Πλημμύρες στην Ευρώπη: Πώς η άναρχη δόμηση και οι ευάλωτες υποδομές αυξάνουν τον κίνδυνο
Ευρωπαϊκή μελέτη αναδεικνύει τους παράγοντες που δημιουργούν πλημμύρες και καταστροφές και την ανάγκη συνδυαστικών λύσεων
Snapshot
- Οι πλημμύρες στην Ευρώπη οφείλονται όχι μόνο στα ακραία καιρικά φαινόμενα, αλλά και στην άναρχη δόμηση και τις ευάλωτες υποδομές που δεν λαμβάνουν υπόψη τις ζώνες κινδύνου.
- Η μελέτη επισημαίνει την ανάγκη αναθεώρησης των κανονισμών δόμησης ώστε να ενσωματώνουν τον κίνδυνο πλημμύρας για καλύτερη ανθεκτικότητα των πόλεων.
- Υπάρχουν σοβαρές ελλείψεις στη διάδοση και κατανόηση των προειδοποιήσεων πλημμύρας, που επιδεινώνουν τις συνέπειες των καταστροφών.
- Η αστικοποίηση και η ανάπτυξη κοντά σε ζώνες κινδύνου αυξάνουν σημαντικά τον κίνδυνο πλημμυρών και τις καταστροφές, όπως δείχνουν τα παραδείγματα μεγάλων εμπορικών κέντρων κοντά σε ποτάμια.
- Η αποτελεσματική διαχείριση απαιτεί συνδυασμό μέτρων, όπως αντιπλημμυρικά έργα, χωροταξικό σχεδιασμό, συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και καλύτερο συντονισμό φορέων, προσαρμοσμένα σε διαφορετικούς τύπους πλημμυρών.
Νέα ευρωπαϊκή μελέτη για τα φαινόμενα πλημμυρών λόγω έντονης βροχόπτωσης αναδεικνύει τα προβλήματα δόμησης και τις ευάλωτες υποδομές ως υπεύθυνα για τις καταστροφές.
Στη μελέτη συμμετείχαν ο Ομότιμος Καθηγητής του ΕΜΠ, Αναστάσιος Στάμου και ο Επίκουρος καθηγητής Ακραίων Φαινομένων και Φυσικών Καταστροφών του Πανεπιστημίου Αθηνών, Μιχάλης Διακάκης. Η έρευνα ανέλυσε πλημμύρες και καταστροφές που εκδηλώθηκαν σε ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ αυτών και στην Ελλάδα, από το 2007 έως το 2025.
Συγκεκριμένα, αναλύθηκαν φαινόμενα πλημμυρών σε Αυστρία, Κροατία, Βοσνία και Ερζεγοβίνη, Σερβία, Γαλλία, Γερμανία, Βέλγιο, Ελλάδα (κακοκαιρία Daniel), Ιταλία, Πολωνία, Πορτογαλία, σκανδιναβικές χώρες, Ισπανία, Ελβετία και Ηνωμένο Βασίλειο.
Αυτό που συμπέραναν είναι ότι οι καταστροφές εξαιτίας έντονων βροχοπτώσεων δεν εξαρτώνται μόνο από την ένταση της βροχής και τα ακραία φαινόμενα, αλλά και από τη χωροταξία και τη δόμηση των περιοχών, όταν δεν λαμβάνονται υπόψιν οι ζώνες κινδύνου.
Πρέπει να αναθεωρούνται οι κανονισμοί δόμησης
Μιλώντας στο Αθηναϊκό -Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, ο κ. Διακάκης δήλωσε ότι σε όλη την Ευρώπη οι πόλεις έχουν σχεδιαστεί χωρίς να λαμβάνουν ιδιαίτερα υπόψη πού είναι οι ζώνες κινδύνου πλημμύρας. Όπως εξηγεί, οι πόλεις θα πρέπει να αναθεωρούν τους κανονισμούς και τους νόμους δόμησης, καθώς αν λαμβάνονται υπόψιν τα πλημμυρικά φαινόμενα, οι πόλεις εμφανίζουν μεγαλύτερη ικανότητα να ανακάμψουν μετά από ένα τέτοιο γεγονός.
Παράλληλα εξετάζονται τα διδάγματα που μπορούν να αντληθούν από τις πρόσφατες πλημμυρικές καταστροφές στην Ευρώπη και πώς μπορούν αυτά να συμβάλουν στη διαμόρφωση μιας πιο ανθεκτικής διαχείρισης του κινδύνου πλημμύρας.
Προειδοποιήσεις και αντιδράσεις
Επιπλέον αναδεικνύεται και το ζήτημα των προειδοποιήσεων απέναντι σε τέτοιου είδους κινδύνους που είτε δεν φτάνουν έγκαιρα ή δεν γίνονται κατανοητές και μπορούν να επιδεινώσουν σημαντικά τις συνέπειες. Ακόμη, ένα ζήτημα που επισημαίνεται στη μελέτη είναι οι αντιδράσεις των κοινωνιών και των θεσμών μετά από μια καταστροφή αν δηλαδή παρατηρούνται αλλαγές στην πολιτική, στον σχεδιασμό και στην ετοιμότητα, και κατά πόσο αυτές μετατρέπονται σε διαρκή μείωση του κινδύνου.
Όπως τονίζεται , οι πλημμυρικές καταστροφές στην Ευρώπη έχουν γίνει όλο και πιο συχνές και σοβαρές λόγω παραγόντων όπως η ταχεία αστικοποίηση, η ευαλωτότητα των υποδομών και οι ακραίες καιρικές συνθήκες που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή.
