Καιρός: Υποχωρεί η ξηρασία στην Ελλάδα - Τι δείχνουν οι δείκτες
Ανάσα για τη γη και τις καλλιέργειες
Snapshot
- Στις 10 Νοεμβρίου 2026, το 89% της Ελλάδας παρουσιάζει πλεόνασμα υγρασίας στο επιφανειακό στρώμα εδάφους, ενώ το 11% βρίσκεται σε κανονικές συνθήκες.
- Στο βαθύτερο στρώμα υπεδάφους, το 58% της επικράτειας έχει πλεόνασμα υγρασίας και το 29% κανονικές συνθήκες, με μεγαλύτερη υγρασία στα κεντρικά και ανατολικά ηπειρωτικά και στα νησιά Ιονίου και Αιγαίου.
- Η αύξηση της υγρασίας οφείλεται κυρίως σε βροχοπτώσεις τέλους Οκτωβρίου και αρχών Νοεμβρίου και σε χαμηλότερες θερμοκρασίες από το κανονικό.
- Ο κανονικοποιημένος δείκτης υγρασίας εδάφους (SSMI) χρησιμοποιείται για την εκτίμηση της ξηρασίας σε πέντε επίπεδα από ήπια έως ακραία, με βάση τις αποκλίσεις από τα κανονικά επίπεδα της περιόδου 1991 με 2020.
Σημαντική ανακούφιση για τον αγροτικό κόσμο και τα οικοσυστήματα της χώρας φέρνουν τα νεότερα στοιχεία της επιστημονικής ομάδας Meteo του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών αναφορικά με τον δείκτη ξηρασίας στην Ελλάδα (με ημερομηνία αναφοράς τη 10η Νοεμβρίου 2026).
Η ανάλυση βασίζεται στην απόκλιση της υγρασίας των στρωμάτων υπεδάφους από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα σε δύο στρώματα:
- το επιφανειακό στρώμα 7-28 εκατοστών, όπου η υγρασία εδάφους αποκρίνεται πιο άμεσα στις μετεωρολογικές συνθήκες και διαμορφώνεται κυρίως από τις μετεωρολογικές συνθήκες των τελευταίων εβδομάδων,
- το βαθύτερο στρώμα 28-100 εκατοστών, το οποίο έχει μεγαλύτερη αδράνεια στις μεταβολές του καιρού και αντικατοπτρίζει τις συνθήκες των τελευταίων μηνών.
Όπως αναφέρει το meteo, με βάση τα δεδομένα υγρασίας εδάφους της υπηρεσίας Copernicus της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπολογίζουμε τον κανονικοποιημένο δείκτη υγρασίας εδάφους (SSMI) λαμβάνοντας υπόψη τις τωρινές συνθήκες καθώς και αυτές κατά την περίοδο αναφοράς 1991-2020. Στις περιπτώσεις που ο δείκτης αυτός είναι σημαντικά αρνητικός κατατάσσουμε την ξηρασία στα επίπεδα 1 έως 5 ανάλογα με το μέγεθός του, τα οποία υποδηλώνουν ήπια, μέτρια, σημαντική, έντονη και ακραία ξηρασία. Στις περιπτώσεις όπου ο δείκτης SSMI είναι σημαντικά θετικός τότε έχουμε σχετικό πλεόνασμα υγρασίας στο έδαφος.
Όπως φαίνεται στους παρακάτω χάρτες, τα κυριότερα σημεία για τις συνθήκες κατά την 10η Νοεμβρίου είναι τα εξής:
- Αύξηση της σχετικής υγρασίας στο επιφανειακό στρώμα παρατηρείται στο μεγαλύτερο μέρος της χώρας σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα. Το 89% της επικράτειας πλέον βρίσκεται σε συνθήκες πλεονάσματος υγρασίας και το 11% σε κανονικές για την εποχή συνθήκες. Η αύξηση αυτή οφείλεται κυρίως στα επεισόδια βροχοπτώσεων στα τέλη Οκτωβρίου και αρχές Νοεμβρίου, καθώς και στις χαμηλότερες του κανονικού θερμοκρασίες κατά το διάστημα αυτό.
