεια πλάτη, οι οποίες ασκούν ισχυρή πίεση στον πολικό στρόβιλο, παραμορφώνοντας την κυκλοφορία που υπό κανονικές συνθήκες απομονώνει και εγκλωβίζει το πολικό ψύχος γύρω από την Αρκτική.
Εξαιρετικά ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι αυτή η χαρακτηριστική παραμορφωση δεν περιορίζεται μόνο στην ανώτερη στρατόσφαιρα, αλλά εμφανίζεται με την ίδια υπογραφή και χαμηλότερα, στο επίπεδο των 50 hPa.
Η ταυτόχρονη παρουσία του σήματος σε διαφορετικά υψομετρικά επίπεδα υποδηλώνει μια κατακόρυφα εκτεταμένη διαταραχή, η οποία διατρέχει μεγάλο μέρος της στρατόσφαιρας. Οι μηχανισμοί που προκαλούν αυτή την επιβράδυνση σχετίζονται με τη διάδοση των πλανητικών κυμάτων από την τροπόσφαιρα προς τα πάνω και την αλληλεπίδρασή τους με τη στρατοσφαιρική ροή.
Ο ρόλος του ατμοσφαιρικού εμποδισμού μεταξύ Ουραλίων και Σκανδιναβίας
Σε αυτή τη δυναμική φαίνεται να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο η παρουσία ενός αντικυκλωνικού εμποδισμού στην τροπόσφαιρα, στην περιοχή μεταξύ των Ουραλίων και της Σκανδιναβίας.
Αυτού του είδους οι ατμοσφαιρικές διαμορφώσεις υψηλών πιέσεων λειτουργούν συχνά ως εφαλτήριο, ενισχύοντας τη μεταφορά ενέργειας και ορμής από τα κατώτερα ατμοσφαιρικά στρώματα προς τη στρατόσφαιρα.
Παρά ταύτα, η ατμοσφαιρική φυσική είναι ιδιαίτερα περίπλοκη, και η απλή εκδήλωση ενός εμποδισμού στην τροπόσφαιρα δεν συνεπάγεται απαραίτητα την πλήρη διάσπαση του στροβίλου, καθώς παίζουν καθοριστικό ρόλο η ένταση, η διάρκεια και η ακριβής κατεύθυνση των κυμάτων, καθώς και η προηγούμενη κατάσταση της στρατόσφαιρας.
Σημαντική επιβράδυνση χωρίς όμως πλήρη αναστροφή των ανέμων
Παρά την έντονη παραμόρφωση και τη δομή των δύο λοβών, οι επιστήμονες ξεκαθαρίζουν ότι δεν βρισκόμαστε μπροστά σε ένα επεισόδιο Μείζονος Αίφνης Στρατοσφαιρικής Θέρμανσης.
Βάσει του επίσημου επιστημονικού ορισμού, για να επιβεβαιωθεί μια μείζων στρατοσφαιρική θέρμανση απαιτείται η πλήρης αντιστροφή των ζωνικών ανέμων στις 60 μοίρες βόρεια, δηλαδή η μετάβαση από δυτική σε ανατολική κατεύθυνση με αρνητικές τιμές.
Στην προκειμένη περίπτωση, οι προβλεπόμενες τιμές των 5 έως 11 μέτρων ανά δευτερόλεπτο παραμένουν θετικές, υποδεικνύοντας μια πολύ ισχυρή επιβράδυνση αλλά όχι μια πραγματική αναστροφή της ροής. Η διάκριση αυτή είναι ουσιαστική, καθώς ένας στρόβιλος μπορεί να παραμορφωθεί ή να επιμηκυνθεί πρόσκαιρα χωρίς να πληρούνται οι αυστηρές προϋποθέσεις μιας καθολικής κατάρρευσης.
Η διάρκεια της διαταραχής ως ο πλέον καθοριστικός παράγοντας
Το πλέον καθοριστικό ερώτημα για την περαιτέρω εξέλιξη του καιρού αφορά τη διάρκεια της διαταραχής. Τα προγνωστικά σενάρια δείχνουν ότι η εξασθένηση των αρχών Νοεμβρίου ενδέχεται να είναι ένα πρώιμο αλλά παροδικό επεισόδιο, το οποίο θα ακολουθηθεί από μια γρήγορη και ισχυρή ανασύνταξη της πολικής κυκλοφορίας.
Ακόμη και οι μέσοι όροι των σεναρίων του αμερικανικού μοντέλου GEFS, παρά την τάση εξασθένησης που αποτυπώνουν, δεν αποκλείουν τη μεταγενέστερη πλήρη ανασυγκρότηση του στροβίλου μέσα στο δεύτερο μισό του μήνα.
Σε μια τέτοια περίπτωση, η διαταραχή των αρχών Νοεμβρίου θα αποτελέσει ένα ενδιαφέρον ατμοσφαιρικό διάλειμμα χωρίς να προκαθορίσει μόνιμα τη συμπεριφορά του χειμώνα, ενώ τα σενάρια για νέες διαταραχές προς τον Δεκέμβριο ή για έναν εξαιρετικά ισχυρό στρόβιλο τον Ιανουάριο παραμένουν ανοιχτά προς αξιολόγηση.
Τι σημαίνουν οι εξελίξεις για την Ευρώπη και την Ελλάδα
Όσον αφορά τις πιθανές επιπτώσεις στον καιρό της Ευρώπης, είναι γνωστό ότι ένας εξασθενημένος πολικός στρόβιλος μπορεί υπό προϋποθέσεις να ευνοήσει μια πιο κυματιστή κυκλοφορία του αεροχειμάρρου, διευκολύνοντας την κάθοδο πολικών αέριων μαζών προς τα χαμηλότερα γεωγραφικά πλάτη. Ωστόσο, η μεταφορά της διαταραχής από τη στρατόσφαιρα στην τροπόσφαιρα δεν είναι ούτε αυτόματη ούτε δεδομένη. Ακόμη και στην περίπτωση που η διαταραχή μεταδοθεί προς τα κάτω, είναι αδύνατον να προσδιοριστεί από τώρα ποιες περιοχές της ευρωπαϊκής ηπείρου θα επηρεαστούν και αν το κρύο θα κατευθυνθεί προς τη δυτική, την κεντρική ή την ανατολική Ευρώπη.
Για την περιοχή της Ελλάδας, η συγκεκριμένη ατμοσφαιρική διαμόρφωση δεν επιτρέπει σε καμία περίπτωση την εξαγωγή ασφαλών προγνώσεων για την εκδήλωση πρώιμου ψύχους, χιονοπτώσεων ή επικίνδυνων καιρικών φαινομένων. Ακόμη κι αν υπάρξει κάποια επίδραση στην Ανατολική Μεσόγειο, αυτή απαιτεί έναν χρονικό ορίζοντα αρκετών εβδομάδων για να εκδηλωθεί στην τροπόσφαιρα, μεταθέτοντας οποιαδήποτε πιθανή αλλαγή για το δεύτερο μισό του Νοεμβρίου. Προς το παρόν, η κατάσταση παραμένει υπό παρακολούθηση, με τα μετεωρολογικά κέντρα να αναμένουν τις επόμενες ανανεώσεις των προγνωστικών μοντέλων για να διαπιστώσουν αν η διαταραχή των αρχών Νοεμβρίου θα έχει παροδικό χαρακτήρα ή αν θα αποτελέσει την απαρχή μιας πιο παρατεταμένης αλλαγής στην παγκόσμια ατμοσφαιρική κυκλοφορία.
