Εκλογές στη Σερβία: Τι σημαίνει το εκλογικό αποτέλεσμα - Πώς «έσπασε» το πολιτικό μονοπώλιο Βούτσιτς

Snapshot

• Οι εκλογές στη Σερβία σηματοδότησαν την κατάρρευση της πολιτικής κυριαρχίας του Σερβικού Προοδευτικού Κόμματος (SNS) μετά από 14 χρόνια, με τη Φοιτητική Λίστα να κερδίζει απόλυτη πλειοψηφία στο κοινοβούλιο.
• Η Φοιτητική Λίστα, που ξεκίνησε ως φοιτητικό κίνημα διαμαρτυρίας, κατάφερε να «σπάσει» το μονοπώλιο εξουσίας του Αλεξάνταρ Βούτσιτς και να συγκεντρώσει ευρεία κοινωνική δυσαρέσκεια υπέρ της πολιτικής αλλαγής.
• Οι παραδοσιακές πολιτικές συμμαχίες, συμπεριλαμβανομένων των κομμάτων των εθνοτικών μειονοτήτων που στήριζαν το SNS, διαταράχθηκαν σημαντικά, με σημαντικές απώλειες στην κοινοβουλευτική τους εκπροσώπηση.
• Η διεθνής κοινότητα, ειδικά ευρωπαϊκοί θεσμοί και πολιτικοί, αναγνώρισε τη νίκη της Φοιτητικής Λίστας ως πιθανή αρχή νέας πολιτικής εποχής και βελτίωσης των σχέσεων της Σερβίας με την ΕΕ.
• Η Φοιτητική Λίστα αντιμετωπίζει την πρόκληση της μετάβασης από κίνημα διαμαρτυρίας σε θεσμικό κόμμα με ευθύνη διακυβέρνησης, ενώ το SNS θα δοκιμαστεί ως κόμμα αντιπολίτευσης χωρίς τον έλεγχο του κράτους.

Snapshot powered by AI

Οι εκλογές στη Σερβία οδήγησαν σε ένα αποτέλεσμα που σχεδόν σίγουρα θα μείνει στην ιστορία ως μία από πολύ σημαντική πολιτική καμπή στη σύγχρονη ιστορία της χώρας.

Η Φοιτητική Λίστα συντριπτική νίκη και, με 140 από τις 250 έδρες στο κοινοβούλιο, εξασφάλισε απόλυτη πλειοψηφία. Το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS), που μέχρι τώρα αποτελούσε την κυρίαρχη πολιτική δύναμη της χώρας, κέρδισε 104 έδρες και, για πρώτη φορά σε σχεδόν 14 χρόνια, θα βρεθεί στην αντιπολίτευση. Δεν πρόκειται απλώς για μια αλλαγή κυβέρνησης. Πρόκειται για την κατάρρευση μιας πολιτικής τάξης που χαρακτήριζε τη Σερβία από το 2012 και μετά.

Από την ανάληψη της εξουσίας από το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα, ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς και το πολιτικό του μπλοκ ασκούσαν σχεδόν απόλυτη κυριαρχία στην πολιτική ζωή της Σερβίας. Το SNS είχε τον έλεγχο της εκτελεστικής εξουσίας, απολάμβανε μεγάλη κοινοβουλευτική πλειοψηφία, κυριαρχούσε στην τοπική πολιτική και, μέσω ενός εκτεταμένου δικτύου πολιτικών και θεσμικών συμμαχιών, καθόριζε σε μεγάλο βαθμό τα όρια του πολιτικού ανταγωνισμού στη χώρα. Για περισσότερο από μια δεκαετία, τα κόμματα της αντιπολίτευσης προσπάθησαν επανειλημμένα να «σπάσουν» αυτή την κυριαρχία αλλά απέτυχαν.

Το παράδοξο αυτού του πολιτικού «σεισμού» είναι ότι το SNS δεν ηττήθηκε από την παραδοσιακή αντιπολίτευση. Ηττήθηκε από τους φοιτητές. Η Φοιτητική Λίστα μεταμορφώθηκε από ένα κίνημα που γεννήθηκε από μήνες φοιτητικών διαδηλώσεων σε κυρίαρχη πολιτική δύναμη της χώρας και μετέτρεψε μία κοινωνική εξέγερση σε νομιμοποίηση μέσω των εκλογών. Με αυτόν τον τρόπο, το φοιτητικό κίνημα πέτυχε αυτό που τα παραδοσιακά κόμματα της αντιπολίτευσης της Σερβίας δεν κατάφεραν να επιτύχουν για περισσότερο από μια δεκαετία: «έσπασε» το πολιτικό μονοπώλιο του Αλεξάνταρ Βούτσιτς.

