Κίνα: Κάτι «τρέχει» με τον «δράκο» της Ανατολής - Γιατί ο Σι Τζινπίνγκ ξηλώνει τους στρατηγούς του
Μεταξύ των στρατηγών της Κίνας, υπήρχε ένας που φαινόταν αλώβητος από τις εκκαθαρίσεις που σάρωσαν την κορυφή της στρατιωτικής ηγεσίας τα τελευταία δύο χρόνια.
Ο Ζανγκ Γιουξία, ο πιο ανώτερος εν ενεργεία αξιωματικός, δεν ήταν μόνο προσωπικός φίλος του Σι Τζινπίνγκ, ηγέτη της Κίνας. Ήταν επίσης ένας από τους λίγους στρατιωτικούς διοικητές με πραγματική εμπειρία μάχης, έχοντας διακριθεί στον πόλεμο με το Βιετνάμ το 1979.
Αυτή η εμπειρία ενίσχυε την αυθεντία του ως ανώτερου των δύο αντιπροέδρων της Κεντρικής Στρατιωτικής Επιτροπής (CMC), η οποία ελέγχει τις ένοπλες δυνάμεις και προεδρεύεται από τον ίδιο τον Σι.
Κάποιοι αναλυτές τον θεωρούσαν τον εγκέφαλο πίσω από τις πρόσφατες εκκαθαρίσεις. Τώρα, ακόμη και αυτός έχει εκδιωχθεί, σε μια εκκαθαριστική κίνηση που θεωρείται η πιο δραματική μέχρι σήμερα.
Έρευνες και ανατροπές στην κορυφή
Στις 24 Ιανουαρίου, το Υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε ότι ο στρατηγός Ζανγκ, 75 ετών, και άλλο ένα μέλος της CMC, ο στρατηγός Λιου Τζενλί, τελούν υπό έρευνα για «σοβαρές παραβιάσεις της πειθαρχίας και του νόμου». Δεν δόθηκαν περαιτέρω λεπτομέρειες. Ο στρατηγός Λιου, 61 ετών, ηγείται του τμήματος Επιτελείου, το οποίο εποπτεύει επιχειρήσεις, πληροφορίες και εκπαίδευση. Σημαντικότερο ίσως, πιστεύεται ότι διατηρεί στενές προσωπικές σχέσεις με τον Ζανγκ, καθώς συμμετείχε επίσης στον πόλεμο στα σύνορα με το Βιετνάμ.
Αυτές οι έρευνες σημαίνουν ότι ο Σι Τζινπίνγκ έχει, στην πράξη, αδειάσει ολόκληρη την ηγεσία του στρατού σε μια εκκαθάριση πρωτοφανή από τον θάνατο του Μάο Τσετούνγκ το 1976. Αν και οι στρατηγοί Ζανγκ και Λιου δεν έχουν ακόμη επίσημα απομακρυνθεί από την CMC, τέτοιου είδους έρευνες συνήθως περιλαμβάνουν κράτηση και ακολουθούνται από επίσημη καθαίρεση.
Τέσσερις άλλοι ανώτεροι αξιωματικοί της CMC έχουν ήδη απομακρυνθεί επισήμως από τα κόμματικά και στρατιωτικά τους καθήκοντα. Ως αποτέλεσμα, το σώμα που εποπτεύει τον περίπου 2 εκατομμυρίων στρατιωτικό Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό (PLA) διαθέτει πλέον μόνο δύο ενεργά μέλη: τον ίδιο τον Σι ως πρόεδρο και τον στρατηγό Ζανγκ Σενγκμίν, επικεφαλής πειθαρχίας του PLA, που έγινε αντιπρόεδρος τον Οκτώβριο.
