Μοτζτάμπα Χαμενεΐ: Ο γιος του αγιατολάχ έχτισε μία παγκόσμια αυτοκρατορία, ενώ το Ιράν «στενάζει»
Σε έναν δεντρόφυτο δρόμο στο βόρειο Λονδίνο, γνωστό ως «Billionaire's Row», μία σειρά από άδεια κατά βάση αρχοντικά βρίσκονται πίσω από ψηλούς φράχτες και σκοτεινές πύλες, ενώ ιδιωτικοί φρουροί με SUV περιπολούν απ' έξω. Πίσω από τις προσόψεις αυτών των πολυτελών κατοικιών στην Bishops Avenue βρίσκεται ένα δίκτυο που εκτείνεται από την Τεχεράνη μέχρι το Ντουμπάι και τη Φρανκφούρτη. Η τελική ιδιοκτησία ανάγεται, μέσα από στρώματα εικονικών εταιρειών, σε έναν από τους πιο ισχυρούς άνδρες στη Μέση Ανατολή: τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ,τον δεύτερο μεγαλύτερο γιο του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν.
Ο 56χρονος κληρικός, που αναφέρεται ως πιθανός διάδοχος του πατέρα του, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, επιβλέπει μια εκτεταμένη επενδυτική αυτοκρατορία, σύμφωνα με άτομα που γνωρίζουν το θέμα και την αξιολόγηση μιας κορυφαίας δυτικής υπηρεσίας πληροφοριών. Πληροφορίες λένε οτι ενώ ο νεότερος Χαμενεΐ αποφεύγει να εγγράφει περιουσιακά στοιχεία στο όνομά του, έχει εμπλακεί άμεσα στις συμφωνίες, που χρονολογούνται τουλάχιστον μέχρι το 2011.
To προάστιο της ελίτ Billionaires Row στο Λονδίνο
Η οικονομική του δύναμη έχει καλύψει τα πάντα, από τη ναυτιλία του Περσικού Κόλπου μέχρι τους ελβετικούς τραπεζικούς λογαριασμούς και τα βρετανικά πολυτελή ακίνητα αξίας άνω των 138 εκατομ δολαρίων, λένε πηγές που ζήτησαν να μην κατονομαστούν από φόβο αντιποίνων ή επειδή δεν έχουν εξουσιοδότηση να μιλήσουν δημόσια. Το δίκτυο των εταιρειών έχει βοηθήσει τον Χαμενεΐ να διοχετεύσει κεφάλαια -κατά ορισμένες εκτιμήσεις σε δισεκατομμύρια δολάρια- στις δυτικές αγορές, παρά τις κυρώσεις που του επιβλήθηκαν από τις ΗΠΑ το 2019.
Από το Λονδίνο στο «Μπέβερλι Χιλς του Ντουμπάι»
Αυτό περιλαμβάνει ακίνητα υψηλής ποιότητας — ένα σπίτι κόστισε 45 εκατομμύρια δολάρια όταν αγοράστηκε το 2014, σε αρκετές από τις πιο αποκλειστικές γειτονιές του Λονδίνου, μια βίλα σε μια περιοχή που ονομάζεται «Μπέβερλι Χιλς του Ντουμπάι» και πολυτελή ευρωπαϊκά ξενοδοχεία από τη Φρανκφούρτη μέχρι τη Μαγιόρκα. Τα κεφάλαια για τις συναλλαγές έχουν δρομολογηθεί μέσω λογαριασμών σε τράπεζες στο Ηνωμένο Βασίλειο, την Ελβετία, το Λιχτενστάιν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, σύμφωνα με έγγραφα που είδε το Bloomberg. Τα κεφάλαια προέρχονται κυρίως από πωλήσεις ιρανικού πετρελαίου, ανέφεραν οι πηγές.
Κανένα από τα έγγραφα που είδε το Bloomberg δεν απαριθμεί περιουσιακά στοιχεία απευθείας στο όνομα του Χαμενεΐ. Αντίθετα, πολλές από τις αγορές εμφανίζονται στο όνομα ενός Ιρανού επιχειρηματία, του Αλί Ανσάρι, στον οποίο το Ηνωμένο Βασίλειο επέβαλε κυρώσεις τον Οκτώβριο. Τα κρατικά μέσα ενημέρωσης του Ιράν παρουσιάζουν τον Ανώτατο Ηγέτη και την οικογένειά του — μέρος ενός επαναστατικού κινήματος που ανέτρεψε έναν μονάρχη το 1979 στο όνομα των φτωχών και του Ισλάμ — ως άτομα που ζούσαν μια αυστηρή και ευσεβή ζωή. Υπάρχουν ελάχιστες ενδείξεις ότι η οικογένεια έχει χρησιμοποιήσει τα ξένα περιουσιακά στοιχεία για να χρηματοδοτήσει έναν πλούσιο τρόπο ζωής.