Πώς «έσπασαν» το πολιτικό μονοπώλιο του Βούτσιτς

Το αποτέλεσμα θα πρέπει, επομένως, να θεωρηθεί και ως δημοψήφισμα για τα 14 χρόνια διακυβέρνησης του SNS. Ένα μεγάλο μέρος του εκλογικού σώματος σαφώς δεν ψήφισε απλώς για μια συγκεκριμένη ομάδα υποψηφίων ή ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα. Ψήφισε ενάντια σε ένα μοντέλο διακυβέρνησης που είχε γίνει συνώνυμο της προσωποκεντρικής πολιτικής, της ισχυρής συγκέντρωσης εξουσίας, του πολιτικού ελέγχου επί των θεσμών και των μέσων ενημέρωσης, καθώς και της βαθιάς κοινωνικής πόλωσης. Το φοιτητικό κίνημα κατάφερε να συγκεντρώσει διαφορετικές μορφές δυσαρέσκειας, από αιτήματα για θεσμική λογοδοσία και κράτος δικαίου έως ευρύτερες εκκλήσεις για πολιτική αλλαγή.

Το γεγονός ότι κανένα άλλο μικρό κόμμα δεν κατάφερε να ξεπεράσει το εκλογικό όριο του 3% καθιστά το αποτέλεσμα ακόμη πιο έντονα συμβολικό. Το παραδοσιακό κομματικό τοπίο της Σερβίας έχει ουσιαστικά μοιραστεί μεταξύ δύο κυρίαρχων πολιτικών δυνάμεων, της Φοιτητικής Λίστας και του SNS.Αυτή είναι μια ακόμη ένδειξη της έκτασης του πολιτικού «σεισμού».

Κόμματα που αποτελούσαν μέρος της κοινοβουλευτικής ζωής της Σερβίας έχουν εξαφανιστεί από το κοινοβούλιο. Ταυτόχρονα, η Φοιτητική Λίστα δεν αναδείχθηκε απλώς ως η μεγαλύτερη πολιτική δύναμη· κέρδισε αρκετές έδρες ώστε να κυβερνήσει μόνος του.

Η κατάρρευση της παλαιάς πολιτικής συμμαχίας με τις μειονότητες

Ένα εξίσου σημαντικό μήνυμα προέρχεται από τις κοινότητες των εθνοτικών μειονοτήτων της Σερβίας. Για σχεδόν μιάμιση δεκαετία, τα περισσότερα πολιτικά κόμματα των μειονοτήτων συγκαταλέγονταν μεταξύ των πιο αξιόπιστων πολιτικών συμμάχων του Αλεξάνταρ Βούτσιτς. Η σημαντικότερη εξαίρεση ήταν το αλβανικό πολιτικό μπλοκ, το οποίο δεν εντάχθηκε ποτέ στον κυβερνητικό συνασπισμό του Βούτσιτς. Οι εκλογές αυτές, υποδηλώνουν ότι ακόμη και αυτή η παραδοσιακή πολιτική συμμαχία έχει διαταραχθεί σοβαρά.

Η Συμμαχία των Ούγγρων της Βοϊβοντίνα (SVM), μακροχρόνιος πολιτικός εταίρος του SNS, κέρδισε μόλιςτρεις από τις πέντε κοινοβουλευτικές έδρες που θα μπορούσε ενδεχομένως να εξασφαλίσει. Αυτό δεν αποτελεί απλώς μια απλή μείωση της κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης. Υποδηλώνει μια σημαντική μετατόπιση του πολιτικού κλίματος μεταξύ της ουγγρικής κοινότητας της Βοϊβοντίνα και υποδηλώνει ότι ένα σημαντικό ποσοστό των Ούγγρων ψηφοφόρων ενδέχεται να υποστήριξε τη Φοιτητική Λίστα αντί του παραδοσιακού συμμάχου του Βούτσιτς.

Ένα παρόμοιο μήνυμα προέρχεται και από τη βοσνιακή κοινότητα. Μόνο δύο εκπρόσωποι των Βοσνίων θα εισέλθουν στο κοινοβούλιο . Ένας από μια πολιτική ομάδα που στο παρελθόν συνεργαζόταν με τον Βούτσιτς και ένας από ένα κίνημα που παραδοσιακά παρέμενε στην αντιπολίτευση. Το νέο κοινοβούλιο θα περιλαμβάνει επίσης δύο εκπροσώπους του αλβανικού συνασπισμού, μιας πολιτικής κοινότητας που δεν έχει συνεργαστεί ποτέ με την κυβέρνηση του Βούτσιτς. Το παλιό σύστημα πολιτικών συμμαχιών έχει, επομένως, αποδυναμωθεί ριζικά.