Η έκταση του προβλήματος
Η τελευταία αυτή εξέλιξη παρέχει την πιο πειστική ένδειξη για τα προβλήματα που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει ο Σι στην προσπάθειά του να μετασχηματίσει τον PLA σε έναν πλήρως σύγχρονο στρατό. Αμέσως μετά την ανάληψη της εξουσίας, άρχισε να αντιμετωπίζει τη διαφθορά και την έλλειψη έμφασης στην πραγματική μάχη, καθαιρώντας δεκάδες στρατηγούς και ξεκινώντας μια μεγάλη αναδιάρθρωση της στρατιωτικής δομής. Νέα κύματα εκκαθαρίσεων ξεκίνησαν γύρω στο 2023 με τη Δύναμη Ροκέτας, η οποία διαχειρίζεται το πυρηνικό οπλοστάσιο της Κίνας, και επεκτάθηκαν σε άλλες υπηρεσίες, καθώς και στα τμήματα ανάπτυξης εξοπλισμών και πολιτικής του PLA. Ωστόσο, η διαφθορά επιμένει και οι μεταρρυθμίσεις παραμένουν ημιτελείς. Ο Σι ενδέχεται τώρα να εκφράζει την απογοήτευσή του για την αποτυχία του στρατηγού Ζανγκ να φέρει τα επιθυμητά αποτελέσματα έως την προθεσμία του επόμενου έτους, που αφορά την ικανότητα του PLA να επιτεθεί στην Ταϊβάν.
Μια άλλη πιθανότητα είναι ότι ο στρατηγός Ζανγκ ή τα μέλη της οικογένειάς του είχαν εμπλακεί σε διαφθορά στο παρελθόν, ίσως όταν ηγούνταν του τμήματος ανάπτυξης και προμηθειών όπλων, ευαίσθητου σε σκάνδαλα μεταξύ 2012 και 2017. Πιθανότατα, παλαιότερες κατηγορίες επανεμφανίστηκαν ή προέκυψαν νέες, καθώς οι ερευνητές του Σι επεκτείνουν τις προσπάθειές τους ή λαμβάνουν πληροφορίες από αντιπάλους του Ζανγκ. Ορισμένοι από τους στρατιωτικούς που ερευνήθηκαν προηγουμένως θεωρούνταν προστάτες του.
Η πολιτική διάσταση
Οι τελευταίες εκκαθαρίσεις μπορεί επίσης να προκλήθηκαν από τις ανησυχίες του Σι για την αυξανόμενη εξουσία του στρατηγού Ζανγκ. «Αυτή είναι η πιο απρόσμενη εξέλιξη στην κινεζική πολιτική από τις πρώτες ημέρες της ανόδου του Σι», λέει ο Ντένις Γουάιλντερ, πρώην αναλυτής της CIA και καθηγητής στο Georgetown University.
Πολλές από τις πρόσφατες εκκαθαρίσεις φαίνεται να προέρχονται από έναν ανταγωνισμό μεταξύ μιας φατρίας υπό τον Ζανγκ και μιας άλλης ομάδας που ανέπτυξε την καριέρα της κυρίως στην ανατολική Κίνα, ορισμένα μέλη της οποίας είχαν υπηρετήσει μαζί με τον Σι στην περιοχή. Η φατρία του Ζανγκ, που περιλάμβανε και αρκετούς γιους εξέχουσων επαναστατών, επικράτησε. Αυτό του έδωσε πρωτοφανή εξουσία αλλά τον μετέτρεψε και σε πιθανή απειλή για τον Σι. «Είναι σκληρός, αγοραίας γλώσσας τύπος και, αν και είχε συμμάχους με τον Σι, ποτέ δεν ήταν υπάκουος σε αυτόν», σχολιάζει ο Γουάιλντερ.
