Καιρός: Τα δύο σενάρια για τον φετινό χειμώνα – Τι δείχνουν οι προγνώσεις για την Ελλάδα
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι η πιθανή διαταραχή εμφανίζεται αρκετά νωρίς μέσα στη σεζόν
Snapshot
- Ο πολικός στρόβιλος αναμένεται να υποστεί πιθανή διαταραχή από τις αρχές Νοεμβρίου, με επιβράδυνση των στρατοσφαιρικών ανέμων και παραμόρφωση της δομής του πάνω από την Αρκτική.
- Η διαταραχή μπορεί να προκαλέσει μεταβολές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία του βόρειου ημισφαιρίου, αυξάνοντας τις πιθανότητες καθόδου ψυχρών αερίων μαζών σε νοτιότερα γεωγραφικά πλάτη, χωρίς όμως να σημαίνει βέβαια ψυχρή εισβολή στην Ελλάδα.
- Η εξέλιξη και οι επιπτώσεις στην Ελλάδα εξαρτώνται από την πορεία των ψυχρών αερίων μαζών και τη θέση των βαρομετρικών συστημάτων, που καθορίζουν αν θα υπάρξει πτώση θερμοκρασίας, βροχές ή χιονοπτώσεις.
- Ο χειμώνας 2026-2027 μπορεί να περιλαμβάνει δύο φάσεις με ισχυρό και εξασθενημένο πολικό στρόβιλο, ενώ η αιφνίδια στρατοσφαιρική θέρμανση αποτελεί πιθανό αλλά όχι βέβαιο φαινόμενο που χρειάζεται παρακολούθηση.
- Η σύνδεση μεταξύ στρατόσφαιρας και καιρικών συνθηκών στην επιφάνεια δεν είναι άμεση, με τις επιπτώσεις στην Ελλάδα να εμφανίζονται συνήθως 1 έως 4 εβδομάδες μετά και να εξαρτώνται από τη διαδρομή των ψυχρών αερίων μαζών.
Ο πολικός στρόβιλος ενδέχεται να αντιμετωπίσει την πρώτη σημαντική διαταραχή του ήδη από τις αρχές Νοεμβρίου, σε μια περίοδο του φθινοπώρου κατά την οποία κανονικά τείνει να ενισχύεται. Αυτό είναι το βασικό σήμα που αναδεικνύει η νεότερη ανάλυση του Severe Weather Europe, σύμφωνα με την οποία οι προγνωστικές εκτιμήσεις δείχνουν επιβράδυνση των στρατοσφαιρικών ανέμων και πιθανή παραμόρφωση της δομής που περιστρέφεται πάνω από την Αρκτική.
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι η πιθανή διαταραχή εμφανίζεται αρκετά νωρίς μέσα στη σεζόν. Ορισμένα προγνωστικά σενάρια δείχνουν ότι η ένταση του πολικού στροβίλου θα μπορούσε να υποχωρήσει σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα για την εποχή, ακόμη και κάτω από τις ελάχιστες τιμές της ιστορικής σειράς δεδομένων που χρησιμοποιεί ο συντάκτης της ανάλυσης, η οποία ξεκινά το 1958.
Χρειάζεται, ωστόσο, μια σημαντική διευκρίνιση: πρόκειται για πρόγνωση και όχι για ρεκόρ που έχει ήδη καταγραφεί.
Για την Ελλάδα, η εξέλιξη παρουσιάζει ενδιαφέρον, καθώς μια σημαντική διαταραχή του πολικού στροβίλου μπορεί να μεταβάλει την κυκλοφορία της ατμόσφαιρας στο βόρειο ημισφαίριο και να αυξήσει τις πιθανότητες καθόδου ψυχρότερων αερίων μαζών προς τα νοτιότερα γεωγραφικά πλάτη. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η χώρα μας θα βρεθεί υποχρεωτικά στο επίκεντρο μιας ψυχρής εισβολής. Η κατεύθυνση των αερίων μαζών και η θέση των βαρομετρικών συστημάτων θα καθορίσουν αν η Ελλάδα θα επηρεαστεί από πτώση της θερμοκρασίας, βροχές και χιονοπτώσεις ή αν θα διατηρηθεί σε ηπιότερες καιρικές συνθήκες.