Για χρόνια, το πολιτικό σύστημα του Βούτσιτς βασιζόταν εν μέρει στην ικανότητά του να δημιουργεί ένα ευρύ δίκτυο συμμάχων γύρω από το SNS – από κόμματα μειονοτήτων έως μικρότερους εταίρους του συνασπισμού. Το δίκτυο αυτό έχει πλέον είτε εξαφανιστεί είτε περιοριστεί πολύ.

Από το Βελιγράδι στις Βρυξέλλες: μια διεθνής διάσταση

Η κλίμακα της πολιτικής αλλαγής αντανακλάται επίσης στις πρώτες διεθνείς αντιδράσεις στο αποτέλεσμα. Η Φοιτητική Λίστα έλαβε συγχαρητήρια από υψηλόβαθμα ευρωπαϊκά στελέχη, μεταξύ των οποίων ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον Ντερ Λάιεν και η Ευρωπαία επίτροπος για τη Διεύρυνση Μάρτα Κος. Συγχαρητήρια έστειλαν επίσης και άλλοι Ευρωπαίοι πολιτικοί, όπως ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, Πέτερ Μαγιάρ.

Οι αντιδράσεις αυτές έχουν σημαντικό πολιτικό βάρος. Εδώ και χρόνια, οι Βρυξέλλες παρακολουθούν στενά την εσωτερική πολιτική κατάσταση της Σερβίας, ιδίως τα ζητήματα που αφορούν το κράτος δικαίου, τη λειτουργία των θεσμών, τις εκλογικές συνθήκες και τις σχέσεις μεταξύ κυβέρνησης, αντιπολίτευσης και κοινωνίας των πολιτών. Το γεγονός ότι υψηλόβαθμοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι συγκαταλέγονταν μεταξύ όσων έδωσαν συγχαρητήρια στον νικητή των εκλογών αποτελεί, επομένως, ένα σημαντικό μήνυμα ότι η νίκη της Φοιτητικής Λίστας θεωρείται ως πιθανή αρχή ενός νέου πολιτικού κεφαλαίου στις σχέσεις της Σερβίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η αντίδραση του Πέτερ Μαγιάρ έχει έντονους συμβολισμούς. Η Ουγγαρία υπήρξε ένας από τους στενότερους πολιτικούς συμμάχους του Αλεξάνταρ Βούτσιτς εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπό την ηγεσία του Βίκτορ Όρμπαν, ο οποίος υπέστη ήττα αντίστοιχη ήττα στις εκλογές της Ουγγαρίας τον περασμένο Απρίλιο. Μια νέα πολιτική πραγματικότητα στη Σερβία θα μπορούσε, επομένως, να έχει συνέπειες όχι μόνο για τις σχέσεις του Βελιγραδίου με τη Βουδαπέστη, αλλά και για την ευρύτερη πολιτική ισορροπία στην περιοχή.

Με άλλα λόγια, το αποτέλεσμα των εκλογών έχει ήδη ξεπεράσει το στάδιο της απλής εσωτερικής υπόθεσης της Σερβίας. Έχει αποκτήσει μια σαφή ευρωπαϊκή διάσταση.

Ο Βούτσιτς προειδοποιεί για κυρώσεις κατά της Ρωσίας

Η πρώτη αντίδραση του Αλεξάνταρ Βούτσιτς στο αποτέλεσμα υπογράμμισε επίσης τις ενδεχόμενες βαθιές γεωπολιτικές και οικονομικές συνέπειες της αλλαγής κυβέρνησης.Ο Βούτσιτς δήλωσε ότι αναμένει από τη Σερβία, υπό τη νέα κυβέρνηση, να επιβάλει κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Μια τέτοια κίνηση θα αποτελούσε σημαντική στροφή στην εξωτερική πολιτική της Σερβίας, η οποία διατηρεί στενούς πολιτικούς, οικονομικούς και ιστορικούς δεσμούς με τη Μόσχα, ενώ παράλληλα επιδιώκει την ένταξή της στην ΕΕ.

Ο απερχόμενος πρόεδρος προειδοποίησε επίσης ότι το αποτέλεσμα των εκλογών θα μπορούσε να στείλει αρνητικό μήνυμα στους επενδυτές. Η προειδοποίηση αυτή είναι σημαντική, καθώς η προσέλκυση ξένων επενδύσεων αποτελεί έναν από τους κεντρικούς πυλώνες της οικονομικής πολιτικής του Βούτσιτς. Κατά τη διάρκεια της θητείας του, η κυβέρνηση παρουσίαζε επανειλημμένα τη Σερβία ως έναν σταθερό και ολοένα και πιο ελκυστικό προορισμό για ξένες εταιρείες και επενδυτές.

Η μετάβαση σε ένα εντελώς νέο πολιτικό κατεστημένο θα μπορούσε, επομένως, να δημιουργήσει αμφιβολίες στους επενδυτές σχετικά με την πολιτική σταθερότητα, την οικονομική πολιτική, τη ρύθμιση και τον μελλοντικό προσανατολισμό της εξωτερικής πολιτικής της Σερβίας.

