Guardian: Καταγγελίες κατά της Κομισιόν για τα δάνεια των 2,5 δισ. ευρώ στην Αίγυπτο
Εμπιστευτικά έγγραφα της ΕΕ και στοιχεία των αιγυπτιακών αρχών δημιουργούν σοβαρά ερωτήματα για το κατά πόσο η κυβέρνηση του Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι πέτυχε πράγματι τους στόχους κοινωνικής προστασίας που είχαν τεθεί ως προϋπόθεση
Snapshot
- Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δέχεται επικρίσεις για τον τρόπο αξιολόγησης της προόδου της Αιγύπτου στους όρους κοινωνικής προστασίας που συνδέονται με δάνεια 2,5 δισ. ευρώ.
- Τα επίσημα στοιχεία δείχνουν μείωση 85.734 νοικοκυριών που λαμβάνουν κοινωνικά επιδόματα, παρά την αύξηση των νέων δικαιούχων που ανέφερε η Κομισιόν.
- Ευρωβουλευτές ζητούν εξηγήσεις για την αξιολόγηση των κοινωνικών στόχων και εκφράζουν ανησυχίες για την διαχείριση των ευρωπαϊκών κονδυλίων.
- Η Κομισιόν υποστηρίζει ότι οι στόχοι αφορούσαν τον αριθμό νέων εντάξεων στα προγράμματα Takaful και Karama, όχι τη συνολική καθαρή αύξηση των δικαιούχων.
- Η εκταμίευση της τελευταίας δόσης 1,5 δισ. ευρώ θα εξαρτηθεί από την πλήρη εκπλήρωση οικονομικών και δημοκρατικών κριτηρίων, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Στο επίκεντρο επικρίσεων βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μετά από αποκαλύψεις για τον τρόπο με τον οποίο αξιολόγησε την πρόοδο της Αιγύπτου ως προς την εκπλήρωση των όρων που συνδέονται με τη χορήγηση ευρωπαϊκών δανείων ύψους 2,5 δισ. ευρώ.
Σύμφωνα με έρευνα της βρετανικής εφημερίδας Guardian, εμπιστευτικά έγγραφα της ΕΕ και στοιχεία των αιγυπτιακών αρχών δημιουργούν σοβαρά ερωτήματα για το κατά πόσο η κυβέρνηση του Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι πέτυχε πράγματι τους στόχους κοινωνικής προστασίας που είχαν τεθεί ως προϋπόθεση για την εκταμίευση της χρηματοδότησης.
Η υπόθεση αφορά τη συμφωνία στρατηγικής και συνολικής συνεργασίας ύψους 7,4 δισ. ευρώ, την οποία ανακοίνωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, κατά την επίσκεψή της στο Κάιρο τον Μάρτιο του 2024. Η συμφωνία τριετούς διάρκειας αποσκοπούσε στη στήριξη της αιγυπτιακής οικονομίας, στον περιορισμό των μεταναστευτικών ροών προς την Ευρώπη και στην ενίσχυση της συνεργασίας σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο για τη Μέση Ανατολή.
Από το συνολικό πακέτο, τα 5 δισ. ευρώ αφορούν δάνεια με ευνοϊκούς όρους αποπληρωμής, γνωστά ως μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή. Η συγκεκριμένη μορφή χρηματοδότησης συνδέεται με συγκεκριμένες οικονομικές μεταρρυθμίσεις, αλλά και με προϋποθέσεις που αφορούν τον σεβασμό της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Τα στοιχεία για τα κοινωνικά επιδόματα που προκαλούν ερωτήματα
Σύμφωνα με την έρευνα του Guardian, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενημέρωσε εμπιστευτικά τους ευρωβουλευτές ότι η Αίγυπτος είχε εκπληρώσει, σε γενικές γραμμές αρχικά και στη συνέχεια πλήρως, δύο στόχους για την αύξηση των δικαιούχων κοινωνικών προγραμμάτων την περίοδο 2024-2026.
Ωστόσο, τα διαθέσιμα στοιχεία εμφανίζουν διαφορετική εικόνα. Παρά την προσθήκη νέων δικαιούχων, ο συνολικός αριθμός των νοικοκυριών που λάμβαναν κοινωνικά επιδόματα μειώθηκε κατά 85.734. Πρόκειται για τα προγράμματα Takaful και Karama, τα οποία απευθύνονται σε φτωχά και ευάλωτα νοικοκυριά.
Το πρόγραμμα Takaful παρέχει οικονομική ενίσχυση σε οικογένειες χαμηλού εισοδήματος, υπό την προϋπόθεση ότι τα παιδιά παρακολουθούν κανονικά το σχολείο και τα μέλη των νοικοκυριών έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας. Το Karama προβλέπει οικονομική στήριξη σε άτομα με αναπηρία, ηλικιωμένους, ορφανά και χήρες.
Η πρώτη προϋπόθεση για τη χορήγηση δανείου ύψους 1 δισ. ευρώ ήταν η αύξηση των δικαιούχων των δύο προγραμμάτων κατά 100.000 νοικοκυριά, ώστε να φτάσουν συνολικά τα 4,7 εκατομμύρια. Σε εμπιστευτική έκθεσή της προς τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, η Κομισιόν χαρακτήρισε τον συγκεκριμένο στόχο «σε γενικές γραμμές εκπληρωμένο».
Τα ίδια στοιχεία, ωστόσο, δείχνουν ότι κατά τη συγκεκριμένη περίοδο ο αριθμός των δικαιούχων μειώθηκε καθαρά κατά 62.281 νοικοκυριά. Σύμφωνα με τις αιγυπτιακές αρχές, η εξέλιξη συνδέεται με διαδικασία επανελέγχου της επιλεξιμότητας των δικαιούχων, κατά την οποία προστέθηκαν νέες οικογένειες, αλλά διαγράφηκαν περισσότερες από όσες εντάχθηκαν.