Τι συμβαίνει πάνω από την Αρκτική
Στην ανάλυση του Αντρέι Φλις, ο στρατοσφαιρικός πολικός στρόβιλος φαίνεται να δέχεται την επίδραση αντικυκλωνικών ανωμαλιών, οι οποίες είναι ικανές να μεταβάλουν το σχήμα του. Οι χάρτες που παρουσιάζονται αποτυπώνουν μια περισσότερο επιμήκη δομή, με τάση σχηματισμού δύο πυρήνων, αντί για μια συμπαγή κυκλοφορία γύρω από τον Βόρειο Πόλο.
Η διαταραχή εκτιμάται ότι θα ξεκινήσει από τα χαμηλότερα στρώματα της ατμόσφαιρας και στη συνέχεια θα επεκταθεί προς τη στρατόσφαιρα.
Πρόκειται για μια σημαντική λεπτομέρεια. Σε αυτό το σενάριο, η αρχική αιτία δεν είναι μια ανωμαλία σε μεγάλο ύψος που μεταβάλλει αμέσως τον καιρό κοντά στην επιφάνεια της Γης, αλλά μια διάταξη στην κατώτερη ατμόσφαιρα που συμβάλλει στην αποδιοργάνωση της κυκλοφορίας πάνω από αυτήν.
Στο σενάριο που περιγράφεται, δύο αντικυκλωνικές εξάρσεις παραμορφώνουν την πολική κυκλοφορία, ενώ ένας από τους ψυχρούς πυρήνες προσανατολίζεται προς τη Βόρεια Αμερική. Η συγκεκριμένη διάταξη θα μπορούσε να ευνοήσει την κάθοδο ψυχρότερων αερίων μαζών προς την αμερικανική ήπειρο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα υπάρξουν αντίστοιχες και ταυτόχρονες επιπτώσεις στην Ευρώπη.
Για την Ελλάδα, επομένως, το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι απλώς η παραμόρφωση του πολικού στροβίλου, αλλά η τελική θέση των ατμοσφαιρικών συστημάτων και η πορεία που θα ακολουθήσουν οι ψυχρές αέριες μάζες.
Γιατί μια διαταραχή τον Νοέμβριο δεν ισοδυναμεί με ψυχρή εισβολή μέσα στον χειμώνα
Η εποχή έχει εξίσου μεγάλη σημασία με την ένταση της διαταραχής. Από τα τέλη Οκτωβρίου έως τις αρχές Νοεμβρίου, το απόθεμα ψυχρού αέρα στην Αρκτική δεν έχει ακόμη αναπτυχθεί στον βαθμό που συνήθως παρατηρείται κατά τους κεντρικούς χειμερινούς μήνες.
Έτσι, μια ατμοσφαιρική διάταξη που ευνοεί τις ανταλλαγές αερίων μαζών μεταξύ βορρά και νότου μπορεί να προκαλέσει διαφορετικές θερμοκρασιακές επιπτώσεις από εκείνες που θα είχε τον Ιανουάριο.
Για τον λόγο αυτό, ακόμη και μια πολύ ισχυρή εξασθένηση του πολικού στροβίλου δεν προαναγγέλλει αυτομάτως ψυχρή εισβολή. Πρέπει να εξεταστούν η κατεύθυνση προς την οποία θα κινηθούν οι αέριες μάζες, η θερμοκρασία τους, αλλά και η διάταξη των αντικυκλώνων και των βαρομετρικών χαμηλών.
Στην Ελλάδα, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε, υπό τις κατάλληλες συνθήκες, να ευνοήσει μια ψυχρότερη περίοδο, με πτώση της θερμοκρασίας και χιονοπτώσεις στα ορεινά. Εάν, όμως, η ψυχρή κυκλοφορία κατευθυνθεί προς άλλες περιοχές της Ευρώπης, η χώρα μας μπορεί να παραμείνει εκτός της κύριας ψυχρής εισβολής.
Επιπλέον, η παρουσία ψυχρών αερίων μαζών δεν αρκεί από μόνη της για να προκαλέσει έντονες χιονοπτώσεις. Για να επηρεαστεί ουσιαστικά η Ελλάδα, θα πρέπει να συνδυαστεί η κατάλληλη θερμοκρασιακή κατάσταση με τη διέλευση βαρομετρικών χαμηλών και την ύπαρξη επαρκούς υγρασίας.