- Στο βαθύτερο στρώμα υπεδάφους παρατηρείται παρόμοια αύξηση στην υγρασία εδάφους. Το 58% της επικράτειας βρίσκεται σε συνθήκες πλεονάσματος υγρασίας και το 29% σε κανονικές συνθήκες. Η αύξηση της υγρασίας είναι πιο εμφανής στα κεντρικά και ανατολικά ηπειρωτικά (Μακεδονία, Θεσσαλία, Στερεά Ελλάδα) καθώς και στα νησιά του Ιονίου και του Αιγαίου.
Επίπεδα ξηρασίας στην Ελλάδα κατά την 10η Νοεμβρίου 2026 στα στρώματα υπεδάφους 7-28 εκ. (αριστερά) και 28-100 εκ. (δεξιά). Οι περιοχές που βρίσκονται σε κατάσταση σχετικής ξηρασίας είναι χρωματισμένες σύμφωνα με την 5-βάθμια κλίμακα στο άνω δεξιά άκρο του χάρτη. Περιοχές όπου η εδαφική υγρασία είναι σημαντικά πάνω από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα απεικονίζονται με πράσινο, ενώ περιοχές με εδαφική υγρασία κοντά στην μέση τιμή απεικονίζονται με άσπρο. Η μαύρη διαγράμμιση στον δεξιά χάρτη υποδηλώνει περιοχές με ιδιαίτερα ρηχό/πετρώδες έδαφος (< 40 εκ.) όπου η εκτίμηση του μοντέλου αναμένεται να έχει μικρότερη αξιοπιστία.
meteo.grΗ περιεκτικότητα σε νερό στα στρώματα αυτά του υπεδάφους είναι κρίσιμα για την ανάπτυξη και απόδοση πολλών γεωργικών καλλιεργειών και αντικατοπτρίζει την επίδραση του υετού, την εξατμισοδιαπνοής και της απορροής/διήθησης νερού στο έδαφος σε ένα σχετικά μεγάλο χρονικό διάστημα. Όταν η εδαφική υγρασία σε αυτά είναι αρκετά κάτω από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα μιας συγκεκριμένης περιοχής, αυτό συνεπάγεται συνθήκες (σχετικής) ξηρασίας και άρα παρατεταμένο υδατικό στρες για τις καλλιέργειες.
Όπως προαναφέρθηκε, τα επίπεδα ξηρασίας αυτά έχουν σχετική και όχι απόλυτη έννοια. Αντικατοπτρίζουν την κατάσταση του εδάφους σε σχέση με τις μέσες συνθήκες της περιόδου αναφοράς (1991-2020). Για παράδειγμα, αν η εδαφική υγρασία είναι αρκετά χαμηλή για τα δεδομένα μιας περιοχής την συγκεκριμένη περίοδο του έτους, τότε ενδέχεται να έχουμε έως και επίπεδο 5 ξηρασίας (ακραία ξηρασία) χωρίς να είναι τελείως ξερό το έδαφος. Παρομοίως, αν η εδαφική υγρασία είναι ιδιαίτερα χαμηλή σε απόλυτο βαθμό, αλλά σε κανονικά για την εποχή επίπεδα, τότε έχουμε κανονικές συνθήκες ξηρασίας (ο δείκτης SSMI είναι ελαφρώς αρνητικός ή θετικός). Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι ελλείψει επιτόπιων παρατηρήσεων οι τιμές εδαφικής υγρασίας αποτελούν εκτίμηση εξειδικευμένου μοντέλου για την επιφάνεια της Γης (ERA5-Land) και κατά τόπους ενδέχεται να υπάρχουν αποκλίσεις από τις πραγματικές συνθήκες.