Ταυτόχρονα, η Φοιτητική Λίστα θα κληρονομήσει μια οικονομία βαθιά ενσωματωμένη τόσο στην ευρωπαϊκή αγορά όσο και στις διεθνείς επενδυτικές ροές. Η πρόκλησή θα είναι να αποδείξει ότι η πολιτική αλλαγή δεν συνεπάγεται οικονομική αστάθεια.

Ένα κίνημα που αντιμετωπίζει πλέον το βάρος της διακυβέρνησης

Για τους ανθρώπους πίσω από την Φοιτητική Λίστα η σημασία των εκλογών υπερβαίνει κατά πολύ την απλή αντικατάσταση μιας κυβέρνησης από μια άλλη. Ο Ντέγιαν Σόσκιτς, καθηγητής στη Σχολή Οικονομικών Επιστημών και μία από τις εξέχουσες προσωπικότητες που συνδέονται με την Φοιτητική Λίστα χαρακτήρισε το αποτέλεσμα με ρητά ιστορικούς όρους.

«Είμαι περήφανος για τους φοιτητές που μας οδήγησαν σε αυτή την ιστορική συγκυρία, στην οποία η Σερβία απελευθερώθηκε και έχει την ευκαιρία να ξαναγίνει μια δημοκρατική και ελεύθερη κοινωνία», δήλωσε ο Σόσκιτς.

Η δήλωση αυτή αποτυπώνει την ευρύτερη σημασία που αποδίδει το νέο κυβερνητικό στρατόπεδο στις εκλογές. Ο υποψήφιος της Φοιτητικής Λίστας, ακαδημαϊκός και καθηγητής Ράντομιρ Σάιτσιτς, δήλωσε μετά την ανακήρυξη της εκλογικής νίκης ότι οι πολίτες της Σερβίας επέδειξαν θάρρος και προθυμία για αλλαγή. «Η σοβαρή δουλειά και η οικοδόμηση μιας νέας Σερβίας ξεκινούν αύριο».

Ωστόσο το να κερδίσει κανείς τις εκλογές είναι ένας στόχος αλλά το να καταφέρνει να κυβερνήσει είναι μία εντελώς άλλη υπόθεση. Η Φοιτητική Λίστα βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με το πολύ πιο δύσκολο έργο να μετατρέψει ένα κίνημα διαμαρτυρίας σε ένα πολιτικό κόμμα που θα λειτουργεί θεσμικά.

Θα πρέπει να σχηματίσει κυβέρνηση, να ανασυγκροτήσει τους θεσμούς, να δημιουργήσει τις δικές του πολιτικές δομές και να διαμορφώσει πολιτικές για την οικονομία, τις εξωτερικές υποθέσεις, τη διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, την κοινωνική πολιτική και το κράτος δικαίου. Η νίκη του είναι ιστορική. Ωστόσο, οι ιστορικές νίκες σηματοδοτούν συχνά την αρχή της πιο δύσκολης φάσης.

Για το SNS, εν τω μεταξύ, το εκλογικό αποτέλεσμα σημαίνει πολλά περισσότερα από την απώλεια της εξουσίας. Για πρώτη φορά από το 2012, το κόμμα θα πρέπει να λειτουργήσει χωρίς τον έλεγχο του κρατικού μηχανισμού και χωρίς το πολιτικό προνόμιο να οργανώνει την πολιτική ζωή της Σερβίας γύρω από τον εαυτό του. Θα είναι η πρώτη πραγματική δοκιμασία για το πόσο ισχυρό είναι το SNS ως πολιτική οργάνωση, όταν δεν ελέγχει πλέον την εκτελεστική εξουσία και όταν ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς δεν βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της κυβέρνησης.

Οι πολιτικές συνέπειες θα μπορούσαν να εκτείνονται πολύ πέρα από τις παρουσίες ισορροπίες και τους αριθμούς στο κοινοβούλιο. Για χρόνια, η σερβική πολιτική περιστρεφόταν γύρω από ένα κυρίαρχο ερώτημα: αν μια πολιτική δύναμη θα μπορούσε να αμφισβητήσει τον Βούτσιτς. Η απάντηση έχει πλέον δοθεί.

Γίνεται να αμφισβητηθεί και να ηττηθεί. Η πολιτική δύναμη που το πέτυχε δεν ήταν κανένα από τα γνωστά κόμματα της αντιπολίτευσης, αλλά ένα φοιτητικό κίνημα που μέχρι πρόσφατα λειτουργούσε εκτός του παραδοσιακού πολιτικού συστήματος. Αυτή είναι η πραγματική σημασία αυτών των εκλογών.

Διαβάστε επίσης