Ο χειμώνας 2026-2027 μπορεί να έχει δύο διαφορετικές φάσεις
Πέρα από την πιθανή διαταραχή στις αρχές Νοεμβρίου, η ανάλυση παρουσιάζει μια πιο σύνθετη εικόνα για την εξέλιξη της χειμερινής περιόδου.
Οι εποχικές προγνώσεις του Ευρωπαϊκού Κέντρου Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων (ECMWF) που εξετάζει ο συντάκτης δείχνουν έναν σχετικά ισχυρό στρατοσφαιρικό πολικό στρόβιλο κατά το πρώτο μέρος της σεζόν, με ανέμους ισχυρότερους από τα κανονικά επίπεδα έως περίπου τα μέσα Δεκεμβρίου.
Στη συνέχεια, από τα τέλη Δεκεμβρίου και κατά τη διάρκεια του κύριου ή του τελευταίου μέρους του χειμώνα, διακρίνεται μεγαλύτερη τάση εξασθένησης του στροβίλου.
Οι δύο εκτιμήσεις δεν είναι απαραίτητα αντιφατικές. Μια πρόσκαιρη εξασθένηση μπορεί να εντάσσεται σε μια ευρύτερη εποχική περίοδο κατά την οποία η κυκλοφορία παραμένει συνολικά ισχυρή. Η πρόγνωση για τις αρχές Νοεμβρίου και η τάση για τους επόμενους μήνες αφορούν διαφορετικές χρονικές κλίμακες και δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως μία ενιαία, προδιαγεγραμμένη εξέλιξη.
Ορισμένα εποχικά σενάρια περιλαμβάνουν επίσης πιθανή αντιστροφή των στρατοσφαιρικών ανέμων, ένδειξη που συνδέεται με το ενδεχόμενο αιφνίδιας στρατοσφαιρικής θέρμανσης. Η ανάλυση, πάντως, παρουσιάζει αυτή την εξέλιξη ως πιθανότητα που χρειάζεται παρακολούθηση και όχι ως γεγονός με προκαθορισμένη ημερομηνία.
Για την Ελλάδα, η πιθανότητα εξασθένησης του πολικού στροβίλου αργότερα μέσα στον χειμώνα διατηρεί ανοιχτό το ενδεχόμενο ψυχρών εισβολών ακόμη και μετά τα Χριστούγεννα. Δεν αποτελεί, ωστόσο, απόδειξη ότι ο χειμώνας θα είναι συνολικά βαρύς ή ότι θα σημειωθούν εκτεταμένες χιονοπτώσεις σε χαμηλά υψόμετρα.
Το αν θα επηρεαστεί η χώρα μας θα εξαρτηθεί από τη συγκεκριμένη ατμοσφαιρική κυκλοφορία που θα διαμορφωθεί κάθε φορά.
Τι είναι η αιφνίδια στρατοσφαιρική θέρμανση
Η αιφνίδια στρατοσφαιρική θέρμανση, γνωστή διεθνώς ως Sudden Stratospheric Warming (SSW), είναι ένα φαινόμενο κατά το οποίο η θερμοκρασία στη στρατόσφαιρα πάνω από τις πολικές περιοχές αυξάνεται απότομα.
Το φαινόμενο προκαλείται από μεγάλης κλίμακας ατμοσφαιρικά κύματα που μεταφέρουν ενέργεια από τα χαμηλότερα στρώματα προς τα υψηλότερα και μπορούν να μεταβάλουν δραστικά τον πολικό στρόβιλο. Σε ορισμένες περιοχές, η θερμοκρασία μπορεί να αυξηθεί κατά αρκετές δεκάδες βαθμούς μέσα σε λίγες ημέρες.
Για να χαρακτηριστεί ένα επεισόδιο ως μείζον συμβάν αιφνίδιας στρατοσφαιρικής θέρμανσης, το κριτήριο που αναφέρεται στην ανάλυση είναι η αντιστροφή της μέσης ζωνικής ροής των ανέμων στα 60° βόρειου γεωγραφικού πλάτους και στην ισοβαρική επιφάνεια των 10 εκτοπασκάλ, περίπου 30 χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνεια της Γης. Οι άνεμοι αλλάζουν από δυτικούς σε ανατολικούς.