Η οικογενειακή σχέση του Ζανγκ με τον Σι χρονολογείται από τον εμφύλιο πόλεμο, όταν οι γονείς τους πολέμησαν μαζί. Ο πατέρας του Ζανγκ έγινε αργότερα στρατηγός τριών αστέρων, ενώ ο πατέρας του Σι πολιτικός ηγέτης. Το 2017, ο Σι έδειξε εμπιστοσύνη στον Ζανγκ αναθέτοντάς του θέση στο Πολιτικό Γραφείο, το κορυφαίο όργανο με περίπου 20 ηγέτες, και ως junior αντιπρόεδρο της CMC, καθιστώντας τον δεύτερο στην ιεραρχία του στρατού. Το 2022, όταν ο Σι εξασφάλισε τρίτη θητεία, ο Ζανγκ έγινε senior αντιπρόεδρος της επιτροπής, παρά τα 72 του χρόνια, τα οποία θα τον απέκλειαν από την προηγούμενη ηλικιακή ρύθμιση.
Το μήνυμα και η πρόκληση για τον Σι
Αν ο Ζανγκ απομακρυνθεί επισήμως, θα γίνει ο υψηλότερης βαθμίδας αξιωματικός σε ενεργό υπηρεσία που καθαιρείται από τον Σι. Αν χάσει και την έδρα του στο Πολιτικό Γραφείο, θα είναι η πρώτη φορά που δύο μέλη του Πολιτικού Γραφείου απομακρύνονται μέσα στην ίδια πενταετία από το 1989, όταν ο PLA κατέστειλε τις διαδηλώσεις στην πλατεία Τιεν Αν Μεν.
Το γεγονός αυτό στέλνει ισχυρό μήνυμα στις ένοπλες δυνάμεις και στην πολιτική ελίτ: οι δεσμοί με τον Σι δεν εξασφαλίζουν προστασία. Ταυτόχρονα, όμως, δημιουργεί και πρόβλημα: ποιον θα επιλέξει για να αντικαταστήσει όλους τους καθαιρεθέντες στρατηγούς;
Από την ανάληψη της εξουσίας το 2012, ο Σι έχει επιδιώξει την προώθηση πιστών και ικανών στρατηγών, ικανών να μετατρέψουν τον PLA σε έναν ευέλικτο στρατό που συνδυάζει αέρα, ξηρά, θάλασσα, κυβερνοχώρο και διαστημικές επιχειρήσεις. Αρχικά αντικατέστησε στρατηγούς των προηγούμενων ηγεσιών. Στη συνέχεια, στράφηκε εναντίον πολλών από τους δικούς του διορισμούς. Πολλοί από τους υπόλοιπους είναι είτε ανεκπαίδευτοι είτε μολυσμένοι από τους δεσμούς τους με τους καθαιρεθέντες συναδέλφους.
Η αναταραχή αρχίζει ήδη να επηρεάζει την επιχειρησιακή ικανότητα του στρατού, σύμφωνα με ορισμένες δυτικές εκτιμήσεις.
Η ανησυχία της Ουάσινγκτον
Η πιο πρόσφατη ετήσια έκθεση του Πενταγώνου για τις κινεζικές ένοπλες δυνάμεις, που δόθηκε στη δημοσιότητα τον Δεκέμβριο, σημειώνει ότι η καθαίρεση ανώτερων αξιωματικών έχει προκαλέσει «αβεβαιότητα ως προς τις οργανωτικές προτεραιότητες» και έχει «αντηχήσει στις τάξεις του PLA».
Προσθέτει ότι η διαφθορά στις αμυντικές προμήθειες έχει οδηγήσει σε «παρατηρούμενες» ελλείψεις ικανότητας, όπως κατεστραμμένα καλύμματα πυραυλικών σιλό.
«Αυτές οι έρευνες είναι πολύ πιθανό να προκαλέσουν βραχυπρόθεσμες διαταραχές στην επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα του PLA», τονίζεται. «Εναλλακτικά, ο PLA θα μπορούσε να αναδειχθεί στο μέλλον ως πιο ικανός στρατός αν αξιοποιήσει την τρέχουσα εκστρατεία για να εξαλείψει τα συστημικά προβλήματα που διευκολύνουν τη διαφθορά». Σε αυτό τουλάχιστον, ο Σι ελπίζει ότι το Πεντάγωνο έχει δίκιο.
*Με πληροφορίες από τον Economist