O Aλί Ανσάρι
Ωστόσο, η κρυμμένη περιουσία του νεότερου Χαμενεΐ έρχεται σε αντίθεση με την εικόνα της ευσέβειας που προωθεί το καθεστώς, ειδικά μετά την αυξανόμενη φτώχεια και τις εκτεταμένες αναταραχές και διαμαρτυρίες κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας, που προκάλεσαν το θάνατο χιλιάδων ανθρώπων από την αρχή του έτους.
Η οργή που στρέφεται κατά των υψηλών επιπέδων οικονομικής διαφθοράς και κακοδιαχείρισης στο καθεστώς συχνά στοχοποιεί τους «αγαζαντέχ», έναν υποτιμητικό όρο που χρησιμοποιείται για να περιγράψει τα παιδιά της ελίτ που κατηγορούνται ότι συσσώρευσαν μεγάλο πλούτο χάρη στις πολιτικές διασυνδέσεις των συγγενών τους.
Μια έρευνα του Bloomberg News, διάρκειας ενός έτους, αποκαλύπτει πώς η οικονομική εμβέλεια της οικογένειας έχει επεκταθεί πέρα από τα σύνορα της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Ο Aνσάρι ειδικότερα, ήταν ζωτικής σημασίας για τις συμφωνίες, σύμφωνα με τις δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών. Θεωρούμενος ευρέως ως μια ισχυρή παρασκηνιακή προσωπικότητα στο πολιτικό σύστημα του Ιράν, με στενούς δεσμούς με το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης της χώρας, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ έχει σε μεγάλο βαθμό αποφύγει τα φώτα της δημοσιότητας, ακόμη και καθώς αυξάνεται η επιρροή του, ενώ εντείνεται η συζήτηση για το ποιος θα αντικαταστήσει τον 86χρονο πατέρα του ως ο επόμενος ηγέτης του Ιράν.
Η ελίτ μεταφέρει κεφάλαια στο εξωτερικό παρά τις κυρώσεις
Η ιστορία του χαρτοφυλακίου επενδύσεων του Χαμενεΐ στο εξωτερικό καταδεικνύει πώς η ελίτ του Ιράν κατάφερε να μεταφέρει κεφάλαια στο εξωτερικό, παρά το γεγονός ότι η χώρα υπόκειται σε ένα από τα αυστηρότερα καθεστώτα κυρώσεων στην ιστορία τις τελευταίες δύο δεκαετίες λόγω του πυρηνικού της προγράμματος και της υποστήριξης σε ένοπλες ομάδες που αντιτίθενται στο Ισραήλ και την πολιτική της Δύσης στη Μέση Ανατολή. Αυτές οι οικονομικές πιέσεις έχουν ενταθεί από τότε που ο Ντόναλντ Τραμπ επέστρεψε στην εξουσία το 2025.
Ωστόσο, οι αδυναμίες στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, από τα χαλαρά μητρώα πραγματικών ιδιοκτητών έως την περιορισμένη επιβολή κυρώσεων, μπορούν να επιτρέψουν σε παράνομα δίκτυα να ευδοκιμήσουν, σύμφωνα με ειδικούς σε θέματα παράνομου χρηματοοικονομικού τομέα. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ αύξησε την πίεση στο Ιράν απειλώντας με στρατιωτικά πλήγματα για το πυρηνικό του πρόγραμμα.
O Aλι Χαμενεΐ
AP«Ο Μοτζτάμπα έχει σημαντικά μερίδια ή de facto έλεγχο σε διάφορες οντότητες σε όλο το Ιράν και στο εξωτερικό», λέει ο Φαρζίν Ναντίμι, ανώτερος συνεργάτης στο Ινστιτούτο Πολιτικής της Ουάσινγκτον για την Εγγύς Ανατολή, ο οποίος έχει μελετήσει την οικονομική αυτοκρατορία της οικογένειας Χαμενεΐ. «Όταν αναλύετε το οικονομικό του δίκτυο, ο Αλί Ανσάρι είναι ο κύριος κάτοχος του λογαριασμού του. Αυτό τον μετατρέπει σε έναν από τους πιο ισχυρούς ολιγάρχες στη χώρα σήμερα». Σε δήλωσή του μέσω του δικηγόρου του, ο Ανσάρι δήλωσε ότι «αρνείται κατηγορηματικά ότι είχε ποτέ οποιαδήποτε οικονομική ή προσωπική σχέση με τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ» και σημείωσε την πρόθεσή του να αμφισβητήσει τις κυρώσεις που του επιβλήθηκαν από το Ηνωμένο Βασίλειο.