Επομένως, μια απλή επιβράδυνση ή παραμόρφωση του πολικού στροβίλου δεν αρκεί για να χαρακτηριστεί από μόνη της ως μείζον επεισόδιο αιφνίδιας στρατοσφαιρικής θέρμανσης.
Ο πολικός στρόβιλος μπορεί να μετατοπιστεί μακριά από τον Βόρειο Πόλο, σε μια εξέλιξη που ονομάζεται displacement, ή να διασπαστεί σε δύο διακριτούς πυρήνες, σε μια διαδικασία που είναι γνωστή ως split.
Ωστόσο, ούτε αυτή η διάκριση αρκεί για να προσδιοριστεί σε ποιες περιοχές θα φτάσει τελικά το ψύχος κοντά στην επιφάνεια.
Πότε μπορεί να επηρεαστεί ο καιρός στην Ελλάδα
Η σύνδεση ανάμεσα στη στρατόσφαιρα και στις καιρικές συνθήκες στα χαμηλότερα στρώματα της ατμόσφαιρας δεν είναι ούτε άμεση ούτε εγγυημένη.
Το Severe Weather Europe αναφέρει ότι οι πιθανές επιπτώσεις κοντά στην επιφάνεια μπορούν να εμφανιστούν σε διάστημα μίας έως τεσσάρων εβδομάδων μετά από ένα επεισόδιο αιφνίδιας στρατοσφαιρικής θέρμανσης. Επισημαίνει, παράλληλα, ότι δεν μεταδίδουν όλα τα επεισόδια ένα ισχυρό και αποτελεσματικό σήμα προς τα χαμηλότερα στρώματα της ατμόσφαιρας.
Όταν αυτή η σύνδεση επιτυγχάνεται, μπορεί να αυξηθούν οι πιθανότητες διαμόρφωσης ατμοσφαιρικών συνθηκών που ευνοούν τη μεταφορά αέρα μεταξύ της Αρκτικής και των μεσαίων γεωγραφικών πλατών.
Στην ανάλυση εξετάζεται επίσης η Αρκτική Ταλάντωση (Arctic Oscillation – AO). Η αρνητική φάση της μπορεί να συνοδεύεται από κυκλοφορία που ευνοεί τις καθόδους ψυχρού αέρα προς νοτιότερες περιοχές, χωρίς όμως να καθορίζει με βεβαιότητα τον προορισμό τους.
Για την Ελλάδα, το ενδιαφέρον θα επικεντρωθεί στο αν οι ψυχρές αέριες μάζες θα κινηθούν προς τα Βαλκάνια και την ανατολική Μεσόγειο ή αν θα κατευθυνθούν προς άλλες περιοχές της Ευρώπης.
Στην πρώτη περίπτωση, θα μπορούσε να εκδηλωθεί αισθητή πτώση της θερμοκρασίας, με πιθανές χιονοπτώσεις στα ορεινά και, εφόσον συντρέξουν οι κατάλληλες συνθήκες, σε χαμηλότερα υψόμετρα. Η παρουσία βαρομετρικών χαμηλών στην περιοχή θα μπορούσε επίσης να συνδυάσει το ψύχος με βροχές και καταιγίδες.
Αντίθετα, εάν η Ελλάδα βρεθεί εκτός της διαδρομής των ψυχρών αερίων μαζών, μπορεί να επικρατήσουν ηπιότερες συνθήκες, ακόμη και την ώρα που άλλες περιοχές του βόρειου ημισφαιρίου θα αντιμετωπίζουν έντονο ψύχος.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η πιθανή διαταραχή του πολικού στροβίλου δεν αρκεί για να δοθεί από τώρα ασφαλής πρόγνωση για χιόνια στην Ελλάδα ή για συγκεκριμένη ημερομηνία ψυχρής εισβολής.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι ο χειμώνας 2026-2027 μπορεί να παρουσιάσει σημαντικές εναλλαγές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία, με πιθανές περιόδους εξασθένησης του πολικού στροβίλου. Για την Ελλάδα, όμως, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα εξασθενήσει ο στρόβιλος, αλλά αν και πότε η διαταραχή θα οδηγήσει ψυχρές αέριες μάζες προς τη χώρα μας.