Αντίστοιχη εικόνα προκύπτει και από τη δεύτερη προϋπόθεση, η οποία αφορούσε την προσθήκη επιπλέον 60.000 νοικοκυριών στα δύο προγράμματα, προκειμένου να εκταμιευθεί νέα χρηματοδότηση ύψους 1,5 δισ. ευρώ.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έκρινε ότι ο στόχος εκπληρώθηκε, καθώς εντάχθηκαν στα προγράμματα 442.118 οικογένειες. Δεν συμπεριέλαβε, ωστόσο, στην ίδια αξιολόγηση τον αριθμό των δικαιούχων που διαγράφηκαν. Στοιχεία του αιγυπτιακού υπουργείου Κοινωνικής Αλληλεγγύης δείχνουν ότι, κατά τους 11 μήνες έως τον Ιούνιο του 2026, καταγράφηκε καθαρή μείωση 23.453 δικαιούχων. Η εκταμίευση του συγκεκριμένου ποσού ανακοινώθηκε τον Ιούλιο του 2026.
Συνολικά, σύμφωνα με τον Guardian, την περίοδο κατά την οποία η ΕΕ ζητούσε την προσθήκη 160.000 νοικοκυριών στα προγράμματα κοινωνικής προστασίας, ο αριθμός των δικαιούχων μειώθηκε κατά 85.734 νοικοκυριά.
Οι αντιδράσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο
Οι αποκαλύψεις έχουν προκαλέσει αντιδράσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με ευρωβουλευτές να ζητούν εξηγήσεις από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τον τρόπο αξιολόγησης των αιγυπτιακών δεσμεύσεων.
Η Ολλανδή ευρωβουλευτής Τίνεκε Στρικ, η οποία ασχολείται με τις σχέσεις ΕΕ - Αιγύπτου, ανακοίνωσε ότι θα καταθέσει σχετικό ερώτημα προς την Κομισιόν, ζητώντας διευκρινίσεις για την αξιολόγηση των κοινωνικών στόχων.
Όπως δήλωσε, τα ευρήματα της έρευνας δημιουργούν ανησυχία, καθώς εκτιμά ότι η ευρωπαϊκή χρηματοδοτική συνδρομή χρησιμοποιήθηκε κυρίως ως μέσο για να εξασφαλιστεί η συνεργασία της Αιγύπτου στο μεταναστευτικό, ενώ οι όροι για τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις λογοδοσίας προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αντιμετωπίστηκαν ως δευτερεύον ζήτημα.
Από την πλευρά του, ο αναπληρωτής διευθυντής του Ινστιτούτου Tahrir για την Πολιτική στη Μέση Ανατολή, Τίμοθι Κάλντας, άσκησε κριτική στη διαχείριση των ευρωπαϊκών κονδυλίων, υποστηρίζοντας ότι η ΕΕ δεν αξιοποίησε αποτελεσματικά τα χρήματα των Ευρωπαίων φορολογουμένων για την ουσιαστική οικονομική σταθεροποίηση της Αιγύπτου.
Παράλληλα, η Ισπανίδα ευρωβουλευτής Σάντρα Γκόμεθ Λόπεθ ζήτησε από την Επιτροπή να εξηγήσει με διαφάνεια γιατί θεωρεί ότι οι συγκεκριμένες δεσμεύσεις εκπληρώθηκαν και να αποδείξει ότι η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση συμβάλλει πραγματικά στη βελτίωση της κοινωνικής προστασίας του αιγυπτιακού πληθυσμού.
Εκπρόσωπος της οργάνωσης Human Rights Watch για την ΕΕ, Κλαούντιο Φρανκαβίγια, προειδοποίησε ότι χωρίς σαφή και μετρήσιμα κριτήρια, οι ευρωπαϊκές προϋποθέσεις για τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων κινδυνεύουν να καταλήξουν σε μια χρηματοδότηση χωρίς ουσιαστικό έλεγχο της αιγυπτιακής κυβέρνησης.
Τι απαντά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Απαντώντας στις αποκαλύψεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστήριξε ότι ο στόχος για τα προγράμματα Takaful και Karama αφορούσε τον αριθμό των νέων οικογενειών που θα εντάσσονταν σε αυτά και όχι την καθαρή αύξηση του συνολικού αριθμού των δικαιούχων.
Σύμφωνα με την εκπρόσωπό της, δεν υπάρχει αντίφαση ανάμεσα σε αυτή την ερμηνεία και στη διατύπωση των εμπιστευτικών εγγράφων, στα οποία γίνεται λόγος για περαιτέρω διεύρυνση των προγραμμάτων οικονομικής ενίσχυσης.
Η Κομισιόν διευκρίνισε, επίσης, ότι η τελευταία δόση των 1,5 δισ. ευρώ θα εκταμιευθεί μόνο εφόσον εκπληρωθούν όλες οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις. Σε αυτές περιλαμβάνονται 24 οικονομικά κριτήρια, η διατήρηση του προγράμματος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου σε τροχιά εφαρμογής, αλλά και η λήψη συγκεκριμένων και αξιόπιστων μέτρων για τον σεβασμό των δημοκρατικών θεσμών, του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστήριξε ότι η συμμόρφωση με τους όρους εξετάζεται διεξοδικά από τους αρμόδιους αξιωματούχους και διπλωμάτες, με βάση τις πληροφορίες των αιγυπτιακών αρχών και άλλες διαθέσιμες πηγές.