Αλί Ανσάρι: Το δεξί χέρι του Μοτζτάμπα
Ο Αλί Ανσάρι, ένας 57χρονος μεγιστάνας των κατασκευών, χαρακτηρίστηκε πέρυσι από τις βρετανικές αρχές ως «διεφθαρμένος Ιρανός τραπεζίτης και επιχειρηματίας», καθώς του επιβλήθηκαν κυρώσεις για «οικονομική υποστήριξη» των δραστηριοτήτων του IRGC του Ιράν - ενός ισχυρού κλάδου του στρατού - το οποίο αναφέρεται απευθείας στον Ανώτατο Ηγέτη και το οποίο έχει κηρυχθεί εκτός νόμου από το Ηνωμένο Βασίλειο. Ο Ανσάρι δεν υπόκειται σε καμία κυρωση στην ΕΕ ή στις ΗΠΑ.
Από μια οικογένεια της εργατικής τάξης βορειοδυτικά της Τεχεράνης, ο Ανσάρι έχει αναδειχθεί στο πρόσωπο ενός εκτεταμένου εγχώριου επιχειρηματικού δικτύου που περιλαμβάνει το πολυτελές συγκρότημα Iran Mall, μεγάλες αγορές χονδρικής και την πρόσφατα διαλυμένη ιδιωτική τράπεζα Ayandeh Bank, καθιστώντας τον έναν από τους πιο εξέχοντες μεγιστάνες του ιδιωτικού τομέα στην Ισλαμική Δημοκρατία.
Η οικογένειά του μετακόμισε στην πρωτεύουσα την εποχή της επανάστασης του 1979, μια περίοδο κατά την οποία πολλοί προσελκύονταν από τις υποσχέσεις ότι οι νέοι ισλαμιστές ηγέτες θα αναδιανείμουν τον πλούτο του εκδιωχθέντος Σάχη. Λέγεται ότι ο πατέρας του συμμετείχε σε μια επιτροπή ανοικοδόμησης που χρηματοδοτήθηκε από το γραφείο του Ανώτατου Ηγέτη για την ανακαίνιση θρησκευτικών χώρων. Οι εργασίες αυτές έφεραν τον πατέρα του Ανσάρι σε επαφή με ανώτερους κληρικούς, συμπεριλαμβανομένων μελών του στενού κύκλου του Χαμενεΐ, ανέφεραν οι πηγές.
Στο τέλος της δεκαετίας του 1980 — προς το τέλος του πολέμου Ιράν-Ιράκ — ο νεότερος Ανσάρι επιστρατεύτηκε. Εκείνη την εποχή, γνώρισε για πρώτη φορά τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, του οποίου ο πατέρας ήταν τότε πρόεδρος του Ιράν, σύμφωνα με τις πηγές. Αργότερα εξασφάλισε επικερδείς κρατικές συμβάσεις και άδειες εισαγωγής, δραστηριοποιούμενος γρήγορα στους τομείς των κατασκευών, της ναυτιλίας και των πετροχημικών — βιομηχανίες που χρησίμευαν ως αγωγοί για τη μεταφορά κυβερνητικών κεφαλαίων στο εξωτερικό, σύμφωνα με ορισμένα από τα άτομα.
Τη δεκαετία του 1990 και στις αρχές της δεκαετίας του 2000, ο Ανσάρι ήταν περισσότερο γνωστός ως ανερχόμενος βιομήχανος στην Τεχεράνη. Ίδρυσε την TAT Bank το 2009, η οποία αργότερα ξεκίνησε ένα σχέδιο για την κατασκευή του Iran Mall, ενός πολυτελούς εμπορικού κέντρου, ιδιοκτησίας της τράπεζας. Μέχρι το 2013, μια συγχώνευση μετέτρεψε την TAT στην Ayandeh Bank, η οποία κατέρρευσε το 2025, βυθισμένη σε χρέη και διαμάχες για τους στενούς πολιτικούς δεσμούς της με αξιωματούχους. Ο νεότερος Χαμενεΐ έπαιξε κεντρικό ρόλο στις λειτουργίες της τράπεζας και στο έργο του εμπορικού κέντρου. Ο Ανσάρι ήταν ο κύριος μέτοχος της Ayandeh.
Καθώς η εγχώρια αυτοκρατορία του Ανσάρι επεκτεινόταν, επεκτεινόταν και ο ρόλος του ως χρηματοοικονομικού αγωγού του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ στο εξωτερικό, δημιουργώντας τραπεζικές σχέσεις σε όλη την Ευρώπη και διοχετεύοντας κέρδη από τις εξαγωγές πετρελαίου μέσω ενός λαβυρίνθου εταιρειών στα ΗΑΕ. Μεγάλο μέρος των χρημάτων στο δίκτυο έχει ρέει μέσω μη ιρανικών εταιρειών όπως η Birch Ventures Ltd. με έδρα τη Νήσο του Μαν και η A&A Leisure Ltd., καθώς και οντοτήτων των ΗΑΕ όπως η Midas Oil Industries FZC και η Midas Oil Trading DMCC.