Τα πέντε κρίσιμα ζητήματα
Τα αποτελέσματα της μελέτης αναδεικνύουν πέντε κρίσιμα ζητήματα, την αυξανόμενη συχνότητα των πλημμυρών ποταμών και των αιφνίδιων πλημμυρών σε αστικές περιοχές, τις επιπτώσεις της αστικοποίησης και της ανεπαρκούς απορροής, τη μορφή των χαρακτηριστικών των κινδύνων λόγω ακραίων καιρικών φαινομένων που προκαλούνται από το κλίμα, τις ελλείψεις στη διάδοση των έγκαιρων προειδοποιήσεων, την διαφοροποίηση της επικινδυνότητας και της δυνατότητας αντιμετώπισης σε τοπικό επίπεδο.
«Δεν θέλαμε να εξετάσουμε το φαινόμενο μόνο σε μία συνθήκη, μόνο σε μία χώρα, μόνο σε ένα συγκεκριμένο περιβάλλον. Θέλαμε να εντοπίσουμε ζητήματα που υπάρχουν οριζοντίως σε όλη την ήπειρο. Τα πλημμυρικά συμβάντα που βρέθηκαν στο επίκεντρο της μελέτης μας είχαν ως αποτέλεσμα σοβαρές καταστροφές και πολύ σοβαρές επιπτώσεις σε περιουσίες, σε ανθρώπινα θύματα, σε υποδομές. Σκοπός ήταν να δούμε την ακτινογραφία τους ακόμη και σε χώρες οι οποίες είναι πλούσιες και οι οποίες παραδοσιακά επενδύουν στην πρόληψη, όπως είναι η Γερμανία, η Βρετανία, η Βόρεια Ιταλία, η Ισπανία», επισημαίνει ο κ. Διακάκης.
Δυσκολίες και κίνδυνοι
Όπως προσθέτει ένα ζήτημα το οποίο προέκυψε είναι η δυσκολία πολλές φορές, η έγκαιρη προειδοποίηση ή οι μηχανισμοί έγκαιρης προειδοποίησης, να φτάσουν αποτελεσματικά στον πολίτη. «Ενώ υπάρχουν συστήματα δηλαδή σε πολλές περιπτώσεις δεν κατάφεραν να φτάσουν ή να πείσουν τον πολίτη», τονίζει και υπογραμμίζει ότι αυτό σχετίζεται με το επίπεδο εκπαίδευσης του πολίτη στις πλημμύρες.
Η ανάλυση των περιστατικών σε μία σειρά από ευρωπαϊκές χώρες αναδεικνύει ότι σε αρκετές από τις περιπτώσεις οι κίνδυνοι επεκτάθηκαν πέρα από τις περιοχές που θεωρούνταν παραδοσιακά γνωστές ως ζώνες πλημμυρικού κινδύνου.
Όπως επισημαίνει ο κ. Διακάκης, ακόμη και όταν μια περιοχή είναι ήδη εκτεθειμένη σε κίνδυνο, η μεταβολή της υφιστάμενης κατάστασης δεν είναι εύκολη, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για πυκνοδομημένα αστικά περιβάλλοντα. Παράλληλα, όμως, το πρόβλημα γίνεται μεγαλύτερο όταν η ανάπτυξη συνεχίζεται μέσα ή κοντά σε ζώνες κινδύνου.
«Το ένα ζήτημα είναι η προβληματική χωροταξία, το δεύτερο όμως είναι ότι συνεχίζει να εξελίσσεται με τον ίδιο προβληματικό τρόπο», σημειώνει, φέρνοντας ως παράδειγμα την κατασκευή μεγάλων εμπορικών καταστημάτων κοντά σε κοίτες ποταμών, συχνά με υπόγειους χώρους στάθμευσης και συγκέντρωση μεγάλου αριθμού ανθρώπων.
Ανάγκη συνδυασμού μέτρων
Την ίδια ώρα, η μελέτη δείχνει ότι ακόμη και όταν δύο περιοχές βρεθούν αντιμέτωπες με παρόμοιας έντασης φαινόμενα, οι συνέπειες μπορεί να είναι σημαντικά διαφορετικές. Η έκθεση του πληθυσμού, ο βαθμός αστικοποίησης, η κατάσταση των υποδομών, η θεσμική ετοιμότητα αλλά και η οικονομική δυνατότητα μιας χώρας επηρεάζουν τόσο την έκταση των ζημιών όσο και την ικανότητα ανάκαμψης.
Συμπερασματικά η μελέτη υπογραμμίζει την ανάγκη για έναν συνδυασμό μέτρων: αντιπλημμυρικά έργα, χωροταξικό σχεδιασμό που λαμβάνει υπόψη τον κίνδυνο, αποτελεσματικά συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και καλύτερο συντονισμό μεταξύ των αρμόδιων φορέων. Παράλληλα, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην προσαρμογή των μέτρων στις διαφορετικές μορφές πλημμυρικού κινδύνου, καθώς, όπως τονίζεται στη μελέτη, μία προσέγγιση που λειτουργεί για μια μεγάλη πλημμύρα ποταμού δεν είναι απαραίτητα εξίσου αποτελεσματική απέναντι σε ένα αιφνίδιο πλημμυρικό φαινόμενο.
Με πληροφορίες από το ΑΠΕ-ΜΠΕ