Επισήμως, η κρατική Εθνική Ιρανική Εταιρεία Πετρελαίου πουλάει το αργό πετρέλαιο της χώρας, αλλά οι κυρώσεις έχουν ωθήσει μεγάλο μέρος του εμπορίου σε αδιαφανή κανάλια που αφορούν εταιρείες-βιτρίνα, μεσάζοντες και άτυπους εμπόρους, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους. Οι ελίτ που συνδέονται με τον Ανώτατο Ηγέτη και το IRGC - όπως ο νεότερος Χαμενεΐ - έχουν διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στον έλεγχο ορισμένων από αυτά τα δίκτυα, ανέφεραν οι πηγές.
Το 2016, ο Ανσάρι απέκτησε κυπριακό διαβατήριο, το οποίο του επέτρεπε να ανοίξει νέους τραπεζικούς λογαριασμούς και εταιρείες στην Ευρώπη. Αυτό βοήθησε επίσης να συγκαλυφθούν οι ιρανικοί πολιτικοί του δεσμοί, σύμφωνα με άτομα που γνωρίζουν το θέμα. Αξιωματούχοι στο νησί συζήτησαν αργότερα εάν θα ανακαλούσαν την υπηκοότητά του εν μέσω ελέγχου για τους δεσμούς του με το IRGC και τον νεότερο Χαμενεΐ, σύμφωνα με το Bloomberg. Το Υπουργείο Εσωτερικών της χώρας αρνήθηκε να σχολιάσει εάν το κυπριακό διαβατήριο του Ανσάρι είχε ανακληθεί, αλλά δήλωσε ότι η υπόθεση βρίσκεται υπό διερεύνηση.
Από τη Φρανκφούρτη στη Μαγιόρκα
Ο Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν ηγείται σε έναν από τους πλουσιότερους οργανισμούς της χώρας, ο οποίος δημιουργήθηκε μέσω της κατάσχεσης χιλιάδων ακινήτων και περιουσιακών στοιχείων μετά την επανάσταση. Ο οργανισμός, που ονομάζεται «Εκτέλεση του Τάγματος του Ιμάμη Χομεϊνί», γνωστός και ως SETAD, διαχειρίζεται περιουσιακά στοιχεία, εμπορικές συμμετοχές και φιλανθρωπικά ιδρύματα αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων. Είναι ένας από τους μεγαλύτερους κρατικούς ομίλους στη Μέση Ανατολή, που δραστηριοποιείται σε τομείς που κυμαίνονται από τις ασφάλειες έως την ενέργεια και τις τηλεπικοινωνίες.
Η υπερπόντια αυτοκρατορία του γιου του είναι πιο μετριοπαθής. Αν προοριζόταν ως κάποιο είδος ταμείου για δύσκολες μέρες σε περίπτωση που η οικογένεια χρειαζόταν να εγκαταλείψει το Ιράν, τότε η απόφαση των βρετανικών αρχών να επιβάλουν κυρώσεις στον Ανσάρι - και να παγώσουν αυτά τα περιουσιακά στοιχεία - έχει περιπλέξει την εικόνα. Το Bloomberg έχει εντοπίσει περισσότερα από δώδεκα ακίνητα στο Λονδίνο που ανήκουν στο δίκτυο.
Το δίκτυο διαθέτει επίσης πεντάστερα ξενοδοχεία στην οικονομική πρωτεύουσα της Γερμανίας, προσελκύοντας την προσοχή των αρχών της Φρανκφούρτης, και κατά μήκος της ηλιόλουστης νοτιοδυτικής ακτής της Μαγιόρκα στην Ισπανία. Ένα ρετιρέ στο Four Seasons Private Residences του Τορόντο πουλήθηκε για 7,7 εκατομμύρια δολάρια το 2020, σύμφωνα με τα αρχεία ακινήτων, και ένα τμήμα ενός κτηρίου στην γαλλική πρωτεύουσα, το Παρίσι, εκποιήθηκε το 2023.
«Η ιρανική κυβέρνηση προσπαθεί να εδραιωθεί» στο χρηματοπιστωτικό σύστημα της Γερμανίας, λέει η Ναργκές Εσκαντάρι-Γκρούνμπεργκ, αντιδήμαρχος της Φρανκφούρτης, η οποία γεννήθηκε στην Τεχεράνη και υπήρξε σφοδρή επικριτής της ηγεσίας της Ισλαμικής Δημοκρατίας.